Żurek przeciwko Polsce

Polskie władze próbowały uciszyć znanego sędziego – wyrok ETPC z 16.6.2022 r. w sprawie Żurek przeciwko Polsce (skarga nr 39650/18); sześcioma głosami do jednego:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i jednogłośnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi).

Sędzia Żurek był także rzecznikiem prasowym Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), konstytucyjnego organu w Polsce, który stoi na straży niezawisłości sądów i sędziów. Na tym stanowisku był jednym z głównych krytyków zmian w sądownictwie zainicjowanych przez władzę ustawodawczą i wykonawczą nowego rządu, który doszedł do władzy w 2015 roku. Sprawa dotyczyła jego usunięcia z KRS przed upływem jego kadencji, oraz jego skargę, że nie było żadnej prawnej drogi do zakwestionowania utraty jego miejsca. Dotyczyło to również jego zarzutu kampanii mającej na celu uciszenie go.

Kierując się tym samym tokiem rozumowania, co w niedawnej sprawie Wielkiej Izby Grzęda przeciwko Polsce (nr 43572/18), Trybunał stwierdził, że brak kontroli sądowej decyzji o usunięciu Pana Żurka z KRS naruszył jego prawo dostępu do Sąd. Trybunał stwierdził również, że kumulacja środków podjętych wobec Pana Żurka – w tym odwołanie go ze stanowiska rzecznika sądu okręgowego, kontrola jego oświadczeń majątkowych oraz kontrola jego pracy sędziowskiej – miała na celu zastraszenie go z powodu poglądów, wypowiedział się w obronie praworządności i niezawisłości sądów. Stwierdzając te naruszenia, Trybunał podkreślił ogólny kontekst kolejnych reform sądownictwa, które doprowadziły do ​​osłabienia niezawisłości sędziowskiej i tego, co powszechnie określa się mianem kryzysu praworządności w Polsce.

Xavier Lucas przeciwko Francji

Artykuł 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) naruszony przez nadmiernie formalistyczne postanowienie Sądu Kasacyjnego, że apelacja niewniesiona drogą elektroniczną została przedawniona pomimo praktycznych przeszkód, na jakie napotkał skarżący – wyrok ETPC z 9.6.2022 r. w sprawie Xavier Lucas przeciwko Francji (skarga nr 15567 /20); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (dostęp do sądu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła wymogu wszczęcia postępowania przed Sądem Apelacyjnym drogą elektroniczną z wykorzystaniem platformy e-barreau. Sąd Apelacyjny uznał, że wniosek skarżącego w formie papierowej o uchylenie orzeczenia arbitrażowego może być rozpatrywany na tej podstawie, że formularz internetowy nie pozwalał użytkownikom na wpisanie tego rodzaju wniosku lub charakteru, w jakim zostały wymienione strony. Sąd Kasacyjny zajął jednak odmienne stanowisko, uznając, że wniosek powinien był zostać złożony drogą elektroniczną. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, że w rzeczywistości nie było możliwe złożenie wniosku za pośrednictwem platformy e-barreau, Trybunał uznał, że w celu złożenia go drogą elektroniczną na platformie e-barreau adwokat skarżącego musiałby wypełnić formularz za pomocą niedokładnego warunki prawne. Trybunał zauważył ponadto, że Rząd nie wykazał, aby konkretne informacje dotyczące sposobu złożenia takiego wniosku zostały udostępnione użytkownikom. Trybunał uznał, że nadając pierwszeństwo zasadzie, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym powinno być prowadzone w formie elektronicznej, pomijając praktyczne przeszkody, na jakie napotykał przy tym skarżący, Sąd Kasacyjny przyjął podejście formalistyczne, które nie było potrzebne do zapewniać pewność prawa lub właściwy wymiar sprawiedliwości, a zatem musiała być uznana za przesadną. Trybunał doszedł do wniosku, że na skarżącego nałożono nieproporcjonalny ciężar, naruszając właściwą równowagę między, z jednej strony, uzasadnioną troską o zapewnienie przestrzegania formalności związanych z wszczęciem postępowania sądowego, a z drugiej strony prawem dostępu do sądu.

Zayidov przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2)

Konfiskata i zniszczenie rękopisu napisanego w areszcie naruszyło prawo dziennikarza do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 24.3.2022 r. w sprawie Zayidov przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2) (skarga nr 5386/10); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła głównie zarzutu pana Zayidova, że ​​władze skonfiskowały i zniszczyły rękopis książki, którą napisał, gdy przebywał w areszcie tymczasowym za chuligaństwo. Dotyczyła również dalszego postępowania, które wszczął w celu dochodzenia odszkodowania.

Trybunał stwierdził, że konfiskata i zniszczenie rękopisu pana Zayidova nie były „przewidziane przez prawo” w rozumieniu art. 10 ust. 2 Konwencji. W szczególności zasada, na której opierały się władze, aby skonfiskować i zniszczyć rękopis, była podatna na szeroki zakres interpretacji bez żadnych zabezpieczeń przed arbitralnymi decyzjami. Ponadto Trybunał stwierdził, że chociaż w tamtym czasie nie istniały żadne szczególne przepisy krajowe dotyczące obecności więźniów na rozprawach cywilnych – pomimo ogólnego prawa do uczestniczenia wszystkich stron cywilnych – krajowe sądy cywilne nie oceniły, czy Pan Zayidov powinien być obecny na rozprawach w swojej sprawie. Odmówili również kategorycznie wezwania dodatkowych świadków na stanowisko, bez podania jakichkolwiek powodów, pozbawiając w ten sposób pana Zayidova możliwości skutecznego przedstawienia swojej sprawy i stawiając go w znacznie mniej korzystnej sytuacji w stosunku do strony przeciwnej. Ponadto nie przedstawili odpowiednich powodów odrzucenia oświadczeń i zastrzeżeń pana Zayidova.

Faysal Pamuk przeciwko Turcji

Naruszenie sposobu wykorzystania dowodów nieobecnych świadków na rozprawie o terroryzm – wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Faysal Pamuk przeciwko Turcji (skarga nr 430/13); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) i ust. 3 lit. d) (prawo do obecności i przesłuchania świadków) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła procesu pana Pamuka w sprawie zarzutów związanych z terroryzmem, w szczególności wykorzystania dowodów, które zostały przedstawione w innych jurysdykcjach pod nieobecność pana Pamuka lub jego obrońcy w następstwie pism wzywających (talimat).

Trybunał stwierdził w szczególności, że wezwania i przesłuchania świadków w innych okręgach nie mogą być uznane za odpowiednią metodę zapewnienia rzetelnego procesu sądowego w okolicznościach niniejszej sprawy. Po pierwsze, oznaczało to, że sądy krajowe mogły po prostu odstąpić od badania, czy istniały uzasadnione powody niestawiennictwa świadków na rozprawie. Po drugie, w praktyce oznaczało to, że oskarżony i/lub obrońcy musieliby podróżować w różne miejsca w celu uczestniczenia w rozprawach, na których świadkowie składaliby zeznania w celu skorzystania z prawa do ich przesłuchania, nakładając nieproporcjonalny ciężar na obronę. Po trzecie, wydaje się, że właściwe prawo krajowe wyklucza stawiennictwo zatrzymanego na rozprawie poza jurysdykcją, w której został zatrzymany. Wreszcie, podejście to mogło zagrozić zasadzie bezpośredniości, ponieważ sąd pierwszej instancji nie miałby możliwości bezpośredniego obserwowania zachowania i wiarygodności poszczególnych świadków. W związku z tym nieobecność czterech świadków na rozprawie, brak konfrontacji między nimi a skarżącym oraz wykorzystanie przez sąd ich dowodów jako podstawy jego skazania i wymierzenia kary dożywotniego pozbawienia wolności bez niezbędnych gwarancji proceduralnych, znacznie utrudniły obronie badanie wiarygodności dowodów i w okolicznościach niniejszej sprawy naruszyły ogólną rzetelność postępowania

Loquifer przeciwko Belgii

 

Brak skutecznego środka odwoławczego, za pomocą którego można zaskarżyć decyzję Krajowej Rady Sądownictwa zawieszającą jednego z jej członków – wyrok ETPC z 20.7.2021 r. w sprawie Loquifer przeciwko Belgii (skargi nr 79089/13, 13085/14 i 54534/14); 6 głosami do 1:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła byłej sędzi, która została powołana do Krajowej Rady Sądownictwa („KRS”) w 2012 roku. KRS zawiesił ją w obowiązkach w tym organie na okres od maja 2013 roku do marca 2015 roku z powodu grożącego jej postępowania karnego. Po jej uniewinnieniu w 2015 r. KRS uznał, że kryteria jej przywrócenia do pracy zostały spełnione. W postępowaniu przed Trybunałem pani Loquifer twierdziła, że nie miała żadnego środka odwoławczego, za pomocą którego mogłaby zakwestionować decyzje KRS zawieszające jej wykonywanie wszystkich obowiązków.

Trybunał stwierdził w szczególności, że rząd nie wykazał istnienia żadnego środka odwoławczego umożliwiającego pani Loquifer doprowadzenie do rozpatrzenia przez sądy postanowienia zawieszającego ją w wykonywaniu obowiązków w KRS i uzyskania uchylenia lub wstrzymania wykonania tego postanowienia. Skarżąca została w ten sposób pozbawiona prawa dostępu do sądu w celu zakwestionowania środka zawieszającego ją w obowiązkach.

Ali Rıza przeciwko Szwajcarii

 

Szwajcaria nie naruszyła Konwencji w sporze przed Sportowym Sądem Arbitrażowym pomiędzy piłkarzem a tureckim klubem Trabzonspor – wyrok ETPC z 13.7.2021 r. w sprawie Ali Rıza przeciwko Szwajcarii (skarga nr 74989/11); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sporu między zawodowym piłkarzem a jego byłym klubem ligi tureckiej Trabzonsporem. Pan Ali Rıza skarżył się, że Turecki Związek Piłki Nożnej nakazał mu zapłacić odszkodowanie za opuszczenie klubu bez wypowiedzenia przed wygaśnięciem jego kontraktu. Zwrócił się do Sportowego Sądu Arbitrażowego (CAS) z siedzibą w Lozannie, który orzekł, że nie jest właściwy do rozpoznania sprawy. Decyzja ta została podtrzymana przez Federalny Sąd Najwyższy.

Trybunał stwierdził, że CAS przedstawił przekonujące wyjaśnienie, w szczegółowej i uzasadnionej decyzji, dlaczego nie był w stanie zająć się sporem, a w szczególności, dlaczego spór nie miał elementu międzynarodowego. W związku z tym pan Ali Rıza zwrócił się do sądu, który nie był właściwy do rozpatrzenia jego skarg. Wyrok Federalnego Sądu Najwyższego również zawierał uzasadnienie, odnosząc się do wszystkich zarzutów apelacji podniesionych przez pana Ali Rızę. Orzeczenia obu sądów nie były ani arbitralne, ani ewidentnie nierozsądne. Trybunał uznał, w świetle powyższych rozważań, niezwykle wątły związek pomiędzy sporem pana Ali Rızy a Szwajcarią oraz specyfiką postępowania przed CAS i Federalnym Sądem Najwyższym, że ograniczenie prawa dostępu do sądu miało nie była nieproporcjonalna do zamierzonego celu, a mianowicie prawidłowego wymierzania sprawiedliwości i skuteczności orzeczeń sądów krajowych. Sąd uznał za niedopuszczalne zarzuty dotyczące nieprzeprowadzenia rozprawy i zarzucanego nieprzestrzegania zasady równości broni, uznając je za oczywiście bezzasadne.

Association BURESTOP 55 i Inni przeciwko Francji

 

Stowarzyszenia ochrony środowiska sprzeciwiały się planowanemu składowisku odpadów promieniotwórczych na terenie Bure: nieproporcjonalne ograniczenie prawa dostępu do sądu, ale brak naruszenia prawa dostępu do informacji – wyrok ETPC z 1.7.2021 r. w sprawie Association BURESTOP 55 i Inni przeciwko Francji (skargi nr 56176/18, 56189/18, 56232/18, 56236/18, 56241/18, 56247/18); większością:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji w stosunku do Stowarzyszenia MIRABEL-LNE;

Brak naruszenia art. 10 (prawo dostępu do informacji) w zakresie stowarzyszeń Burestop 55, ASODEDRA, Fédération Réseau Sortir du Nucléaire, Les Habitants vigilants du Canton de Gondrecourt oraz kolektywu CEDRA 52.

Sprawa dotyczyła stowarzyszeń ochrony środowiska, które sprzeciwiły się planowanemu przemysłowemu magazynowi geologicznemu, znanemu jako Cigéoon the Bure, wzdłuż granic departamentów Moza, Haute-Marne i Vosges, w regionie administracyjnym Grand Est. Centrum zostało zaprojektowane do składowania w głębokich składowiskach geologicznych odpadów promieniotwórczych wysokoaktywnych i długożyciowych. Stowarzyszenia te pozwały Narodową Agencję Gospodarki Odpadami Promieniotwórczymi (ANDRA), domagając się odszkodowania za szkody spowodowane nieudzieleniem obowiązkowej informacji publicznej na podstawie art. L. 542-12 7° Kodeksu ochrony środowiska. Ich działania zostały odrzucone, jedno z powodu braku locus standi stowarzyszenia, a pięć innych co do meritum.

W odniesieniu do prawa dostępu stowarzyszenia MIRABLE-LNE do sądu, Trybunał zauważył przede wszystkim, że Sąd Apelacyjny w Wersalu, który uznał jego skargę za niedopuszczalną, nie wziął pod uwagę faktu, że stowarzyszenie zostało oficjalnie zatwierdzone na podstawie art. L 141-1 Kodeksu Ochrony Środowiska. Zatwierdzenie co do zasady przyznawało mu legitymację procesową. Trybunał zauważył następnie, że Sąd Apelacyjny w Wersalu uznał, że statutowym celem skarżącego stowarzyszenia wyraźnie nie było zapobieganie zagrożeniom dla środowiska i zdrowia stwarzanym przez przemysł jądrowy oraz jego odpowiednie działania i projekty rozwojowe, ani informowanie opinii publicznej o niebezpieczeństwach zakopywania substancji radioaktywnych: jego statut został sformułowany w sposób znacznie bardziej ogólny, jako że stowarzyszenie ma na celu ochronę środowiska. Podkreślając w szczególności, że ochrona przed zagrożeniami jądrowymi stanowiła wyraźnie integralną część ochrony środowiska, Trybunał orzekł, że wniosek, do którego doszedł Sąd Apelacyjny w Wersalu i został podtrzymany przez Sąd Kasacyjny, który nałożył nieproporcjonalne ograniczenie prawa dostępu do sądu był pod tym względem ewidentnie nierozsądny. Stwierdził w związku z tym naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji.

Broda i Bojara przeciwko Polsce

 

Usunięcie przez Ministra Sprawiedliwości wiceprezesów Sądu Okręgowego w Kielcach z naruszeniem ich prawa dostępu do sądu – wyrok ETPC z 29.6.2021 r. w sprawie Broda i Bojara przeciwko Polsce (skargi nr 26691/18 oraz 27367/18); większością:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi skarżących na to, że nie posiadali żadnego środka odwoławczego pozwalającego im zaskarżyć decyzje Ministra Sprawiedliwości o przedwczesnym zakończeniu ich kadencji jako wiceprezesów Sądu Okręgowego w Kielcach.

Trybunał podkreślił znaczenie ochrony niezawisłości sądownictwa i poszanowania sprawiedliwości proceduralnej w sprawach dotyczących kariery sędziów. Trybunał zauważył, że krajowe ramy prawne mające zastosowanie do usunięcia skarżących nie precyzują warunków, w jakich prezesi sądów mogą zostać odwołani ze stanowiska, w drodze wyjątku od zasady, że sędzia powinien mieć zagwarantowane bezpieczeństwo kadencji w trakcie kadencji. Prawie wszystkie uprawnienia w tych sprawach skoncentrowane były w rękach przedstawiciela władzy wykonawczej, a w szczególności z procesu została wyłączona Krajowa Rada Sądownictwa. Trybunał ponadto zauważył, że skarżący nie zostali wysłuchani ani poinformowani o przyczynach decyzji ministerialnych. Wreszcie, żaden niezależny od Ministerstwa Sprawiedliwości organ nie mógł dokonać kontroli tych decyzji o wydaleniu. Ponieważ przedwczesne zakończenie kadencji skarżących jako wiceprezesów sądowych nie zostało zbadane ani przez sąd powszechny, ani przez inny organ wykonujący obowiązki sędziowskie, pozwane Państwo naruszyło samą istotę prawa skarżących do dostępu do sądu.

Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce

Nieprawidłowy wybór sędziów do Trybunału Konstytucyjnego skutkuje bezprawnością jego składu – wyrok ETPC z 7.5.2021 r. w sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 4907/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji w zakresie prawa do rzetelnego procesu sądowego

Naruszenie art. 6 ust. 1 w zakresie prawa do sądu ustanowionego ustawą.

Sprawa dotyczyła prób uzyskania przez skarżącą spółkę odszkodowania od państwa za uszkodzenie jednego z jej produktów (murawy) przez zwierzynę łowną. W szczególności pozwała Skarb Państwa w 2012 r., ale uzyskała jedynie 60% żądanej kwoty. Chociaż kilkakrotnie zwracała się z wnioskiem o skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego o konstytucyjność stosownej ustawy, był on odrzucany przez sądy pierwszej instancji i sądy apelacyjne. Ostatecznie złożyła skargę konstytucyjną, którą Trybunał Konstytucyjny uznał za niedopuszczalną w 2017 r. W składzie, w którym rozpoznano tę sprawę, zasiadał sędzia M.M. wybrany przez Sejm, mimo że jego mandat był już obsadzony przez Sejm poprzedniej kadencji.

Trybunał stwierdził w szczególności, że - pomimo wielokrotnego podnoszenia sprawy przez skarżącą spółkę - sądy krajowe nie odpowiedziały na jej argumenty, że prawo zastosowane w jej sprawie było niezgodne z Konstytucją i w konsekwencji uchybiło ich obowiązkowi wynikającemu z Artykułu 6 ust. 1 Konwencji w celu wydania uzasadnionych orzeczeń, odmawiając skarżącej spółce rzetelnego procesu. Ponadto orzekł, że działania władz polegające na powołaniu jednego z sędziów zasiadających w składzie TK w sprawie skarżącej spółki oraz zignorowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego w tym zakresie oznaczały, że skład orzekający nie był „sąd ustanowiony ustawą”. 

Bilgen przeciwko Turcji

Brak sądowej kontroli przeniesienia sędziów – wyrok ETPC z 9.3.2021 r. w prawie Bilgen przeciwko Turcji (skarga nr 1571/07); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Ankarze, który został przeniesiony bez jego zgody do innego sądu niższej instancji na mocy dekretu Wysokiej Rady Sędziów i Prokuratorów bez kontroli sądu. Powtarzając powagę podziału władz, Trybunał uznał w szczególności, że dostęp skarżącego do sądu w sprawie o istotnym znaczeniu dla kariery zawodowej nie zmierzał do wypełnienia uzasadnionego celu i mógł potencjalnie naruszyć sądową niezależność. Doszło więc do naruszenia praw skarżącego.

Shlykov i Inni przeciwko Rosji

Rosja musi zreformować system zakładania kajdanek w zakładach karnych – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie Shlykov i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 78638/11); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji, oraz

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła codziennego zakładania kajdanek skarżącym gdy opuszczali cele. Dotyczyła również warunków reżimu odbywania kary zastosowanych wobec jednego ze skarżących oraz dostępu do postępowania cywilnego.

Trybunał uznał w szczególności, że zakładanie kajdanek skarżącym za każdym razem gdy opuszczali cele stanowiło naruszenie ich praw. Zauważył, że reżim odbywania kary zastosowany wobec pana Shlykova doprowadził do nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Uznał także, że uniemożliwienie dwóm skarżącym udziału w ich postępowaniach cywilnych pozbawiło ich rzetelnego procesu.

Albuquerque Fernandes przeciwko Portugalii

 

Oddalenie z przyczyn proceduralnych skargi konstytucyjnej przez sędzię, która kwestionowała karę dyscyplinarną nie naruszył jej prawa dostępu do sądu – wyrok ETPC z 12.01.2021 r. w sprawie Albuquerque Fernandes przeciwko Portugalii (skarga nr 50160/13); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sadu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania dyscyplinarnego wytoczonego przeciwko skarżącej na skutek którego Krajowa Rada Sądownictwa zdecydowała o przymusowym przeniesieniu na emeryturę a także późniejszego postępowania sądowego.

Pani Albuquerque Fernandes oskarżyła Trybunał Konstytucyjny o nadmierny formalizm przy odrzucaniu jej skargi konstytucyjnej na tej podstawie, że nie wypełniła ustawowego wymogu wynikającego z art. 79-C ustawy o Trybunale Konstytucyjnym: w jej apelacji, skarżąca odnosiła się do decyzji KRS a nie do decyzji Sądu Najwyższego.

Trybunał uznał, że niedopuszczalność decyzji wydana przez TK nie wykazywała nadmiernego formalizmu w tej sprawie. Przeciwnie, uznał, że decyzja TK gwarantowała pewność prawa i odpowiedni wymiar sprawiedliwości. TK przywrócił praworządność w związku z błędami proceduralnymi popełnionymi przez skarżącą. Ograniczenia nałożone na skarżącą nie naruszyły więc esencji jej prawa dostępu do sądu.

Efstratiou i Inni przeciwko Grecji

 

Sądy cywilne nie naruszyły prawa dostępu do sądu odmawiając dopuszczenia dokumentu, który nie został dostarczony zgodnie z kodeksem postępowania cywilnego – wyrok ETPC z 19.11.2020 r. w sprawie Efstratiou i Inni przeciwko Grecji (skarga nr 53221/14); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Skarżący w niniejszej sprawie uważali, że odmowa przez sąd apelacyjny i Sąd Kasacyjny wzięcia pod uwagę dowodu, który uznawali za decydujący dla wyniku postępowania była nadmiernie formalistyczna. Wskazane sądy uznały, że przedmiotowe dokumenty nie zostały przedstawione sądowi apelacyjnemu zgodnie z wymogami art. 240 greckiego kodeksu postępowania cywilnego.

Trybunał uznał, że zeznania świadka przedstawionego przez skarżących na rozprawie przed sądem apelacyjnym odpowiednio oddały treść dokumentu (zeznania przysięgłe), którego sąd apelacyjny nie dopuścił z uwagi na dostarczenie go niezgodnie z art. 240 k.p.c.

Trybunał stwierdził, że fakt, że zeznania świadka zostały wzięte pod uwagę poważnie osłabił argument skarżących, że zeznanie przysięgłe zawarte w dokumencie było kluczowe dla wyniku postepowania, biorąc pod uwagę, że główny przedmiot postępowania wynikał z zeznań świadka. W konsekwencji skarżący nie doznali nieproporcjonalnej ingerencji w ich prawo do sądu.

Karastelev i Inni przeciwko Rosji

Niedociągnięcia regulacji prawa antyekstremistycznego w Rosji spowodowały naruszenie wolności wypowiedzi skarżących – wyrok ETPC z 6.10.2020 r. w sprawie Karastelev i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 16435/10)

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez dwóch pracowników prawnoczłowieczej organizacji pozarządowej na prawo antyekstremistyczne w Rosji. Rosyjskie władze uznały, że plakat, który pokazały podczas protestu przeciwko ustawie o nieletnich i ich zachęcanie do udziału w dalszych protestach przeciwko ustawie oznaczało planowanie „działalności ekstremistycznej” zgodnie z ustawą i może skutkować odpowiedzialnością za przestępstwo. Zastosowano wobec nich trzy procedury prawne, zasadniczo ostrzegając ich, by powstrzymali się od dalszych protestów albo zostaną oskarżeni, doprowadzając do rezygnacji jednego z pracowników NGO.

ETPC uznał jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji w stosunku do skarżących Vadima Karasteleva i Tamary Karastelevej.

Trybunał uznał, że odpowiednie przepisy prawa antyekstremistycznego zostały sformułowane bardzo szeroko, pozostawiając zbyt szerokie uznanie prokuratorowi i czyniąc ich wnioski nieprzewidywalnymi. Ani prawo ani praktyka nie zapewniały odpowiedniej ochrony przeciwko arbitralnemu wszczęciu procedury prawnej zastosowanej w sprawie skarżących. W rzeczywistości te niedociągnięcia uwypukliły się w sprawie skarżących. Trybunał uznał, że władze mocno naciągnęły konkluzję, że plakat i interakcja między skarżącymi i dwoma nastolatkami mogła być rozumiana jako podżeganie do oporu wobec zgodnych z prawem działań władzy w połączeniu z przemocą czy groźbą jej użycia.

Trybunał uznał jednomyślnie, że doszło również do naruszenia art. 6 ust. 1 (dostęp do sądu) Konwencji w zakresie sądowej kontroli postępowania wytoczonego przez pana Karasteleva.

Vujnović p. Chorwacji

Brak naruszenia Konwencji w sprawie dotyczącej powództwa o odszkodowanie po zabójstwach w działaniach wojskowych chorwackiej armii w 1993 r. – wyrok ETPC z 11.6.2020 r. w sprawie Vujnović p. Chorwacji (skarga nr 32349/16); 4 głosami do 3:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / dostęp do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania cywilnego o odszkodowanie po śmierci rodziców skarżącego w czasie operacji wojskowej chorwackiej armii w 1993 r. Powództwo zostało ostatecznie oddalone jako przedawnione.

Skarżący wskazywał, że Sąd Najwyższy był niespójny orzekając w sprawach dotyczących odszkodowania za śmierć członków rodziny, ponieważ zmieniał podejście za każdym razem obliczając termin przedawnienia i to sposób obliczania tego terminu naruszył jego prawo dostępu do sądu.

Trybunał uznał, że sprawy wskazane przykładowo przez skarżącego dotyczyły rozbieżności w orzecznictwie, które nigdy nie zostały wyjaśnione, podczas gdy dowiedział się o śmierci swoich rodziców w operacji z 1993 r. kilka lat przed wytoczeniem powództwa.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazane przez skarżącego dotyczyło więc faktów różniących się od sprawy dotyczącej jego rodziców i dlatego nie doszło tutaj do rozbieżności. Dodatkowo, sposób w jaki termin przedawnienia został obliczony w sprawie skarżącego, a mianowicie od 2001 r. kiedy akt oskarżenia Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii (MTKJ) przeciwko Chorwacji wymienił jego rodziców pośród ofiar operacji, nie doprowadził do nieproporcjonalnego ograniczenia jego prawa dostępu do sądu. Akty oskarżenia przeciwko chorwackim generałom były szeroko opisywane przez media a skarżący nie zwrócił się do władz o informację o jego rodzicach aż do 2007 r. w kontekście powództwa o odszkodowanie. Nie wytoczył również powództwa o uznanie swoich rodziców za zmarłych aż do 2011 r., 18 lat po ich zaginięciu.

Dos Santos Calado i Inni p. Portugalii

Nadmierny formalizm Trybunału Konstytucyjnego pozbawił skarżących ich prawa dostępu do sądu – wyrok ETPC z 31.3.2020 r. w sprawie Dos Santos Calado i Inni p. Portugalii (skargi nr 55997/14, 68143/16, 78841/16 oraz 3706/17); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji w odniesieniu do skarg nr 55997/14 oraz 68143/16, oraz

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 w odniesieniu do skargi nr 78841/16.

Sprawa dotyczyła Portugalczyków, którzy skarżyli się na to, że ich skargi do TK zostały uznane za niedopuszczalne. Skargi nr 55997/14 and 68143/16 dotyczyły również domniemanego braku bezstronności 3 sędziów zasiadających w składzie TK.

Trybunał uznał w szczególności, że w dwóch sprawach, w których stwierdzono naruszenie, Trybunał Konstytucyjny posłużył się nadmiernym formalizmem stosując przepisy ustawowe kształtujące podstawy jego jurysdykcji do rozpoznawania skarg konstytucyjnych. W konsekwencji, TK pozbawił skarżących ich prawa dostępu do sądu.

Altıntaş p. Turcji

Pochwalanie przemocy nie jest chronione wolnością wypowiedzi, ale postępowanie karne musi być rzetelne – wyrok ETPC z 10.3.2020 r. w sprawie Altıntaş p. Turcji (skarga nr 50495/08); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji oraz większością:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi).

Sprawa dotyczyła grzywny sądowej nałożonej na pana Altıntaşa za artykuł opublikowany w 2007 r. w periodyku Tokat Demokrat, opisującym sprawców “zdarzeń w Kızıldere”, jako „idolów młodych”. Przedmiotowe zdarzenia miały miejsce w marcu 1972 r., kiedy trzech Brytyjczyków pracujących dla NATO zostało porwanych i zamordowanych przez ich porywaczy.

Pan Altıntaş został skazany w 2008 r. przez sąd karny, który uznał, że artykuł gloryfikował sprawców zaangażowanych w te zdarzenia.

Trybunał stwierdził, co następuje:

- Pan Altıntaş doznał nieproporcjonalnego ograniczenia jego prawa dostępu do sądu ponieważ nie mógł złożyć kasacji (wysokość grzywny była zbyt niska). Trybunał odwołał się w tym wypadku do swojego orzecznictwa.

- ingerencja w prawo skarżącego do wolności wypowiedzi nie była nieproporcjonalna w stosunku do poszukiwanego celu. Trybunał zajął stanowisko, że wyrażenia użyte w artykule o sprawcach „ zdarzeń w Kızıldere” i ich czynach, mogły być postrzegane jako gloryfikujące, a przynajmniej usprawiedliwiające przemoc. Wziął pod uwagę margines swobody oceny przyznanej władzom krajowym w tego typu sprawach oraz rozsądną wysokość grzywny nałożonej na pana Altıntaşa.

Dodatkowo, było ważne by nie umniejszać zagrożenia, że takie zagrożenia mogą zachęcić czy też motywować młodych ludzi, w szczególności członków czy sympatyków pewnych nielegalnych organizacji do popełniania podobnych czynów w celu stania się samymi „idolami młodych”. Wyrażenia użyte dawały takie wrażenie opinii publicznej, a w szczególności ludziom, którzy podzielali poglądy polityczne z tymi promowanymi przez sprawców przedmiotowych zdarzeń – że w przypadku wypełnienia celu, że jednostki mogły je postrzegać jako uprawnione w ramach ich ideologii, użycie przemocy mogło być uznane za konieczne i uzasadnione.

Sailing Club of Halkidiki ‘I Kelyfos’ przeciwko Grecji

Odroczenie przez grecki Naczelny Sąd Administracyjny postępowania w sprawie zażalenia na koszty cumowania na przystani było odpowiednio uzasadnione - wyrok ETPC z 21.11.2019 r. w sprawie Sailing Club of Halkidiki ‘I Kelyfos’ przeciwko Grecji (skargi nr 6978/18 oraz 8547/18); jednomyślnie:

Brak naruszenia Artykułu 6 (prawo dostępu do sądu) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła postępowania wytoczonego przez skarżących, właścicieli łodzi korzystających z przystani przeciwko podwyżce opłat przybijania i cumowania, którymi zostali obciążenie przez spółkę odpowiedzialną za zarząd spółką Porto Carras Marina. 

Trybunał zauważył, że niewątpliwie długotrwałe postępowanie mogło zostać wytłumaczone powtarzającymi się odroczeniami rozpraw. Podczas gdy pewna ich liczba została odroczona przez NSA z urzędu, niektóre z nich wynikały z działań prawników. Mimo to, Trybunał przyznał, że istniały ważne powody dla NSA do odroczenia oceny spraw aż do końca 2014 r. z uwagi na całkowitą zmianę prawa w ciągu roku, po wcześniejszej kontroli w 2013 r. w zakresie ustalenia opłat przybijania i cumowania do przystani będących własnością Grecji.

Venet przeciwko Belgii

Późne zawiadomienie o terminie posiedzenia: skarżący niezdolny na odniesienie się do opinii rzecznika generalnego Sądu Kasacyjnego – wyrok ETPC z 22.10.2019 r. w sprawie Venet przeciwko Belgii (skarga nr 27703/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 4 (prawo do niezwłocznego rozstrzygnięcia o legalności pozbawienia wolności) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania, w którym Pan Venet bezskutecznie próbował zaskarżyć swojego tymczasowe aresztowanie. Zarzucał, że nie mógł uczestniczyć w posiedzeniu przed sądem kasacyjnym w przedmiocie jego zażalenia na tymczasowe aresztowanie ani odnieść się do zarzutów rzecznika generalnego, ponieważ nie został odpowiednio wcześniej zawiadomiony.

Trybunał uznał w szczególności, że pan Venet oraz jego obrońca nie zostali poinformowani w rozsądnym terminie o wyznaczeniu posiedzenia przed sądem kasacyjnym. Nie mogli więc wysłuchać ani odpowiedzieć na zarzuty rzecznika generalnego.

Trybunał zauważył, że rzecznik generalny sądu kasacyjnego w Belgii nie był stroną postępowania. Jego głównym zadaniem było pomaganie sądowi kasacyjnemu oraz zagwarantowanie spójności jego orzecznictwa. Mimo to, tam gdzie jego opinia zmierzała do doradzania i wpływania na sąd kasacyjny, zasada kontradyktoryjności musiała być respektowana, a to oznaczało, że strony miały prawo do informacji oraz do odniesienia się do każdego dokumentu i obserwacji zaprezentowanych sądowi dla celów wpłynięcia na jego decyzję, nawet jeśli pochodziła od niezależnego urzędnika sądowego, w tym wypadku rzecznika generalnego Sądu Kasacyjnego Belgii. Trybunał powtórzył również, że prawo do kontradyktoryjnego postępowania w sposób oczywisty uprawniała aresztowanego i jego obrońcą do bycia informowanym w rozsądnym terminie o wyznaczeniu posiedzenia, bez czego jego prawo byłoby pozbawione treści.

Pasquini przeciwko San Marino

San Marino nie naruszyło żadnego prawa do rzetelnego procesu sądowego w postępowaniu – wyrok ETPC z 2.5.2019 r. w sprawie Pasquini przeciwko San Marino (skarga nr 50956/16); większością ETPC orzekł, że trzy skargi były dopuszczalne, a reszta niedopuszczalna.  

Orzekł jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w związku z trzema dopuszczalnymi skargami, które dotyczyły zgodności z prawem sądu, braku bezstronności sędziego oraz dostępu do sądu z uwagi na wysokość kosztów sądowych.

Sprawa dotyczyła serii postępowań dotyczących długu, który spółka skarżącego była winna innej osobie.

Trybunał uznał w szczególności, że skład który rozpoznawał sprawę w sądzie trustów oraz relacji powierniczych został utworzony zgodnie z prawem. Stwierdził również, że sędzia, który zatwierdził orzeczenie o zamknięciu śledztwa dotyczącego rzekomo fałszywej przysięgi oraz później odmówił przywrócenia terminu do wniesienia apelacji w sprawie cywilnej związanej z przysięgą nie był stronniczy.