Jansons przeciwko Łotwie

Arbitralna eksmisja w toku sporu prawnego dotyczącego mieszkania – wyrok ETPC z 8.9.2022 r. w sprawie Jansons przeciwko Łotwie (skarga nr 1434/14); stosunkiem głosów sześć do jednego:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania mieszkania) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka oraz naruszenie Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Europejskiej Konwencji w związku z Artykułem 8.

Sprawa dotyczyła skargi skarżącego, że został zmuszony do opuszczenia lokalu w budynku mieszkalnym w Rydze, gdy jego prawo do zamieszkania tam zostało zakwestionowane. W szczególności budynek mieszkalny został sprzedany w 2011 r., a nowy właściciel umieścił uzbrojonych strażników przy wejściu do mieszkania skarżącego, blokując mu dostęp. Następnie komornik włamał się do lokalu, wymienił zamki i usunął rzeczy skarżącego. 

Trybunał stwierdził w szczególności, że system prawny na Łotwie nie chronił skutecznie skarżącego przed arbitralną ingerencją w jego prawa z powodu nieegzekwowania gwarancji określonych w prawie. Jego eksmisja została przeprowadzona bez oceny przez sądy argumentów dotyczących sporu o najem i pomimo wielokrotnych próśb skierowanych do policji, policjanci odmówili interwencji. Rzeczywiście, zgodnie z raportem Rzecznika Praw Obywatelskich, taka bierność policji była wówczas powszechną praktyką. Od tego czasu wprowadzono wytyczne dla policji, aby zapewnić lokatorom dostęp do swoich domów w obliczu bezprawnych działań właścicieli nieruchomości.

Dupate przeciwko Łotwie

 

Sądy krajowe nie ochroniły prawa do prywatności świeżo upieczonej matki – wyrok ETPC z 19.11.2020 r. w sprawie Dupate przeciwko Łotwie (skarga nr 18068/11); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła potajemnie zrobionych zdjęć skarżącej leżącej na oddziale położniczym i późniejszej publikacji wraz z artykułem.

Trybunał uznał, że pomimo że sądy krajowe dokonały ważenia prawa do prywatności skarżącej z prawem do wolności wypowiedzi magazynu, który opublikował jej zdjęcie, to jednak nie uczynił tego w sposób wystarczający ani zgodny z orzecznictwem Trybunału.

Ēcis przeciwko Łotwie

Prawo dotyczące odbywania kary pozbawienia wolności, które nie pozwoliło osadzonemu na udział w pogrzebie ojca stanowiło dyskryminację płciową - wyrok ETPC z 10.1.2019 r. w sprawie Ēcis przeciwko Łotwie (skarga nr 12879/09); 5 głosami do 2: naruszenie Artykułu 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z Artykułem 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła osadzonego, który skarżył się na to, że nie pozwolono mu na udział w pogrzebie ojca zgodnie z prawem regulującym system więzienny, które dyskryminowało mężczyzn w tym zakresie. 

Trybunał stwierdził, że mężczyźni i kobiety, którzy popełnili poważne przestępstwa, za które wymierzono im takie same kary byli traktowani w różny sposób. Mężczyźni byli automatycznie umieszczani w kategorii najwyższego bezpieczeństwa oraz w zakładach zamkniętych, podczas gdy kobiety były wysyłane do mniej restrykcyjnych zakładów półotwartych. W konsekwencji, skarżący został automatycznie pozbawiony możliwości udziału w pogrzebie, podczas gdy kobietom przysługiwało takiego prawo. Nie dokonano indywidualnej oceny proporcjonalności takiego zakazu, a skarżący doznał dyskryminacji skutkującej naruszeniem Konwencji. 

Tydzień 22 - Rungainis przeciwko Łotwie

Grzywna za zniesławienie dla byłego prezesa łotewskiego banku nie naruszyła jego praw – wyrok ETPC z 12.6.2018 r. w sprawie Rungainis przeciwko Łotwie (skarga nr 40597/08); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarżącego uznanego winnym zniesławienia po tym, jak zasugerował, że polityk w toku upadłości sprzeniewierzył środki banku.

Trybunał uznał, że zarzuty skarżącego dotyczące sprzeniewierzenia wymierzone były w człowieka, który był prezesem banku, w którym skarżący członkiem zarządu, a który później ubiegał się o mandat poselski, nie miała faktycznej podstawy. Skarżący sam przyznał w postępowaniu przed sądem I instancji, że informacja, na której oparł swoje komentarze, opublikowane w gazecie, była nieprawdziwa.

Trybunał stwierdził, że sądy, które przyznały odszkodowanie za zniesławienie wyważyły odpowiednio między wolnością wyrażania opinii oraz interesem innej osoby w ochronie swojej reputacji.

Tydzień 40 - Kalēja przeciwko Łotwie

Postępowanie karne, w którym świadek był przesłuchiwany kilka lat zanim postawiono jej zarzuty trwało zbyt długo, ale jako całe, było rzetelne - wyrok ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Kalēja przeciwko Łotwie (skarga nr 22059/08); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie) Konwencji z uwagi na przewlekłość postępowania, które trwało 9 lat i 10 miesięcy; oraz brak naruszenia Artykułu 6 § 1 i 3(c) (prawo do bronienia się przez ustanowionego przez siebie obrońcę) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła postępowania karnego w zakresie sprzeniewierzenia środków. Skarżąca, księgowa, zarzucała, że została przesłuchana w tym postępowaniu jako świadek (a zatem bez obrońcy), na długo zanim postawiono jej oficjalne zarzuty. W szczególności, była wielokrotnie przesłuchiwana jako świadek, a została oskarżona w 2005 r. Została ostatecznie skazana w 2007 r. 

W zakresie przewlekłości Trybunał uznał, że za jego początek należy uznać rok 1998, mimo że skarżącej zarzuty postawiono dopiero w 2005 r. Jednakże od początku śledztwa i w jego toku była traktowana jak podejrzana, o czym świadczył fakt, że wiele razy była przesłuchiwana - niezależnie od okoliczności, że miała status procesowy świadka.  

Trybunał stwierdził również, że pomimo iż godnym pożałowania była niemożność skorzystania z pomocy obrońcy w toku postępowania przygotowawczego pomiędzy 1998 a 2005 r. z uwagi na status świadka, to rzetelność postępowania karnego nie została w ten sposób naruszona. 

Tydzień 40 - Ābele przeciwko Łotwie

Warunki osadzenia głuchoniemego więźnia skutkowały nieludzkim i poniżającym traktowaniem - wyrok ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Ābele przeciwko Łotwie (skargi nr 60429/12 i 72760/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi głuchoniemego więźnia, który skarżył się na przeludnienie cel oraz że władzy nie potrafiły zająć się jego niepełnosprawnością, co skutkowało jego izolacją. 

Trybunał uznał w szczególności, że skarżący nie miał odpowiedniej przestrzeni osobistej w celi, w której został osadzony oraz był narażony na cierpienie związane z izolacją wynikającą z niemożliwosci komunikowania się ze współosadzonymi. Powyższe stanowiło przekroczenie progu nieludzkiego i poniżającego traktowania.  

Tydzień 40 - Jemeļjanovs przeciwko Łotwie

Prawo do obrony oskarżonego nie zostało naruszone w sytuacji, gdy odmówiono mu ustanowienia dwóch obrońców z urzędu, bronił się sam – Sprawa Jemeļjanovs przeciwko Łotwie (37364/05), jednomyślnie:  brak naruszenia Artykułów 6 §§ 1 i 3 (c) (prawo do rzetelnego procesu sądowego i prawo do bronienia się przez obrońcę) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi mężczyzny oskarżonego o morderstwo, żę nie miał obrońcy z urzędu w pierwszej instancji postępowania przeciwko niemu.

Trybunał uznał w szczególności, że oddalenie wniosków skarżącego ustanowienia obrońcy z urzędu, skutkujące tym, że bronił się sam w pierwszej instancji, nie ograniczyło jego prawa do obrony ani nie naruszyło rzetelności postępowania karnego przeciwko niemu. W rzeczywistości, został pouczony, że oddalenie kolejnego wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu będzie skutkować koniecznością ustanowienia obrońcy z wyboru na swój koszt albo bronienia się osobiście. Stąd, mógł przewidzieć,  że oddalenie drugiego wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu mogło doprowadzić do tego, że nie będzie miał obrońcy.

Tydzień 28 - SIA AKKA/LAA przeciwko Łotwie

Sądy łotewskie zachowały odpowiednią równowagę w ich decyzjach dotyczących muzycznych praw autorskich - Sprawa SIA AKKA/LAA przeciwko Łotwie (562/05) - brak naruszenia Artykułu 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) oraz brak naruszenia Artykułu 6 § 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła skargi na ograniczenie muzycznych praw autorskich. SIA AKKA/LAA, organizacja odpowiedzialna za zarządzanie muzycznymi prawami autorskimi wielu łotewskich i międzynarodowych autorów, skarżyła się na decyzje sądów krajowych, nakazujących skarżącej oraz dwóm spółkom radiowym zawarcia umowy o licencji i ustanowienia tantiem w sprawiedliwej wysokości. Skarżąca organizacja zarzuca ograniczenie wyłącznych praw autorów, których reprezentuje do swobodnego zawierania umów licencji na korzystanie z ich dzieł muzycznych. 

Trybunał uznał w szczególności, że władze łotewskie zachowały odpowiednią równowagę pomiędzy z jednej strony wymogami interesu publicznego (mianowicie, interesu spółek radiowych w otrzymaniu licencji pozwalających im na zgodne z prawem rozpowszechnianie utworów podobnie jak publiczny interes w posiadaniu dostępu do utworów muzycznych) i z drugiej strony praw skarżącej organizacji do otrzymania słusznego wynagrodzenia za korzystnie z utworów muzycznych. W efekcie, można zauważyć podjęte przez władze wysiłek w utrzymaniu równowagi pomiędzy konkurującymi interesami, zwłaszcza, że uwzględniono fakt, że chronione utwory były rozpowszechniane bez ważnej licencji przez dłuższy okres czasu oraz że do pewnego poziomu powyższa sytuacja była wywołana ograniczoną skuteczności skarżącej w prowadzeniu negocjacji ze spółkami radiowymi. 

Tydzień 27 - Jeronovičs przeciwko Łotwie

Państwo ma obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie złego traktowania, które potwierdziło w deklaracji jednostronnej - Sprawa Jeronovičs przeciwko Łotwie (44898/10) - Wyrok Wielkiej Izby - naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego albo poniżającego traktowania) Konwencji w jego procesowym aspekcie. 

Sprawa początkowo dotyczyła odmowy wznowienia postępowania karnego dotyczącego złego traktowania skarżącego, po złożeniu deklaracji jednostronnej, w której rząd uznał, m.in., iż doszło do naruszenia Artykułu 3 Konwencji.

Decyzją z dnia 10 lutego 2009 Trybunał skreślił skargę z listy spraw w stosunku do zarzutów wskazanych w oświadczeniu. W związku z tym Trybunał zauważył, że procedura jednostronnego oświadczenia miała wyjątkowy charakter oraz, że jeśli chodzi o naruszenia najbardziej podstawowych praw zawartych w Konwencji, nie pozwalała ona rządowi uciec od odpowiedzialności. W ocenie Trybunału warunkiem wstępnym skreślenia skargi z listy spraw było uzyskanie przez skarżącego możliwości do skorzystania z innych środków by otrzymać zadośćuczynienie.

Trybunał uznał, że skreślenie z listy spraw nie wygasiło ani też nie mogło wygasić obowiązku łotewskiego rządu do przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie zarzutów złego traktowania. W związku z tym, nie można powiedzieć, że państwo zwolniło się z procesowego obowiązku wynikającego z Artykułu 3 Konwencji przez zapłatę odpowiedniej kwoty odszkodowania wskazanej w jednostronnym oświadczeniu oraz potwierdzenie naruszenia Konwencji. Poprzez zaniechanie oskarżenia i ukarania odpowiedzialnych funkcjonariuszy państwa, pozwolono im na naruszenie praw tych, którzy pozostawali pod ich kontrolą, pozostawiając bezkarnymi oraz doprowadzając do tego, że ogólny prawny zakaz tortur i nieludzkiego oraz poniżającego traktowania, pomimo jego fundamentalnego znaczenia, stał się nieskuteczny w praktyce. 

Tydzień 21 - Avotiņš przeciwko Łotwie

Domniemanie równej ochrony nie zostało obalone, ponieważ prawa podstawowe były wystarczająco chronione – sprawa Avotiņš przeciwko Łotwie (17502/07) – wyrok Wielkiej Izby – brak naruszenia Artykułu 6 § 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła wyroku wydanego przez sąd cypryjski nakazującemu skarżącemu zapłatę długu, wynikającego z umowy zawartej z cypryjską spółką oraz nakazu wydanego przez łotewskie sądy w celu wykonania wyroku cypryjskiego na Łotwie.

Trybunał powtórzył, że stosując prawo Unii Europejskiej, Umawiające się Strony pozostały związane obowiązkami, na które się zgodziły przystępując do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Te obowiązki były oceniane w świetle domniemania równej ochrony ustanowionej przez Trybunał w wyroku Bosphorus oraz rozwinięte w wyroku Michaud. Trybunał uznał w szczególności, że do skarżącego należało, po tym jak dowiedział się o wyroku wydanym na Cyprze,

żeby dowiedzieć się również o dostępnych środkach jego zaskarżenia na Cyprze. Trybunał uznał, że skarżący powinien był być świadomy skutków prawnych oświadczenia o uznaniu długu, które podpisał. Ten czyn, zgodnie z cypryjskim prawem, dotyczył sumy pieniędzy, które pożyczył od cypryjskiej spółki, oraz zawierał klauzulę o przekazaniu jurysdykcji cypryjskim sądom. W związku z tym, skarżący powinien był się upewnić, że zna sposób w jaki możliwy proces będzie prowadzony przed sądami cypryjskimi. W wyniku braku działania oraz braku staranności, skarżący przyczynił się w znacznym stopniu do sytuacji, na którą się skarżył przed Trybunałem i której mógł zapobiec. Trybunał nie uznał aby ochrona podstawowych praw była w jakikolwiek sposób niepełna by obalić domniemanie równej ochrony.