Grzęda przeciwko Polsce

Przedwczesne wygaśnięcie mandatu członka KRS: naruszenie Konwencji – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 15.3.2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18); 16 głosów do 1:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Pan Grzęda jest sędzią. Sprawa dotyczyła usunięcia go z Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) przed zakończeniem jego kadencji oraz niemożności uzyskania kontroli sądowej tego orzeczenia. Jego usunięcie miało miejsce w kontekście tzw. reform sądownictwa w Polsce.

Trybunał stwierdził w szczególności, że brak kontroli sądowej naruszył prawo dostępu pana Grzędy do sądu. Stwierdził, że kolejne reformy sądownictwa, w tym reforma KRS, które dotknęły pana Grzędę, miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej. Cel ten został osiągnięty przez narażenie sądownictwa na ingerencję władzy wykonawczej i ustawodawczej. Był to pierwszy raz, kiedy Wielka Izba Trybunału zbadała te kwestie. Przed Trybunałem toczy się około 93 wniosków dotyczących reorganizacji sądów w Polsce.

Kozan przeciwko Turcji

Sędzia ukarany naganą za udostępnienie artykułu prasowego na Facebooku: naruszenie wolności słowa – wyrok ETPC z 1.3.2022 r. w sprawie Kozan przeciwko Turcji (skarga nr 16695/19); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

naruszenie Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w związku z Artykułem 10.

Sprawa dotyczyła kary dyscyplinarnej (nagany) nałożonej na Pana Kozana, sędziego, za udostępnienie w maju 2015 r. w prywatnej grupie na Facebooku artykułu prasowego zatytułowanego „Rehabilitacja sądowa za zamknięcie śledztwa 17 grudnia, zwolnienie za prowadzenie śledztwa”, bez własnego komentarza. Trybunał uznał, że przedmiotowy artykuł prasowy był częścią debaty szczególnie interesującej przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości, ponieważ dotyczył bezstronności i niezawisłości sędziów w stosunku do władzy wykonawczej w odniesieniu do wydarzeń związanych z postępowaniem w sprawie podejrzenia o korupcję w okresie 17-25 grudnia 2013 r. oraz sprzeciwu rządu wobec tych postępowań. Fakt, że sędzia podzielił się z kolegami pewnymi poglądami w prasie na temat niezależności wymiaru sprawiedliwości i pozwolił im na komentowanie w odpowiedzi, nieuchronnie mieścił się w jego swobodzie przekazywania lub otrzymywania informacji w obszarze kluczowym dla jego pracy zawodowej. życie. Trybunał zauważył również, że Rada Sędziów i Prokuratorów nie rozważyła odpowiednio równowagi między wolnością wypowiedzi skarżącego z jednej strony a jego obowiązkiem dyskrecji jako sędziego z drugiej. Następnie powtórzył, że Rada jest organem pozasądowym i że postępowanie przed jej Izbą i Zgromadzeniem Plenarnym nie zapewnia gwarancji kontroli sądowej. Co więcej, żaden sądowy środek odwoławczy nie był dostępny dla skarżącego w odniesieniu do kary wymierzonej mu przez Radę. Nałożona na niego kara dyscyplinarna nie zaspokoiła naglącej potrzeby społecznej, a co za tym idzie nie stanowiła środka „niezbędnego w społeczeństwie demokratycznym”.

Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce

Dysfunkcje ustrojowe w procedurze powoływania sędziów w Polsce: Izba Cywilna Sądu Najwyższego złożona z nowo powołanych sędziów nie jest „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” – wyrok ETPC z 3.2.2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20); jednogłośnie:

naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez skarżącą spółkę, że Izba Cywilna Sądu Najwyższego, która orzekała w sprawie jej dotyczącej, nie była „sądem ustanowionym ustawą” oraz brakowało jej bezstronności i niezawisłości. Zarzucił w szczególności, że Izba Cywilna Sądu Najwyższego składała się z sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa („KRS”), konstytucyjnego organu w Polsce, który stoi na straży niezawisłości sądów i sędziów, a która od wejścia w życie nowej ustawy jest przedmiotem kontrowersji, przewidujących m.in., że jej sędziowie nie są już wybierani przez sędziów, lecz przez Sejm (izbę niższą Parlamentu). Sprawa jest jednym z 94 obecnie zawisłych wniosków przeciwko Polsce, w większości złożonych w latach 2018-2022, dotyczących różnych aspektów reorganizacji polskiego sądownictwa zainicjowanej w 2017 r. Do chwili obecnej Trybunał wydał cztery wyroki, z których trzy są ostateczne.

Podobnie jak w poprzednich sprawach, Trybunał podkreślił, że jego zadaniem nie była ocena zasadności reorganizacji polskiego sądownictwa jako całości, ale ustalenie, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób zmiany wpłynęły na prawa skarżącej spółki wynikające z art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał uznał, że na procedurę powoływania sędziów do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego nadmiernie wpłynęła władza ustawodawcza i wykonawcza. Stanowiło to fundamentalną nieprawidłowość, która negatywnie wpłynęła na cały proces i podważyła legitymację Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, która rozpoznawała sprawę skarżącej spółki. Izba Cywilna nie była zatem „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu Konwencji Europejskiej.

Wyrok bardzo przypomina wyrok Reczkowicz przeciwko Polsce (nr 43447/19) z dnia 22 lipca 2021 r. oraz Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (nr 49868/19 i 57511/19) z dnia 8 listopada 2021 r. dotyczący pozostałych Izb Sąd Najwyższy. Podobnie jak w tej ostatniej sprawie, również w tym wyroku stwierdzono dodatkowe oczywiste naruszenie prawa krajowego, ponieważ Prezydent RP dokonał powołania sędziego mimo prawomocnego postanowienia sądu wstrzymującego wykonanie uchwał KRS rekomendujących sędziów Sądowi Najwyższemu. Trybunał uznał, że naruszenie praw skarżącej spółki miało swoje źródło w zmianie polskiej ustawy, która pozbawiła polski wymiar sprawiedliwości prawa wyboru sędziów KRS oraz umożliwiła władzy wykonawczej i ustawodawcy bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w sprawy sądowe. Nieunikniony był wniosek, że dalsze funkcjonowanie KRS w formie ustawy zmieniającej z 2017 r. i jej zaangażowanie w procedurę powoływania sędziów utrwaliło ustaloną przez Trybunał dysfunkcję ustrojową i może prowadzić do dalszego zaostrzenia kryzysu praworządności w Polsce. Dlatego potrzebne są szybkie działania ze strony Państwa Polskiego, aby temu zaradzić. Do państwa polskiego należy wyciągnięcie niezbędnych wniosków z tego wyroku i podjęcie odpowiednich środków w celu rozwiązania problemów leżących u podstaw naruszeń stwierdzonych przez Trybunał oraz zapobieżenia występowaniu podobnych naruszeń w przyszłości.

Freitas Rangel przeciwko Portugalii

Skazanie znanego dziennikarza Freitasa Rangela za wypowiedzi dotyczące stowarzyszeń sędziów i prokuratorów naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 11.1.2022 r. w sprawie Freitas Rangel przeciwko Portugalii (skarga nr 78873/13); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za wypowiedzi na temat organów zawodowych sędziów i prokuratorów na rozprawie przed komisją sejmową. W szczególności powiązał wymiar sprawiedliwości i prokuraturę m.in. z ingerencją w politykę i powszechnym naruszaniem poufności. Został skazany i musiał zapłacić łącznie 56 000 euro grzywny i odszkodowania.

Trybunał stwierdził w szczególności, że grzywna i odszkodowanie były całkowicie nieproporcjonalne i musiały mieć zniechęcający wpływ na dyskusję polityczną. Sądy krajowe nie przedstawiły odpowiedniego uzasadnienia takiej ingerencji w prawa skarżącego do wolności słowa, co nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie.

Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce

Polska musi podjąć szybkie działania w celu rozwiązania problemu braku niezależności Krajowej Rady Sądownictwa. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie jest „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” – wyrok ETPC z 8.11.2021 r. w sprawie Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarg wniesionych przez dwóch sędziów, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, która orzekała w sprawach ich dotyczących, nie była „sądem ustanowionym ustawą” oraz brakowało jej bezstronności i niezawisłości. Zarzucili w szczególności, że Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych, jedna z dwóch nowo utworzonych izb Sądu Najwyższego, składała się z sędziów powołanych przez Prezydenta RP z rekomendacji KRS. KRS  - konstytucyjny organ w Polsce, który stoi na straży niezawisłości sądów i sędziów, jest przedmiotem kontrowersji od czasu wejścia w życie nowych przepisów przewidujących m.in., że jego sędziowie nie są już wybierani przez sędziów, ale przez Sejm (niższa izba parlamentu). Sprawa jest jedną z 57 skarg przeciwko Polsce, wniesionych w latach 2018-2021, dotyczących różnych aspektów reorganizacji polskiego sądownictwa zainicjowanej w 2017 r.

Trybunał podkreślił, że jego zadaniem nie była ocena zasadności reorganizacji polskiego sądownictwa jako całości, ale ustalenie, czy iw jaki sposób zmiany wpłynęły na prawa Pani Dolińskiej-Ficek i Pana Ozimka na podstawie art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał stwierdził, że na procedurę powoływania sędziów nadmiernie wpłynęła władza ustawodawcza i wykonawcza. Stanowiło to zasadniczą nieprawidłowość, która negatywnie wpłynęła na cały proces i podważyła legitymację Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego, która rozpoznawała sprawy skarżących. Izba Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych nie była zatem „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu Konwencji.

Wyrok bardzo przypomina wyrok w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (nr 43447/19) z lipca 2021 r. Jednakże w wyroku tym stwierdzono dodatkowe oczywiste naruszenie prawa krajowego, ponieważ „w rażącym naruszeniu praworządności” Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dokonał wyboru sędziów pomimo prawomocnego orzeczenia sądu wstrzymującego wykonanie uchwały KRS o rekomendacji sędziów Izbie Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych.

Donev przeciwko Bułgarii

Postępowanie prowadzące do odwołania sędziego oskarżonego o przewinienia dyscyplinarne nie naruszające Konwencji – wyrok ETPC z 26.10.2021 r. w sprawie Donev przeciwko Bułgarii (skarga nr 72437/11); jednogłośnie:

brak naruszenia Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania dyscyplinarnego w sprawie odwołania skarżącego, sędziego i prezesa sądu. Skarżył się w szczególności, że Najwyższa Rada Sądownictwa (NRS) i Naczelny Sąd Administracyjny nie spełniły wymogów niezawisłości i bezstronności określonych w art. 6 Konwencji.

Trybunał zauważył, że Naczelny Sąd Administracyjny posiadał wystarczająco szeroką jurysdykcję oraz że uchybienia w postępowaniu przed NRS zarzucane przez skarżącego mogły zostać odpowiednio skorygowane w ramach postępowania sądowego. Trybunał zauważył, że sędziowie Naczelnego Sądu Administracyjnego korzystali z gwarancji instytucjonalnych zapewniających ich niezawisłość i bezstronność. Jeżeli chodzi o uprawnienia dyscyplinarne NRS wobec tych sędziów, wskazał, że uprawnienia te same w sobie były niewystarczające, aby podważyć ich niezawisłość i bezstronność. Trybunał zauważył, że w tej sprawie skarżący nie powołał się w swoim pierwotnym wniosku na żadne braki strukturalne w składzie NRS i nie zauważył żadnych oczywistych osobistych uprzedzeń ze strony jakichkolwiek konkretnych członków NRS, którzy mogliby kwestionować niezawisłość i bezstronność Naczelnego Sądu Administracyjnego, który był odpowiedzialny za kontrolę decyzji tego organu. Tym samym ani uprawnienia NRS w sprawach budżetowych i karier sędziowskich, ani uprawnienia dyscyplinarne Prezesa NSA nie mogły sugerować, że obawy skarżącego były obiektywnie uzasadnione wobec braku istotne dowody wskazujące na stronniczość sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W konsekwencji Trybunał nie stwierdził braku niezależności i bezstronności w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Nie zauważył też naruszenia jakichkolwiek innych aspektów rzetelności postępowania. Wreszcie Trybunał uznał, że skarżący korzystał z odpowiednich gwarancji proceduralnych oraz że nałożona na niego kara dyscyplinarna była uzasadniona odpowiednimi i wystarczającymi podstawami proporcjonalnymi do stwierdzonych naruszeń obowiązków zawodowych. Dlatego sankcja nie stanowiła nieproporcjonalnej ingerencji w jego prawo do poszanowania życia prywatnego.

Miroslava Todorova przeciwko Bułgarii

Postępowanie dyscyplinarne i sankcje nałożone na skarżącą, sędzię i Prezesa Bułgarskiego Związku Sędziów, naruszyły jej prawo do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 19.10.2021 r. w sprawie Miroslava Todorova przeciwko Bułgarii (skarga nr 40072/13); większością głosów (5 głosami do 2):

brak naruszenia Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji;

jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Konwencji

naruszenie Artykułu 18 (ograniczenie stosowania ograniczeń praw) w związku z Artykułem 10 Konwencji.

Sprawa dotyczyła dwóch postępowań dyscyplinarnych przeciwko skarżącej, która w owym czasie była sędzią i prezesem Bułgarskiej Unii Sędziów. Naczelna Rada Sądownictwa (NRS) nakazała obniżenie jej wynagrodzenia, a następnie jej zwolnienie z powodu opóźnień w rozpatrywaniu jej spraw.

Trybunał zauważył, że postępowanie dyscyplinarne przed NRS zawierało szereg gwarancji proceduralnych. W ten sposób skarżąca była świadoma stawianych jej zarzutów i mogła osobiście stawić się przed komisją dyscyplinarną w celu przedstawienia dowodów na swoją obronę. Trybunał zauważył, że Naczelny Sąd Administracyjny jest właściwy do rozpatrzenia każdej kwestii faktycznej, którą uznał za istotną, jak również do kwalifikacji prawnej przewinień dyscyplinarnych przypisywanych działaniom lub zaniechaniu skarżącego. Zatem w niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny posiadał wystarczająco szeroką jurysdykcję, a uchybienia proceduralne zarzucane przez skarżącą przed NRS można było odpowiednio skorygować w ramach postępowania sądowego. W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym Sąd nie stwierdził braku niezawisłości lub bezstronności tego sądu oraz naruszenia innych aspektów rzetelności postępowania, a tym samym nie stwierdził naruszenia art. 6.

Biorąc pod uwagę fundamentalne znaczenie wolności słowa w sprawach o znaczeniu publicznym, takich jak funkcjonowanie sądownictwa i potrzeba ochrony niezawisłości sędziowskiej, Trybunał uznał, że postępowanie dyscyplinarne przeciwko skarżącej i nałożone na nią sankcje stanowiły ingerencję w korzystanie z jej prawa do wolności wypowiedzi, które nie było „niezbędne w demokratycznym społeczeństwie” dla realizacji uzasadnionych celów określonych w art. 10 Konwencji. Mając na uwadze wszystkie okoliczności sprawy, Trybunał stwierdził, że głównym celem postępowania dyscyplinarnego wobec skarżącej i sankcji nałożonych na nią przez NRS nie było zapewnienie przestrzegania terminów zakończenia spraw, ale ukaranie jej i zastraszenie z powodu jej krytyki NRS i władzy wykonawczej. 

Gumenyuk i Inni przeciwko Ukrainie

 

Reforma na Ukrainie poważnie podważyła niezależność sądownictwa – wyrok ETPC z 22.7.2021 r. w sprawie Gumenyuk i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 11423/19); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego).

Sprawa dotyczyła sędziów byłego Sądu Najwyższego Ukrainy, którym z powodu reformy sądownictwa i zmian legislacyjnych, które miały miejsce w 2016 roku, uniemożliwiono sprawowanie funkcji bez formalnego odwołania. Sąd Najwyższy Ukrainy został zlikwidowany i powstał nowy powołany w grudniu 2017 r., w którym stanowiska sędziowskie obsadzano w trybie konkursowym. Mimo że Sąd Konstytucyjny Ukrainy uznał, że skarżący powinni mieć możliwość kontynuowania pracy jako sędziowie nowego Sądu Najwyższego, nie uzyskali na to pozwolenia. Zarzucili, że zostali usunięci z pełnionych funkcji z naruszeniem gwarancji zawodu sędziego oraz sprzecznie z Konwencją. Trybunał uznał, że prawo dostępu do sądu jest podstawowym prawem proceduralnym służącym ochronie sędziów a skarżący zasadniczo powinni móc wystąpić do sądu ze swoimi zarzutami. Ponadto Trybunał uznał, że uniemożliwienie wykonywania funkcji sędziów Sądu Najwyższego od grudnia 2017 r., pomimo korzystnego dla nich orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, znacząco wpłynęło na ich życie prywatne i stanowiło ingerencję w ich prawo do poszanowania życia prywatnego. Ta ingerencja nie była zgodna z prawem w rozumieniu Konwencji, ponieważ była sprzeczna z zasadą nieusuwalności sędziów, która była fundamentalna dla niezawisłości sędziowskiej i zaufania publicznego do sądownictwa.

Loquifer przeciwko Belgii

 

Brak skutecznego środka odwoławczego, za pomocą którego można zaskarżyć decyzję Krajowej Rady Sądownictwa zawieszającą jednego z jej członków – wyrok ETPC z 20.7.2021 r. w sprawie Loquifer przeciwko Belgii (skargi nr 79089/13, 13085/14 i 54534/14); 6 głosami do 1:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła byłej sędzi, która została powołana do Krajowej Rady Sądownictwa („KRS”) w 2012 roku. KRS zawiesił ją w obowiązkach w tym organie na okres od maja 2013 roku do marca 2015 roku z powodu grożącego jej postępowania karnego. Po jej uniewinnieniu w 2015 r. KRS uznał, że kryteria jej przywrócenia do pracy zostały spełnione. W postępowaniu przed Trybunałem pani Loquifer twierdziła, że nie miała żadnego środka odwoławczego, za pomocą którego mogłaby zakwestionować decyzje KRS zawieszające jej wykonywanie wszystkich obowiązków.

Trybunał stwierdził w szczególności, że rząd nie wykazał istnienia żadnego środka odwoławczego umożliwiającego pani Loquifer doprowadzenie do rozpatrzenia przez sądy postanowienia zawieszającego ją w wykonywaniu obowiązków w KRS i uzyskania uchylenia lub wstrzymania wykonania tego postanowienia. Skarżąca została w ten sposób pozbawiona prawa dostępu do sądu w celu zakwestionowania środka zawieszającego ją w obowiązkach.

Broda i Bojara przeciwko Polsce

 

Usunięcie przez Ministra Sprawiedliwości wiceprezesów Sądu Okręgowego w Kielcach z naruszeniem ich prawa dostępu do sądu – wyrok ETPC z 29.6.2021 r. w sprawie Broda i Bojara przeciwko Polsce (skargi nr 26691/18 oraz 27367/18); większością:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi skarżących na to, że nie posiadali żadnego środka odwoławczego pozwalającego im zaskarżyć decyzje Ministra Sprawiedliwości o przedwczesnym zakończeniu ich kadencji jako wiceprezesów Sądu Okręgowego w Kielcach.

Trybunał podkreślił znaczenie ochrony niezawisłości sądownictwa i poszanowania sprawiedliwości proceduralnej w sprawach dotyczących kariery sędziów. Trybunał zauważył, że krajowe ramy prawne mające zastosowanie do usunięcia skarżących nie precyzują warunków, w jakich prezesi sądów mogą zostać odwołani ze stanowiska, w drodze wyjątku od zasady, że sędzia powinien mieć zagwarantowane bezpieczeństwo kadencji w trakcie kadencji. Prawie wszystkie uprawnienia w tych sprawach skoncentrowane były w rękach przedstawiciela władzy wykonawczej, a w szczególności z procesu została wyłączona Krajowa Rada Sądownictwa. Trybunał ponadto zauważył, że skarżący nie zostali wysłuchani ani poinformowani o przyczynach decyzji ministerialnych. Wreszcie, żaden niezależny od Ministerstwa Sprawiedliwości organ nie mógł dokonać kontroli tych decyzji o wydaleniu. Ponieważ przedwczesne zakończenie kadencji skarżących jako wiceprezesów sądowych nie zostało zbadane ani przez sąd powszechny, ani przez inny organ wykonujący obowiązki sędziowskie, pozwane Państwo naruszyło samą istotę prawa skarżących do dostępu do sądu.

Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce

Nieprawidłowy wybór sędziów do Trybunału Konstytucyjnego skutkuje bezprawnością jego składu – wyrok ETPC z 7.5.2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji w zakresie prawa do rzetelnego procesu sądowego

Naruszenie art. 6 ust. 1 w zakresie prawa do sądu ustanowionego ustawą.

Sprawa dotyczyła prób uzyskania przez skarżącą spółkę odszkodowania od państwa za uszkodzenie jednego z jej produktów (murawy) przez zwierzynę łowną. W szczególności pozwała Skarb Państwa w 2012 r., ale uzyskała jedynie 60% żądanej kwoty. Chociaż kilkakrotnie zwracała się z wnioskiem o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o konstytucyjność stosownej ustawy, był on odrzucany przez sądy pierwszej instancji i sądy apelacyjne. Ostatecznie złożyła skargę konstytucyjną, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niedopuszczalną w 2017 r. W składzie, w którym rozpoznano tę sprawę, zasiadał sędzia M.M. wybrany przez Sejm, mimo że jego mandat był już obsadzony przez Sejm poprzedniej kadencji.

Trybunał stwierdził w szczególności, że - pomimo wielokrotnego podnoszenia sprawy przez skarżącą spółkę - sądy krajowe nie odpowiedziały na jej argumenty, że prawo zastosowane w jej sprawie było niezgodne z Konstytucją i w konsekwencji uchybiło ich obowiązkowi wynikającemu z Artykułu 6 ust. 1 Konwencji w celu wydania uzasadnionych orzeczeń, odmawiając skarżącej spółce rzetelnego procesu. Ponadto orzekł, że działania władz polegające na powołaniu jednego z sędziów zasiadających w składzie TK w sprawie skarżącej spółki oraz zignorowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie oznaczały, że skład orzekający nie był „sąd ustanowiony ustawą”. 

Eminağaoğlu przeciwko Turcji

 Kara dyscyplinarna nałożona na urzędnika sądowego za korzystanie z wolności wypowiedzi: wiele naruszeń Konwencji – wyrok ETPC z 9.3.2021 r. w sprawie Eminağaoğlu przeciwko Turcji (skarga nr 76521/12);

Jednomyślnie: naruszenie art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego: prawo do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła nałożenia na sędziego kary dyscyplinarnej (przeniesienie służbowe) przez Radę Sędziów i Prokuratorów z uwagi na oświadczenia i krytykę wyrażoną w mediach o pewnych głośnych sprawach sądowych. W tamtym czasie skarżący był również przewodniczącym stowarzyszenia sędziów i prokuratorów.

Trybunał uznał, że aspekt cywilny art. 6 ust. 1 Konwencji znalazł zastosowanie w niniejszej sprawie, w świetle drugiego warunku ze sprawy Vilho Eskelinen i Inni przeciwko Finlandii.

Trybunał uznał, że kara nałożona na pana Eminağaoğlu przez odpowiednie władze dyscyplinarne nie została oceniona przez sąd.

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego)

Trybunał zauważył, że dane wywiadowcze zebrane w toku podsłuchiwania telefonu skarżącego w kontekście śledztwa zostały również użyte w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko niemu. W sprawie Karabeyoğlu przeciwko Turcji Trybunał stwierdził, że użycie danych poza celem, dla których zostały zebrane nie było zgodne z prawem krajowym.

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi)

Trybunał uznał w odniesieniu do faktu, że proces decyzyjny był wadliwy i pozbawiony niezbędnych gwarancji dla statusu skarżącego jako sędziego i przewodniczącego stowarzyszenia sędziów i prokuratorów, że ograniczeniom nałożonym na prawo skarżącego do wyrażania opinii pod art. 10 Konwencji nie towarzyszyły skuteczne i odpowiednie gwarancje przeciwko nadużyciom.

Xhoxhaj p. Albanii

Postępowanie weryfikacyjne prowadzące do zwolnienia sędzi Trybunału Konstytucyjnego było rzetelne a zwolnienie proporcjonalne – wyrok ETPC z 9.02.2021 r. w sprawie Xhoxhaj p. Albanii (skarga nr 15227/19); 6 głosami do 1:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji w zakresie rzekomego braku niezależności i bezstronności organów weryfikacyjnych;

5 głosami do 2 – brak naruszenia art. 6 ust. 1 w zakresie nierzetelności postępowania;

5 głosami do 2 – brak naruszenia art. 6 ust. 1 w zakresie rzekomego braku jawnej rozprawy przed izbą odwoławczą;

5 głosami do 2 – brak naruszenia art. 6 ust. 1 w zakresie rzekomego naruszenia zasady pewności prawa;

5 głosami do 2 – brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego).

Sprawa dotyczyła sędzi Trybunału Konstytucyjnego, która została zwolniona z urzędu w wyniku postępowania wszczętego przeciwko niej, jako część wyjątkowego procesu rewaluacji przydatności do zawodu wszystkich sędziów i prokuratorów w kraju, zwanego inaczej procesem weryfikacyjnym. Skarżąca została oceniona przez organy weryfikacyjne a jej zwolnienie została potwierdzone na posiedzeniu tajnym izby odwoławczej.

Trybunał uznał, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1, ponieważ organy weryfikacyjne były niezależne i bezstronne, postępowanie było rzetelne, odbyła się jawna rozprawa przed izbą odwoławczą (co nie było ściśle wymagane) a zasada pewności prawa nie została naruszona. Trybunał następnie stwierdził, że zwolnienie jej z urzędu było proporcjonalne a ustawowy dożywotni zakaz nałożony na skarżącą co do powrotu do wymiaru sprawiedliwości z uwagi na poważne etyczne naruszenia był spójny z zapewnieniem integralności urzędu sędziowskiego i zaufania publicznego do wymiaru sprawiedliwości – nie doszło więc do naruszenia art. 8 EKPC.

Albuquerque Fernandes przeciwko Portugalii

 

Oddalenie z przyczyn proceduralnych skargi konstytucyjnej przez sędzię, która kwestionowała karę dyscyplinarną nie naruszył jej prawa dostępu do sądu – wyrok ETPC z 12.01.2021 r. w sprawie Albuquerque Fernandes przeciwko Portugalii (skarga nr 50160/13); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sadu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania dyscyplinarnego wytoczonego przeciwko skarżącej na skutek którego Krajowa Rada Sądownictwa zdecydowała o przymusowym przeniesieniu na emeryturę a także późniejszego postępowania sądowego.

Pani Albuquerque Fernandes oskarżyła Trybunał Konstytucyjny o nadmierny formalizm przy odrzucaniu jej skargi konstytucyjnej na tej podstawie, że nie wypełniła ustawowego wymogu wynikającego z art. 79-C ustawy o Trybunale Konstytucyjnym: w jej apelacji, skarżąca odnosiła się do decyzji KRS a nie do decyzji Sądu Najwyższego.

Trybunał uznał, że niedopuszczalność decyzji wydana przez TK nie wykazywała nadmiernego formalizmu w tej sprawie. Przeciwnie, uznał, że decyzja TK gwarantowała pewność prawa i odpowiedni wymiar sprawiedliwości. TK przywrócił praworządność w związku z błędami proceduralnymi popełnionymi przez skarżącą. Ograniczenia nałożone na skarżącą nie naruszyły więc esencji jej prawa dostępu do sądu.

Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii

 

Jednomyślne naruszenie prawa do „sądu ustanowionego ustawą” z uwagi na poważne naruszenia przy powoływaniu sędziego w Islandzkim Sądzie Apelacyjnym – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 1.12.2020 r. w Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (skarga nr 26374/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do sądu ustanowionego ustawą) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutów skarżącego, że nowy Islandzki Sąd Apelacyjny (Landsréttur), który utrzymał w mocy jego skazanie za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w ruchu drogowym nie był „sądem ustanowionym ustawą” z uwagi na nieprawidłowości przy powoływaniu jednego z sędziów do rozpoznania jego sprawy.

Biorąc pod uwagę potencjalne skutki stwierdzenia naruszenia oraz ważne interesy w sprawie, Trybunał zajął stanowisko, że prawo do „sądu ustanowionego ustawą” nie powinno być konstruowane zbyt szeroko tak by jakakolwiek nieprawidłowość w procedurze sędziowskiego powołania stwarzała ryzyko naruszenia tego prawa. Sformułował więc trzystopniowy test by ustalić, czy te nieprawidłowości w procedurze powołania sędziego były na tyle ciężkie, aby skutkowały naruszeniem prawa do sądu ustanowionego ustawą.

W ciągu ostatnich dekad prawo islandzkie dotyczące powoływania sędziów było istotnie zmieniane w celu ograniczenia władzy dyskrecjonalnej ministrów w procedurze powoływania, wzmacniając niezależność sądownictwa. Kontrola nad władzą ministrów była intensyfikowana w związku z ustanowieniem sędziów do nowo powstałego Sądu Apelacyjnego, gdzie Parlament miał za zadanie zaaprobowanie każdego kandydata zaproponowanego przez Ministra Sprawiedliwości w celu wzmocnienia legitymacji nowego sądu.

Mimo to, jak ustalił Islandzki Sąd Najwyższy, prawo to zostało naruszone przez Ministra Sprawiedliwości przy ustanowieniu czterech sędziów z nowego Sądu Apelacyjnego. Podczas gdy Minister był ustawowo upoważniony do odstąpienia od oceny Komisji Ewaluacyjnej, pod pewnymi warunkami, nie spełnił podstawowej zasady proceduralnej, która go obligowała do oparcia swojej decyzji na wystarczającym dochodzeniu czy ocenie. Ta reguła była ważnym zabezpieczeniem powstrzymującym Ministra przed politycznym albo motywowanym niewłaściwymi przesłankami działaniem, które podważyłoby niezależność i legitymację Sądu Apelacyjnego a jej naruszenie było równoznaczne z przywróceniem poprzedniej władzy dyskrecjonalnej sprawowanej przez jego urząd w kontekście powołań sędziów, w ten sposób neutralizując ważne osiągnięcia i gwarancje związane z reformą sądownictwa. Istniały inne prawne gwarancje by zapobiec naruszeniu popełnionemu przez Ministra, takie jak procedura parlamentarna oraz ostateczna gwarancja w postaci kontroli sądowej sprawowanej przez sądy krajowe, ale wszystkie te zabezpieczenia okazały się nieskuteczne  a władza dyskrecjonalna użyta przez Ministra by odstąpić od oceny Komisji Ewaluacyjnej pozostała nieskrępowana.

Stosując trzystopniowy test, Trybunał stwierdził, że skarżący został pozbawiony prawa do „sądu ustanowionego ustawą” z uwagi na udział w jego procesie sędziego, którego powołanie zostało obarczone ciężkimi nieprawidłowościami, które doprowadziło do pozbawienia esencji tego prawa.

Panioglu przeciwko Rumunii

 

Brak naruszenia w sytuacji ukarania sędzi za ostrą krytykę prasową sędziego wyższego rzędu – wyrok ETPC z 8.12.2020 r. w sprawie Panioglu przeciwko Rumunii (skarga nr 33794/14); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła kar dyscyplinarnych nałożonych na sędzi, w szczególności w zakresie awansu, za artykuł, który napisała do prasy. Artykuł ostro krytykował działania Prezesa Sądu Kasacyjnego jako prokuratora w represyjnym reżimie komunistycznym.

Trybunał uznał w szczególności, że władze krajowe odpowiednio wyważyły prawa skarżącej do wolności wypowiedzi z prawami sędziego i ochrony sądownictwa. Stwierdził, że nałożone kary nie były szczególnie surowe biorąc pod uwagę okoliczności.

Guz przeciwko Polsce

Sędzia może krytykować wizytatora – wyrok ETPC z 15.10.2020 r. w sprawie Guz przeciwko Polsce (skarga nr 965/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sędziego Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim, który został ukarany dyscyplinarnie za słowa, jakich użył, odnosząc się do sporządzonej przez wizytatora opinii na temat jego pracy. Wskazał on, że ocena jego pracy była powierzchowna, w wielu przypadkach niesprawiedliwa, a także tendencyjna. W konsekwencji został ukarany upomnieniem w postępowaniu dyscyplinarnym za uchybienie godności sprawowanego urzędu.

Trybunał dokonał rozróżnienia między krytyką a zniewagą. Istotne znaczenie miał wewnątrzsądowy charakter sprawy. Wyrażona krytyka nie mogła podważyć autorytetu władzy sądowniczej lub naruszyć dobrego imienia sędziego, który sporządził opinie. Trybunał zwrócił uwagę na to, że sędzia Guz korzystał z przysługującej mu wolności słowa w celu obrony własnych interesów w procedurze awansowej. Dlatego jego dyscyplinarne ukaranie sędziego nie było konieczne w społeczeństwie demokratycznym i stanowiło naruszenie art. 10 konwencji, który mówi o wolności wyrażania opinii.

Baş p. Turcji

Tymczasowy areszt sędziego Başa, po usiłowaniu zamachu stanu w Turcji w dniu 15 lipca 2016 r., naruszył Konwencję – wyrok ETPC z 3.3.2020 r. w sprawie

Baş p. Turcji (skarga nr 66448/17); 6 głosami do 1:

Naruszenie art. 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji w zakresie bezprawności początkowego etapu tymczasowego aresztowania skarżącego;

Jednomyślnie: naruszenie art. 5 ust. 1 z uwagi na brak uzasadnionego podejrzenia w toku początkowego tymczasowego aresztowania, że dokonał zarzucanego mu czynu oraz

Jednomyślnie: naruszenie art. 5 ust. 4 (prawo do bycia sądzony w rozsądnym terminie albo zwolnienia na czas postępowania) z uwagi na długość okresu, w jakim skarżący nie został postawiony osobiście przed sędzią).

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania pana Başa, sędziego w tym czasie, po usiłowaniu zamachu stanu w dniu 15 lipca 2016 r.

Trybunał stwierdził, że zgodnie orzecznictwem Sądu Kasacyjnego,  podejrzenie udziału w zorganizowanej grupie przestępczej może być wystarczające do określenia elementu złapania na gorącym uczynku bez potrzeby ustalenia faktycznego elementu czy też innych wskazań czynu zabronionego. Dlatego, Trybunał stwierdził, że rozszerzenie przez sądy krajowe zakresu konceptu „in flagrante delicto” i jego zastosowanie w prawie krajowym (art. 94 ustawy nr 2802) nie było tylko problematyczne w zakresie pewności prawa, ale również okazało się oczywiście nieuzasadnione.

Trybunał stwierdził, że głównym odniesieniem sądu rejonowego w Kocaeli była decyzja podjęta przez Radę Sędziów i Prokuratów w dniu 16 lipca 2016 r. o zawieszeniu 2.735 sędziów i prokuratorów. A to było niewystarczające do uzasadnienia wniosku, że istniało uzasadnione podejrzenie pozwalające na zastosowanie tymczasowego aresztowania tego konkretnego sędziego. Materiał dowodowy przedstawiony przed Trybunałem nie prowadzi do wniosku, że istniało uzasadnione podejrzenie wobec skarżącego w czasie jego początkowego tymczasowego aresztowania.

Dlatego, uwzględniając ustalenia Trybunału Konstytucyjnego w odrębnym postępowaniu, że środki zastosowane w następstwie usiłowania zamachu stanu mogły być ściśle wymagane dla ochrony bezpieczeństwa publicznego, Trybunał zauważył, że w sprawie pan Baş nie stanął przed sędzią przez około rok i 2 miesiące, dużo dłuższy okres niż ten oceniany przez Trybunał Konstytucyjny.

Khodorkovskiy and Lebedev p. Rosji (nr 2)

Trybunał stwierdza naruszenia praw byłych menedżerów Yukosu w drugim postępowaniu oraz odrzuca kilka skarg – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie Khodorkovskiy and Lebedev p. Rosji (nr 2) (skargi nr 51111/07 oraz 42757/07)

Sprawa dotyczyła drugiego postępowania byłych menedżerów Yukosu Michaiła Chodorkowskiego i Platona Lebiediewa.

W dzisiejszym wyroku, jednomyślnie:

Naruszenia praw skarżących do rzetelnego procesu sądowego pod art. 6 ust. 1 i art. 6 ust. 3 lit. c oraz lit. d Konwencji z uwagi na odmowę sędziego wyrażenia zgody obronie na przesłuchanie świadków oskarżenia i obrony oraz dostarczenia ważnych biegłych czy też uniewinniającego materiału dowodowego.

Mimo to, Trybunał jednomyślnie stwierdził:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 dotyczący niezależności oraz bezstronności sędziego

Brak naruszenia art. 6 ust. 2 (domniemanie niewinności) w związku z komentarzami w toku procesu czynionymi przez Wladimira Putina, premiera w tamtym czasie.

5 głosami do 2: skarżący byli ofiarą nieprzewidywalnego zastosowania prawa karnego na ich niekorzyść z naruszeniem art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej).

Jednomyślnie: naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) z uwagi na długoterminowy brak wizyt rodzinnych, kiedy skarżący przebywali w areszcie.

Jednomyślnie: brak potrzeby oceny skarg dotyczących art. 18 (granice stosowania ograniczeń praw) Konwencji w związku z art. 6 i 7 oraz art. 4 Protokołu nr 7 (zakaz ponownego sądzenia lub karania) oraz brak naruszenia art. 18 w związku z art. 8.

Nicolae Virgiliu Tănase przeciwko Rumunii

Rumuński system prawny odpowiednio sobie poradził ze sprawą dotyczącą wypadku samochodowego – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 25.6.2019 r. w sprawie

Nicolae Virgiliu Tănase przeciwko Rumunii (skarga nr 41720/13)

Sprawa dotyczyła sędziego, który został ciężko ranny w wypadku samochodowym w 2004 r. Postępowanie karne, którego stroną cywilną był pan Tănase zostało umorzone po 8 latach ze skutkiem odmowy ścigania dwóch kierowców zaangażowanych w wypadek.

Przed ETPC, pan Tănase zarzucał, że postępowanie przygotowawcze było nieskuteczne i długotrwałe oraz że nie mógł otrzymać orzeczenia co do swojego roszczenia cywilnego.

Wielka Izba skorzystała z możliwości wyjaśnienia, które przepisy Konwencji powinny znaleźć zastosowanie w sprawie wypadku powodującego ciężki uszczerbek na zdrowiu. Biorąc pod uwagę rany zagrażające życiu, jakie odniósł skarżący, Trybunał zdecydował się rozpoznać część jego skargi pod art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Trybunał zdecydował 13 głosami do 4, że nie doszło do naruszenia Artykułu 2 w zakresie śledztwa w odniesieniu do wypadku. Było ono kompleksowe i skutkowało zebraniem szerokiego materiału dowodowego wyjaśniającego przyczyny wypadku. Pan Tănase miał dostępu do akt sprawy oraz mógł skorzystać ze wszystkich dostępnych środków dostępnych w prawie krajowym, aby zakwestionować orzeczenia władz, a także wnosić o dodatkowe dowody.

16 głosami do 1 – brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu). Nawet jeśli powództwo cywilne nie zostało nigdy rozpoznane przez sąd karny z uwagi na umorzenie postępowania przygotowawczego przeciwko dwóm pozostałym kierowcom, skarżący mógł skorzystać z innych ścieżek dochodzenia swoich roszczeń cywilnych; oraz

10 głosami do 7 – brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie). Okres prawie 8 lat aby zakończyć śledztwo, biorąc pod uwagę jego złożoność nie był nadmierny a władze stale podejmowały korki w toku postępowania aby wyjaśnić okoliczności sprawy.