Drašković p. Czarnogórze

Władze nie respektowały praw wdowy, która chciał ekshumować i przenieść szczątki swojego męża – wyrok ETPC z 9.6.2020 r. w sprawie Drašković p. Czarnogórze (skarga nr 40597/17); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła prośby skarżącej aby przenieść szczątki swojego męża z Czarnogóry do Bośni i Hercegowiny, czemu sprzeciwił się inny członek rodziny.

Trybunał uznał w szczególności, że taki spór powinien zostać rozpatrywany pod kątem prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w art. 8 Konwencji.

W okolicznościach niniejszej sprawy władze powinny były wyważyć między życzeniem skarżącej ekshumowania i przeniesienia wbrew interesowi państwa do poszanowania świętości grobów oraz prawom innych członków rodziny.

Mimo to, nie istniał żaden mechanizm prawny, który by pozwolił na rozwiązanie tego sporu, podczas gdy sądy krajowe odmówiły uznania, że skarżąca miała interes prawny. Nie doszło więc do rozpoznania sprawy, w którym można by było wyważyć sporne interesy.

Tydzień 38 - Solska i Rybicka przeciwko Polsce

Brak możliwości odwołania od decyzji prokuratury o ekshumacji ofiar katastrofy smoleńskiej narusza Europejską Konwencję Praw Człowieka - wyrok ETPC z 20.9.2018 r. w sprawie Solska i Rybicka przeciwko Polsce (skargi nr 30491/17 oraz 31083/17); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła ekshumacji ofiar katastrofy smoleńskiej z 2010 r., w której zginęło 96 osób, w tym prezydent Lech Kaczyński. Prokuratura zarządziła w 2016 r. ekshumacje ciał ofiar w ramach toczącego się postępowania karnego w sprawie. Władze dokonywały sekcji zwłok w celu ustalenia przyczyn wypadku, sprawdzając w tym wersję ewentualnego wybuchu na pokładzie.

Skarżące, wdowy po dwóch ofiarach, sprzeciwiły się ekshumacji zwłok mężów - jednakże bezskutecznie. Zażalenia skarżących na postanowienia prokuratora o zarządzeniu ekshumacji pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na to, że polskie prawo nie przewiduje możliwości odwołania do sądu w tym zakresie.

Trybunał stwierdził, że wymóg skutecznego śledztwa w sprawie wypadku o bezprecedensowej wadze państwowej musi zostać skonfrontowany z interesem skarżących – poszanowania zwłok ich mężów. Trybunał przyznał, że mogą istnieć okoliczności, w których ekshumacja jest uzasadniona pomimo sprzeciwu rodziny.

Tymczasem polskie prawo nie przewiduje mechanizmu dokonania oceny tych dwóch konkurujących interesów. Zarządzając ekshumację, prokurator nie był zobowiązany na podstawie Kodeksu postępowania karnego do oceny, czy cele śledztwa mogły zostać osiągnięte przez zastosowanie mniej restrykcyjnych środków oraz oceny możliwych skutków tych środków dla życia prywatnego i rodzinnego skarżących. Dodatkowo, nie przysługuje na to postanowienie zażalenie do sądu. Polskie prawo nie zawiera zatem odpowiednich zabezpieczeń przed arbitralnością postanowień prokuratora o zarządzeniu ekshumacji ani też mechanizmu kontroli proporcjonalności ingerencji w prawa skarżących. Ingerencja nie była więc zgodna z prawem.

Dlatego skarżące zostały pozbawione minimalnego stopnia ochrony, do którego były uprawnione w zakresie ich prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.