Hanan przeciwko Niemcom

Śledztwo niemieckich władz w następstwie śmiercionośnego nalotu powietrznego w kontekście operacji NATO w Afganistanie – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 16.02.2021 r. w sprawie Hanan przeciwko Niemcom (skarga nr 4871/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła śledztwa przeprowadzonego w następstwie śmierci dwóch synów skarżącego w nalocie powietrznym niedaleko Kunduz w Afganistanie, zarządzonego przez pułkownika niemieckiego kontyngentu w Międzynarodowych Siłach Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF) dowodzonych przez NATO.

Trybunał uznał, że fakt, że Niemcy zachowały wyłączną jurysdykcję nad swoimi wojskami rozmieszczonymi w ramach ISAF w zakresie poważnych przestępstw, które dodatkowo miały obowiązek ścigać zgodnie z prawem międzynarodowym i krajowym, stanowił cechy szczególne, które oceniane łącznie, zapoczątkowały istnienie związku jurysdykcyjnego dla celów art. 1 Konwencji w związku z obowiązkami proceduralnymi do ścigania pod art. 2.

Trybunał zauważył, że Federalny Prokurator Generalny uznał, że pułkownik K nie poniósł odpowiedzialności karnej głównie dlatego, że był przekonany, że w czasie zarządzania nalotami powietrznymi, w przestrzeni nie znajdowali się cywile. Według prokuratora generalnego pułkownik K nie działał z zamiarem spowodowania nadmiernych ofiar wśród cywili, które było wymagane do uznania go odpowiedzialnym popełnienia czynów z kodeksu przestępstw przeciwko prawu międzynarodowemu. Prokurator generalny uznał, że odpowiedzialność wynikająca z kodeksu karnego również była wykluczona z uwagi na zgodność nalotu powietrznego z prawem międzynarodowym służącym jako kontratyp. Pułkownik K sądził, że uzbrojeni Talibowie, którzy uprowadzili dwa zbiorniki paliwa byli członkami zorganizowanej grupy zbrojnej, która była stroną konfliktu wojennego i dlatego działał w uzasadnionych celach militarnych.

Trybunał zauważył, że niemiecka prokuratura cywilna nie miała uprawnień do podjęcia działań śledczych w Afganistanie zgodnie z Umową o statusie sił zbrojnych ISAF, ale musiałby się odwołać do międzynarodowej pomocy prawnej w tym celu. Mimo to Federalny Prokurator Generalny mógł oprzeć się na odpowiednim materiale dowodowym dotyczącym okoliczności i skutków nalotu powietrznego.

Federalny Trybunał Konstytucyjny sprawdził skuteczność śledztwa na podstawie skargi konstytucyjnej skarżącego. Biorąc pod uwagę, że FTK mógł uchylić decyzję o umorzeniu postępowania karnego, Trybunał uznał, że skarżący dysponował środkiem pozwalającym mu na podważenie skuteczności śledztwa. W końcu Trybunał zauważył, że śledztwo sejmowej komisji śledczej w sprawie nalotów osiągnęło wysoki poziom publicznej staranności w sprawie.

Ryser przeciwko Szwajcarii

 

Wymaganie od osoby uznanej za niezdolną do służby wojskowej z przyczyn zdrowotnych zapłaty podatku, z którego została zwolniona było dyskryminujące – wyrok ETPC z 12.01.2021 r. w sprawie Ryser przeciwko Szwajcarii (skarga nr 23040/13); większością:

Naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła możliwości zwolnienia skarżącego od podatku mimo że został uznany za niezdolnego do służby. Skarżący zarzucał dyskryminację na podstawie swojego stanu zdrowia.

Trybunał uznał, że pan Ryser w rzeczywistości doznał dyskryminującego traktowania na podstawie jego stanu zdrowia. Zauważył, że rozróżnienie między osobami niezdolnymi do służby wojskowej i były zwolnione z podatku oraz osobami, które były niezdolne do służby i mimo wszystko były zobowiązane do zapłatę nie było rozsądne. Odnotował także, że pan Ryser został postawiony w sytuacji znacząco niekorzystnej w porównaniu z obdżektorami, którzy byli zdolni do służby ale mogli odbyć zastępczą służbę cywilną i w ten sposób uniknąć zapłaty przedmiotowego podatku. Trybunał również wskazał, że relatywnie niska kwota podatku nie była decydująca sama w sobie. Następnie odnotował, że skarżący w tamtym czasie był studentem. Trybunał zauważył zmiany ustawowe po wyroku Glor przeciwko Szwajcarii, które jednak nie miały jeszcze zastosowanie w sprawie pana Rysera.

Makuchyan i Minasyan p. Azerbejdżanowi i Węgrom

Azerbejdżan naruszył Konwencję wypuszczając ekstradowanego oficera, który zamordował ormiańskiego żołnierza w czasie treningu na Węgrzech – wyrok ETPC z 26.5.2020 r. w sprawie Makuchyan i Minasyan p. Azerbejdżanowi i Węgrom (skarga nr 17247/13)

Sprawa dotyczyła ułaskawienia skazanego zabójcy i jego wypuszczenia po ekstradycji z Węgier do Azerbejdżanu w celu odbycia reszty jego kary. R.S., oficer wojskowy z Azerbejdżanu zabił ormiańskiego żołnierza i usiłował zabić kolejnego w czasie kursu na Węgrzech w 2004 r. Sprawa dotyczy również bardziej ogólnie bohaterskiego powitania R.S. w Azerbejdżanie po jego powrocie.

6 głosami do 1: brak naruszenia aspektu materialnego art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Jednomyślnie: naruszenie aspektu proceduralnego art. 2 Konwencji przez Azerbejdżan;

6 głosami do 1: brak naruszenia aspektu proceduralnego art. 2 Konwencji przez Węgry;

6 głosami do 1: naruszenie przez Azerbejdżan art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 2 oraz

Jednomyślnie: ani azerski, ani węgierski rząd nie naruszyły art. 38 (obowiązek przeprowadzenia wszelkich niezbędnych ułatwień do jego skutecznego rozstrzygnięcia sprawy).

Trybunał stwierdził, że mimo że Azerbejdżan jasno poparł czyny R.S. nie tylko poprzez wypuszczenie go ale również przez promowanie go, wypłacenie mu zaległości w wynagrodzeniu i zapewnienie mu mieszkania po powrocie, to nie mógł zostać uznany odpowiedzialnym zgodnie z surowymi standardami prawa międzynarodowego, które wymagają od państwa „uznania” takich czynów „jako własnych”. Dodatkowo, te czyny były podjęte na skutek prywatnej decyzji i były w sposób oczywisty naruszające i dalekie od oficjalnego statusu żołnierza, że Trybunał nie mógł dostrzec jak dowództwo mogło przewidzieć je lub jak Azerbejdżan mógł być za nie odpowiedzialny z uwagi na to, że R.S. był funkcjonariuszem publicznym. Mimo to, Trybunał stwierdził, że nie było uzasadnienia dla zaniechania azerskich władz wykonania kary R.S. i zagwarantowania mu bezkarności za poważną zbrodnię z nienawiści. Ponadto, skarżący zapewnili wystarczający materiał dowodowy by wykazać, że ułaskawienie R.S. i inne środki na jego korzyść były motywowane etnicznie – chodziło o oświadczenia wysokich rangą polityków wyrażających poparcie dla jego zachowania a w szczególności fakt, że był wymierzony przeciwko ormiańskim żołnierzom jak i specjalnie dedykowana R.S. zakładka na stronie prezydenta Azerbejdżanu.

P.T. p. Mołdawii

Ujawnienie faktu o zakażeniu wirusem HIV w zaświadczeniu o zwolnieniu ze służby wojskowej naruszyło prawa do prywatności – wyrok ETPC z 26.5.2020 r. w sprawie P.T. p. Mołdawii (skarga nr 1122/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła ujawnienia pozytywnego statusu HIV skarżącego w zaświadczeniu o zwolnieniu skarżącego ze służby wojskowej. Zarzucał, że musiał okazać to zaświadczenie w celu przedłużenia jego dowodu tożsamości w 2011 r. i w różnych innych sytuacjach, jak choćby przy ubieganiu się o nową pracę.

Trybunał uznał w szczególności, że mołdawski rząd nie wykazał jakiemu „uzasadnionemu celowi” z art. 8 Konwencji miało służyć ujawnienie choroby skarżącego. Dodatkowo, nie wyjaśnił dlaczego konieczne było zawarcie tak wrażliwej informacji w zaświadczeniu skarżącego, którego można było żądać w różnych sytuacjach, w których jego stan zdrowotny nie miał widocznego znaczenia. Tak poważna ingerencja w jego prawa była więc nieproporcjonalna.

Vovk i Bogdanov p. Rosji

Dzieci zranione przez granat znaleziony w zamieszkałej przestrzeni doznały naruszenia ich praw – wyrok ETPC z 11.2.2020 r. w sprawie Vovk i Bogdanov p. Rosji (skarga nr 15613/10); jednomyślnie:

Naruszenie art. 2 (prawo do życia) Konwencji z uwagi na to, że środki karne i cywilne w sprawie skarżących nie doprowadziły do skutecznej sądowej odpowiedzi.

Sprawa dotyczyła domniemanego zaniechania przez władze przeprowadzenia skutecznego śledztwa w sprawie wybuchu granatu w przestrzeni zamieszkałej w Chita w kwietniu w 2008 r. oraz odmowy zapłaty odszkodowań ofiarom.

Trybunał uznał, że organy śledcze ustaliły wystrzał granatu ale nie eksplozję i to, że później został przetransportowany w piasku do osiedla, gdzie znaleźli go skarżący, którzy doznali obrażeń, gdy eksplodował. Pomimo niedopełnienia obowiązków przez wojsko, ani cywilny czy wojskowi śledczy nie wzięli pod uwagę możliwości zagubienia granatu podczas ćwiczeń wojskowych. Nie próbowali również ustalić, gdzie był przechowywany ani kto był odpowiedzialny za jego przechowanie.

Powództwo cywilne skarżących o zadośćuczynienie za krzywdę zostało odrzucone, ponieważ sądy oparły się bezkrytycznie na wynikach śledztwa, stwierdzając, że nie było dowodów na to, że granat należał do państwa ani że był nieprawidłowo przechowywany.

Saribekyan i Balyan p. Azerbejdżanowi

Władze Azerbejdżanu odpowiedzialne za śmierć i tortury Ormianina w celi należącej do żandarmerii wojskowej – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie Saribekyan i Balyan p. Azerbejdżanowi (skarga nr 35746/11)

Sprawa dotyczyła syna skarżących – Ormianina, podczas aresztu przez żandarmerię wojskową w Azerbejdżanie

5 głosami do 2: naruszenie art. 2 (prawo do życia) Konwencji z uwagi na śmierć syna skarżących w azerskim areszcie

6 głosami do 1: naruszenie art. 2 z uwagi na brak skutecznego śledztwa w sprawie śmierci ich syna oraz

6 głosami do 1: naruszenie art. 3 (zakaz tortur oraz złego traktowania) z uwagi na torturowanie syna skarżących przed jego śmiercią

Jednomyślnie: brak naruszenia praw skarżących pod art. 3.

Trybunał uznał w szczególności, że skarżący w pierwszej kolejności podnosili, że ich syn Manvel Saribejyan zmarł na skutek przemocy innych, a mianowicie personelu departament  żandarmerii wojskowej w Baku, gdzie był aresztowany. Nie przyjął wersji azerskich władz, że sam się powiesił.

Dodatkowo, Azerbejdżan nie przedstawił żadnych dowodów aby zakwestionować ustalenia biegłych ormiańskich co do ran doznanych przez pana Saribekyana przed śmiercią, łącznie ze śladami pobicia i urazu głowy, złego traktowania, którego musiało być zakwalifikowane jako tortury.

Mustafa przeciwko Bułgarii

Cywil sądzony przez sądy wojskowe za zwyczajne przestępstwo nie miał rzetelnego procesu - wyrok ETPC z 28.11.2019 r. w sprawie Mustafa przeciwko Bułgarii (skarga nr 1230/17); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Pan Mustafa, cywil, który nie miał żadnych związków z armią, został skazany przez sąd wojskowy za zwyczajne przestępstwo, ponieważ jeden z oskarżonych w sprawie służył w armii w czasie popełnienia przestępstwa. Pan Mustafa wskazywał, że takie sądy nie są ani niezależne ani bezstronne.

Trybunał stwierdził, że wątpliwości pana Mustafy co do niezależności i bezstronności sądów wojskowych mogą być uznane za obiektywnie uzasadnione. Po pierwsze, czynniki takie jak sędziowie wojskowi podlegający wojskowej dyscyplinie, ich formalne włączenie do wojska oraz status przysięgłych w sądzie wojskowym, którzy z definicji byli oficerami wojska, wskazywał, że sądy wojskowe zgodnie z bułgarskim prawem nie mogły być postrzegane jako zwykłe sądy. 

Po drugie, bułgarskie prawo przewidywało dla sądów wojskowych wyłączną jurysdykcję nad przestępstwami popełnionymi wspólnie przez wojskowych i cywilów, nawet poza kontekstem działań wojskowych. Abstrakcyjne powierzenie przez prawo krajowe pewnych kategorii przestępstw sądom wojskowym nie było wystarczające; konieczne było wykazanie istnienia „ważnych powodów” w każdej sprawie

Tydzień 41 - Advan i Inni przeciwko Armenii

Niedociągnięcia w armeńskiej alternatywnej służbie (w stosunku do służby wojskowej) dla obdżektorów przed 2013 rokiem - wyrok ETPC z 12.10.2017 r. w sprawie Advan i Inni przeciwko Armenii (skarga nr 75604/11); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 9 (wolności myśli, poglądów i wyznania) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła świadków Jehowy skazanych w 2011 r. za odmowę odbycia zasadniczej służby wojskowej czy też alternatywnej służby cywilnej z uwagi na przekonania religijne. Wskazywali przed władzami i sądami państwowymi, że pomimo zapewnienia przez prawo krajowe alternatywy dla służby wojskowej, nie miała ona czysto cywilnego charakteru, a była nadzorowana przez władze wojskowe. Zostali wypuszczeni z zakładu karnego w 2013 r. po ogólnej amnestii. Odbyli ponad dwa laty kary pozbawienia wolności. 

Trybunał uznał, że władze armeńskie nie uczyniły wówczas odpowiedniego wsparcia dla poglądów i wyznania skarżących oraz nie zagwarantowały systemu alternatywnej służby, która mogłaby stanowić odpowiednie wyważenie interesów całego społeczeństwa oraz skarżących. W szczególności, Trybunał odnotował dwa niedociągnięcia w systemie alternatywnej służby. Po pierwsze, nie był wystarczająco oddzielony od systemu wojskowego: zarówno w zakresie władzy, kontroli czy stosowanych reguł, wojskowi byli włączeni w nadzór i organizację alternatywnej służby, włączając w to miejsca przeszukań, nieusprawiedliwioną nieobecność, przeniesienia, przydziały oraz stosowanie wojskowych reguł; wymagano również od obsługi noszenia mundurów. Po drugie, program był znacząco dłuższy (42 miesiące w stosunku do 24 służby wojskowej), co mogło mieć odstraszający, wręcz karzący efekt. Dodatkowo, pomimo zmian ustawowych w 2013 r. i możliwości uchylenia wyroków skazujących, skarżący odbyli już wówczas ponad dwa lata kary pozbawienia wolności. 

Tydzień 47 - Muradyan przeciwko Armenii

Ormiańskie władze są odpowiedzialne za nieskuteczne śledztwo w sprawie śmierci poborowego w Republice Górnego Karabachu – Sprawa Muradyan przeciwko Armenii (11275/07); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Konwencji w zakresie zarówno śmierci syna skarżącego jak i toczącego się w tej sprawie śledztwa.

Sprawa dotyczyła śmierci poborowego, który stacjonował w Republice Górnego Karabachu. Jego ojciec, skarżący w sprawie, zarzucał, że jego syn zmarł w wyniku złego traktowania przez oficerów przełożonych. Trybunał przypomniał, że już w poprzednich wyrokach uznał, że Armenia sprawuje skuteczną kontrolę nad Górnym Karabachem i otaczającymi terytoriami. Śmierć syna skarżącego oraz wszczęte śledztwo należały więc do jurysdykcji Armenii, w związku z czym angażowały odpowiedzialność Armenii pod Konwencją. Trybunał uznał w szczególności, że oficjalne wyjaśnienie śmiertelnej rany syna skarżącego – pęknięcie śledziony – było nie do przyjęcia. Podczas gdy istniał wystarczający materiał dowodowy, by uznać, że syn skarżącego mógł doznać tego urazu w wyniku złego traktowania przez wysokich stopniem przełożonych, ani władze Armenii ani Karabachu nie poszły tym tropem. W zamian skupiły się głównie na publicznej kłótni syna skarżącego z jego przełożonym oraz że jego śledziona, rzekomo powiększona z powodu malarii, pękła na skutek przypadkowego kontaktu fizycznego w czasie tej kłótni. Trybunał doszedł do wniosku, że taka konkluzja nie wynikała ze skutecznego i obiektywnego śledztwa. Wręcz całe śledztwo, włączając w to opinie biegłych lekarzy sądowych (sprzeczne i nieprzekonywujące wyjaśnienia w zakresie malarii), zostało oparte na udowodnieniu wersji, że pęknięcie śledziony nastąpiło wskutek lekkiego kontaktu z jego brzuchem, pomimo że wskazał na to jeden z biorących udział w kłótni oficerów, którego obiektywność jako naocznego świadka wydaje się wątpliwa.