K.K. i Inni przeciwko Danii

Interesy dzieci nie zostały wystarczająco uwzględnione w zakazie adopcji w ramach płatnego macierzyństwa zastępczego – wyrok ETPC z 6.12.2022 r. w sprawie K.K. i Inni przeciwko Danii (skarga nr 25212/21).

Sprawa dotyczyła odmowy zezwolenia skarżącemu K.K. adopcji skarżących C1 i C2 (bliźniaków) jako ich „macochy” w Danii. Bliźniaki urodziły się z matki zastępczej na Ukrainie, która otrzymywała wynagrodzenie za swoje usługi na podstawie umowy zawartej z K.K. i jej partnerem, biologicznym ojcem dzieci. Zgodnie z prawem duńskim adopcja nie była dozwolona w przypadkach, w których dokonano płatności na rzecz osoby, która musiała wyrazić zgodę na adopcję.

jednogłośnie: brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Trybunał uznał w szczególności, że nie doszło do wyrządzenia szkody dla życia rodzinnego skarżących, którzy bezproblemowo mieszkali razem z ojcem dzieci;

jednogłośnie, brak naruszenia Artykułu 8 w odniesieniu do prawa matki do poszanowania jej życia prywatnego, ponieważ władze krajowe słusznie orzekły, że w celu ochrony interesu publicznego w kontrolowaniu płatnego macierzyństwa zastępczego, nad prawami KK wynikającymi z Artykułu 8;

4 głosami do 3: naruszenie Artykułu 8 w odniesieniu do prawa do poszanowania życia prywatnego dwojga skarżących dzieci. Władze duńskie nie zachowały równowagi między interesami dzieci a interesami społecznymi w ograniczaniu negatywnych skutków komercyjnego macierzyństwa zastępczego, w szczególności w odniesieniu do ich sytuacji prawnej i stosunku prawnego do K.K.

Vald s Fj lnisd ttir i Inni p. Islandii

 Odmowa uznania pary jako rodziców dziecka urodzonego w drodze macierzyństwa zastępczego nie stanowi naruszenia - wyrok ETPC z 18.5.2021 r. w sprawie Vald s Fj lnisd ttir i Inni p. Islandii (skarga nr 71552/17); jednomyślnie:

brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła odmowy uznania związków rodzinnych pomiędzy panią Fj lnisd ttir oraz Panem Agnarsdem ttir i X. Ten ostatni został urodzony dla nich w drodze macierzyństwa zastępczego w Stanach Zjednoczonych, ale żaden ze skarżących nie był z nim biologicznie związany. Nie zostali uznani jako rodzice dziecka w Islandii, gdzie surogacja jest bezprawna. 

Trybunał uznał, że mimo braku związku biologicznego między skarżącymi, istniało „życie rodzinne” w związku skarżących. Mimo to Trybunał uznał, że orzeczenie o nieuznaniu dwojga skarżących jako rodziców X miało wystarczającą podstawę w prawie krajowym oraz, biorąc pod uwagę wysiłki ze strony władz by zachować „życie rodzinne”, ostatecznie stwierdził, że Islandia działała w ramach swojej władzy dyskrecjonalnej.a

D. p. Francji

Odmowa zarejestrowania szczegółów urodzenia dziecka urodzonego za granicą w drodze surogacji nie naruszyło prawa do poszanowania życia prywatnego z uwagi na to, że relacja rodzic – dziecko może zostać ustalona w drodze adopcji – wyrok ETPC z 16.7.2020 r. w sprawie D. p. Francji (skarga nr 11288/18); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji oraz

Brak naruszenia art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy wpisania do francuskiego rejestru urodzeń, małżeństw i śmierci szczegółów ze świadectwa urodzenia dziecka urodzonego za granicą w drodze zaaranżowanej surogacji ciążowej, ponieważ przedstawione świadectwo wskazywało zamierzoną matkę, która była również matką genetyczną dziecka, jako matkę.

Trybunał zauważył, że już wcześniej rozstrzygał w zakresie relacji prawowity rodzic – dziecko pomiędzy dzieckiem i zamierzonym ojcem, gdy ten ostatni był biologicznym ojcem (Mennesson p. Francji i Labassee p. Francji). Zgodnie z orzecznictwem ETPC, istnienie związku genetycznego nie oznaczało, że prawo dziecka do poszanowania jego prawa do życia prywatnego wymagało by prawny związek z zamierzonym ojcem został ustalony w drodze zarejestrowania szczegółów zagranicznego świadectwa urodzenia. Trybunał nie widzi podstaw w okolicznościach niniejszej sprawy do osiągnięcia odmiennej konkluzji odnośnie uznania prawnego związku z zamierzoną matką, która była genetyczną matką dziecka.

Trybunał również wskazał na ustalenia opinii doradczej nr P16-2018-001, z której wynika, że adopcja powoduje podobne skutki do zarejestrowania zagranicznego świadectwa urodzenia w zakresie uznania prawnego związku między dzieckiem i zamierzoną matką.

Opinia doradcza w sprawie Menneson przeciwko Francji

Europejski Trybunał Praw Człowieka wydał w dniu 10.4.2019 r. pierwszą opinię doradczą. Państwa nie mają obowiązku rejestrować szczegółów świadectwa urodzenia dziecka urodzonego w drodze surogacji ciążowej za granicą w celu ustalenia prawnego stosunku rodzic-dziecko z zamierzoną matką: adopcja może również służyć jako środek stwierdzający ten stosunek.

W odpowiedzi na wniosek Francuskiego Sądu Kasacyjnego, Trybunał wydał, jednomyślnie następującą opinię:

W sytuacji, gdy dziecko zostało urodzone za granicę poprzez surogację ciążową oraz zostało poczęte przy użyciu gamet zamierzonego ojca oraz dawcy – osoby trzeciej, a gdzie prawny stosunek rodzic-dziecko z zamierzonym ojcem został uznany przez prawo krajowe,

1.       Prawo dziecka do poszanowania jego prawa do życia prywatnego w rozumieniu art. 8 Konwencji wymaga by prawo krajowe zapewniało możliwość uznania prawnego stosunku rodzic-dziecko z zamierzoną matką, wskazaną w świadectwie urodzenia, wydanego zgodnie z prawem za granicą jako „prawna matka”;

2.       Prawo dziecka do poszanowania życia prywatnego nie wymaga takiego uznania, które przybrałoby formę wpisu w świadectwie urodzenia, małżeństwa czy śmierci zawierającego szczegóły świadectwa urodzenia legalnie wydanego za granicą; inne środki, takie jak adopcja dziecka przez zamierzoną matkę powinny być użyte.

Opinia zapadła na gruncie sprawy Menneson przeciwko Francji (wyrok z 26.4.2004 r., skarga nr 65192/11).