Wang przeciwko Francji

Prawa do obrony osób przesłuchiwanych dobrowolnie: Europejski Trybunał wymaga przestrzegania gwarancji mających zastosowanie do zatrzymania przez policję – wyroki ETPC z 28.04.2022 r. w sprawach Wang przeciwko Francji (skarga nr 83700/17) i Dubois przeciwko Francji (skarga nr 52833/19),

 jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 i 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego/prawo do pomocy prawnej) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w sprawie Wang przeciwko Francji (skarga nr 83700/17) oraz

sześcioma głosami do jednego

brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 (c) w sprawie Dubois przeciwko Francji (skarga nr 52833/19).

Obie sprawy dotyczyły osób ściganych i skazanych za bezprawne uprawianie medycyny. Skarżyli się na warunki, w jakich przeprowadzono ich dobrowolne przesłuchania przez policję.

Odnotowując fakt, że reformy ustawodawcze znacząco wzmacniające prawa osób przesłuchiwanych dobrowolnie zostały przyjęte później – a zatem nie miały praktycznego wpływu na sytuację skarżących – Trybunał stwierdził, w odniesieniu do praw do obrony chronionych art. 6 ust. 1 i 3 Konwencji, że wymagane gwarancje powinny być takie same, jak te mające zastosowanie do zatrzymania policyjnego. Następnie zbadał zgodność z tymi gwarancjami w ramach swojej oceny rzetelności całości postępowania. Trybunał zauważył, że skarżący w obu sprawach wyrazili zgodę na przesłuchanie i zostali poinformowani o prawie do zakończenia przesłuchania w dowolnym momencie, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Nie zostali oni jednak wyraźnie poinformowani o ich prawie do zachowania milczenia i nie zaoferowano im możliwości uzyskania pomocy prawnej, a w jednym przypadku pomocy tłumacza. W trakcie przesłuchań obaj skarżący opisali dokonane przez siebie czynności, które stanowiły zarzucane przestępstwo. Należało zatem przyjąć, iż sami siebie oskarżyli w rozumieniu orzecznictwa Trybunału.

W odniesieniu do pani Wang, której językiem ojczystym był chiński, Trybunał, zwracając uwagę na bezbronność jej sytuacji, stwierdził po pierwsze, że brak pomocy tłumacza podczas przesłuchania oraz brak wyraźnego poinformowania skarżącej o jej prawie do zachowania milczenia przyczynił się do jej samooskarżenia. Po drugie, rola, jaką odegrały zeznania złożone podczas dobrowolnego przesłuchania oraz zeznania świadków przedstawione później, sprawiły, że całe postępowanie było nierzetelne. Trybunał stwierdził zatem naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 Konwencji.

Jednakże w przypadku pana Dubois Trybunał uznał, że postępowanie karne, jako całość, usunęło uchybienia proceduralne, które wystąpiły podczas dobrowolnego przesłuchania przez policję. Zauważył, że Sąd Apelacyjny, skazując skarżącego, oparł swoją decyzję przede wszystkim na dowodach o dużej wartości dowodowej, niezwiązanych z dobrowolnym przesłuchaniem. Stwierdził, że w szczególnych okolicznościach sprawy oświadczenia złożone podczas tego przesłuchania ostatecznie odegrały jedynie incydentalną rolę w skazaniu skarżącego. Trybunał stwierdził zatem, że nie doszło do naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 Konwencji.

O.S.A. i Inni przeciwko Grecji

Skarżący osadzenie w ośrodku Vial na wyspie Kos nie mogli odwołać się od decyzji nakazujących ich wydalenie – wyrok ETPC z 21.3.2019 r. w sprawie O.S.A. i Inni przeciwko Grecji (skarga nr 39065/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 4 (prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności) Konwencji oraz

Brak naruszenia Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania).

Sprawa dotyczyła warunków osadzenia skarżących w ośrodku Vial na wyspie Kos oraz problemów z legalnością ich aresztowania, kontroli sądu w ich sprawie oraz podanej im informacji.

Trybunał uznał, że w okolicznościach sprawy, skarżący nie mieli dostępu do środków odwoławczych, na mocy których mogliby zakwestionować decyzje nakazujące ich wydalenie oraz przedłużenie ich aresztu. Skarżący byli Afgańczykami, którzy rozumieli tylko w języku Farsi oraz nie mieli żadnych prawników, którzy by ich reprezentowali. Wydane im przez władze dokumenty były napisane w języku greckim oraz nie precyzowały, który sąd administracyjny był właściwy do rozpoznania odwołania.

Knox przeciwko Włochom

Wyrok dotyczący postępowania karnego prowadzącego do skazania Amandy Knox za fałszywe oskarżenie – wyrok ETPC z 24.1.2019 r. w sprawie Knox przeciwko Włochom (skarga nr 76577/13); jednomyślnie: naruszenie proceduralnego aspektu (śledztwo) Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego prowadzącego do skazania Amandy Knox za fałszywe oskarżenie. W czasie przesłuchania przez policję w dniu 6 listopada 2007 r. pani Knox oskarżyła managera pubu o zabicie jej współlokatorki. Jak się okazało, mężczyzna był niewinny a pani Knox wymierzono karę 3 lat pozbawienia wolności za fałszywe oskarżenia.

Trybunał uznał w szczególności, że pani Knox nie mogła skorzystać ze śledztwa zdolnego do wyjaśnienia faktów czy też czyjejkolwiek odpowiedzialności, a następnie co do jej zarzutów, że została poddana złemu traktowaniu w dniu 6 listopada 2007 – tj. w czasie, kiedy pozostawała całkowicie pod kontrolą policji. Tymczasem w stosunku do jej zrzutów, żadne śledztwo w sprawie domniemanego złego traktowania nie zostało przeprowadzone.

Brak naruszenia materialnego aspektu Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Trybunał stwierdził, że nie było dowodów potwierdzających, że pani Knox została poddana nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. c (prawo do pomocy prawnej)

Trybunał uznał, że włoski rząd nie wykazał, aby ograniczenie dostępu skarżącej do adwokata w toku przesłuchania przez policję w dniu 6 listopada 2007 r. o godzinie 5:45 – w sytuacji, gdy ją oskarżono – nie osłabił nieodwracalnie rzetelności całego postępowania.

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. e (prawo do obecności tłumacza) Konwencji.

Trybunał stwierdził, że władze nie oceniły zachowania tłumaczki (która postrzegała siebie jako mediatora i przyjęła matczyną relację w stosunku do skarżącej, podczas gdy ta ostatnia dawała wyjaśnienia), nie przeanalizowały, czy pomoc tłumacza była zgodna z gwarancjami wynikającymi z art. 6 ust. 1 i 3 lit. e Konwencji, ani nie uwzględniły, czy zachowanie to miało wpływ na wynik postępowania karnego przeciwko skarżącej. W ocenie Trybunału, początkowe zaniechanie miało reperkusje na inne prawa i naruszyło rzetelność całego postępowania.

Tydzień 35 - Vizgirda przeciwko Słowenii

Tłumaczenie na rosyjski Litwinowi w Słowenii naruszyło prawo do rzetelnego procesu – wyrok ETPC z 28.8.2018 r. w sprawie Vizgirda przeciwko Słowenii (skarga nr  59868/08); 5 głosami do 2: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do niezwłocznego otrzymania szczegółowej informacji w języku dla niego zrozumiałym o istocie i przyczynie skierowanego przeciwko niemu oskarżenia / prawo do tłumacza) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi Litwina na brak rzetelnego procesu karnego, po tym jak został oskarżony o rozbój z uwagi na to, że nie rozumiał przydzielonego mu tłumacza, który przekładał ze słoweńskiego na rosyjski.

Trybunał stwierdził, że władze krajowe nigdy nie sprawdziły, czy skarżący znał rosyjski na tyle dobrze, by móc bronić się skutecznie w tym języku. Odrzucił również argument rządu, że znajomość tego języka można domniemywać z faktu, że rosyjskiego używa się powszechnie na Litwie. Trybunał uznał, że brak zarzutu skarżącego w toku procesu w tym zakresie wynikał częściowo z faktu, że nigdy nie został pouczony o prawie do tłumacza w języku ojczystym oraz że był wrażliwy jako cudzoziemiec, który musiał stawić czoło zarzutom karnym. Podsumowując, język tłumaczenia jaki otrzymał nie pozwolił mu na aktywne uczestniczenie w jego procesie, co skutkowało nierzetelnością procesu i naruszeniem jego praw.