Florindo de Almeida Vasconcelos Gramaxo przeciwko Portugalii

Wykorzystanie danych GPS zarejestrowanych w pojeździe służbowym przedstawiciela medycznego jako podstawy do jego zwolnienia nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 13.12.2022 r. w sprawie Florindo de Almeida Vasconcelos Gramaxo przeciwko Portugalii (skarga nr 26968/16); czterema głosami do trzech:

brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka;

brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do sądu).

Sprawa dotyczyła zwolnienia skarżącego na podstawie danych uzyskanych z systemu geolokalizacji zamontowanego w samochodzie, który jego pracodawca udostępnił mu do pracy jako przedstawiciel medyczny.

Trybunał zauważył na wstępie, że skarżący był świadomy, że firma zainstalowała w jego pojeździe system GPS w celu monitorowania odległości pokonywanych w ramach jego działalności zawodowej oraz, w stosownych przypadkach, podczas podróży prywatnych. Zauważył również, że biorąc pod uwagę jedynie dane geolokalizacyjne odnoszące się do pokonywanych odległości, Sąd Apelacyjny w Guimarães ograniczył zakres ingerencji w życie prywatne skarżącego do tego, co było bezwzględnie konieczne do osiągnięcia zamierzonego uzasadnionego celu, a mianowicie do monitorowania wydatków firmy. Trybunał uznał, że Sąd Apelacyjny w Guimarães przeprowadził szczegółowe wyważenie między prawem skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego a prawem jego pracodawcy do zapewnienia sprawnego funkcjonowania spółki, biorąc pod uwagę uzasadniony cel realizowany przez spółkę, mianowicie prawo do monitorowania swoich wydatków. W związku z tym państwo nie przekroczyło swojego marginesu oceny w niniejszej sprawie. Trybunał orzekł, że władze krajowe nie zaniedbały swojego pozytywnego obowiązku ochrony prawa skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego.

M.K. i Inni przeciwko Francji

Niewykonanie przez państwo nakazów wydanych przez sędziego ds. pilnych spraw Sądu Administracyjnego w sprawie zapewnienia tymczasowego zakwaterowania pewnej liczbie osób bezdomnych i szczególnie bezbronnych stanowiło naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji – wyrok ETPC z 8.12.2022 r. w sprawie M.K. i Inni przeciwko Francji (skargi nr 34349/18, 34638/18 i 35047/18); jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu ) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła osób ubiegających się o azyl, które nie miały zakwaterowania w czasie postępowania, ponieważ nie zapewniono im dostępu do specjalistycznych ośrodków recepcyjnych lub tymczasowego zakwaterowania. Sędzia sądu administracyjnego ds. spraw pilnych, do którego się zwrócili, nakazał państwu znalezienie im tymczasowego zakwaterowania. Skarżący podnieśli zarzut, że pomimo nakazów uwzględnienia ich wniosków i postępowań wszczętych przez nich na poziomie krajowym w tym celu, państwo nie wykonało orzeczeń sądowych wydanych na ich korzyść. Zarzucili naruszenie Artykułu 6 ust. 1 Konwencji.

Trybunał uznał, że decyzja o przyznaniu lub odmowie przyznania tymczasowego zakwaterowania stanowiła prawo obywatelskie i orzekł, że zastosowanie ma artykuł 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał zauważył, że Rząd, który utrzymywał, że obiekty recepcyjne w departamencie Haute-Garonne były przepełnione, zwłaszcza w lipcu 2018 r., oraz że nie było wystarczających środków na pokrycie kosztów zakwaterowania w hotelu, nie wykazał przed Trybunałem złożoności postępowania w celu wykonania nakazów na korzyść skarżących. Zauważył ponadto, że skarżący byli szczególnie sumienni w swoich staraniach o zapewnienie wykonania nakazów. Ponadto prefekt, który reprezentował państwo w departamencie, nie dostarczył wyjaśnień żądanych przez Sąd Administracyjny na administracyjnym etapie postępowania egzekucyjnego i nie odpowiedział na prośby skarżących, ani też nie wykonał przedmiotowych zarządzeń do czasu wskazania przez Trybunał środków tymczasowych. Dopiero wtedy skarżącym zapewniono zakwaterowanie. Trybunał, po zwróceniu uwagi na bierną postawę właściwych organów administracyjnych w zakresie wykonywania orzeczeń Sądu Administracyjnego, zwłaszcza w kontekście sporów dotyczących ochrony godności ludzkiej osób znajdujących się w szczególnie trudnej sytuacji, uznał, że doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji.

McCann i Healy przeciwko Portugalii

 Brak naruszenia Konwencji przez portugalskie sądy cywilne w orzeczeniach dotyczących książki o rodzicach Madeleine McCann – wyrok ETPC z 20.9.2022 r. w sprawie McCann i Healy przeciwko Portugalii (skarga nr 57195/17); jednogłośnie:

Brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła oświadczeń złożonych przez byłego inspektora detektywa – w książce, filmie dokumentalnym i wywiadzie prasowym – na temat rzekomego udziału skarżących w zniknięciu ich córki Madeleine McCann, która zaginęła 3 maja 2007 r. w południowej Portugalii. Przed Trybunałem skarżący zarzucali, że doszło do naruszenia ich prawa do dobrego imienia oraz prawa do domniemania niewinności.

Trybunał uznał, że nawet zakładając, że reputacja skarżących została naruszona, nie wynikało to z argumentu przedstawionego przez autora książki, ale raczej z wyrażonych wobec nich podejrzeń, które doprowadziły do ​​objęcia ich śledztwem w toku postępowania przygotowawczego (prokuratura postanowiła nie podejmować dalszych działań w lipcu 2008 r.) i wywołało intensywne zainteresowanie mediów i wiele kontrowersji. W ten sposób informacje zostały podane do publicznej wiadomości w sposób dość szczegółowy, jeszcze zanim akta śledztwa zostały udostępnione mediom, a przedmiotowa książka została opublikowana. Wynikało z tego, że władze krajowe nie naruszyły swojego pozytywnego obowiązku ochrony prawa skarżących do poszanowania ich życia prywatnego. Trybunał uznał również, że w swoich wyrokach ze stycznia i marca 2017 r. – dotyczących pozwów cywilnych wniesionych przez skarżących – Sąd Najwyższy nie przedstawił uwag sugerujących jakąkolwiek winę skarżących, ani nawet sugerujących podejrzenia wobec nich co do okoliczności w którym zniknęła ich córka. Skarga skarżących dotycząca ich prawa do domniemania niewinności była zatem oczywiście bezzasadna

Grosam przeciwko Republice Czeskiej

Postępowanie dyscyplinarne komornika sądowego – wyrok ETPC z 23.6.2022 r. w sprawie Grosam przeciwko Republice Czeskiej (skarga nr 19750/13); 4 głosami do 3:

naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła wymierzenia kary grzywny przez Naczelny Sąd Administracyjny, orzekającego jako sąd dyscyplinarny dla komorników, w postępowaniu dyscyplinarnym komornikowi za przewinienia, a następnie jego odwołania do Trybunału Konstytucyjnego. Trybunał stwierdził, że izba dyscyplinarna nie była „niezawisłym i bezstronnym sądem”, ponieważ w szczególności proces wyboru ławników nie był przejrzysty i nie można było zapewnić ich niezależności, a sąd jako całość nie był obiektywnie bezstronny, ponieważ niektórzy asesorzy byli bezpośrednimi konkurentami pana Grosama.

Żurek przeciwko Polsce

Polskie władze próbowały uciszyć znanego sędziego – wyrok ETPC z 16.6.2022 r. w sprawie Żurek przeciwko Polsce (skarga nr 39650/18); sześcioma głosami do jednego:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i jednogłośnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi).

Sędzia Żurek był także rzecznikiem prasowym Krajowej Rady Sądownictwa (KRS), konstytucyjnego organu w Polsce, który stoi na straży niezawisłości sądów i sędziów. Na tym stanowisku był jednym z głównych krytyków zmian w sądownictwie zainicjowanych przez władzę ustawodawczą i wykonawczą nowego rządu, który doszedł do władzy w 2015 roku. Sprawa dotyczyła jego usunięcia z KRS przed upływem jego kadencji, oraz jego skargę, że nie było żadnej prawnej drogi do zakwestionowania utraty jego miejsca. Dotyczyło to również jego zarzutu kampanii mającej na celu uciszenie go.

Kierując się tym samym tokiem rozumowania, co w niedawnej sprawie Wielkiej Izby Grzęda przeciwko Polsce (nr 43572/18), Trybunał stwierdził, że brak kontroli sądowej decyzji o usunięciu Pana Żurka z KRS naruszył jego prawo dostępu do Sąd. Trybunał stwierdził również, że kumulacja środków podjętych wobec Pana Żurka – w tym odwołanie go ze stanowiska rzecznika sądu okręgowego, kontrola jego oświadczeń majątkowych oraz kontrola jego pracy sędziowskiej – miała na celu zastraszenie go z powodu poglądów, wypowiedział się w obronie praworządności i niezawisłości sądów. Stwierdzając te naruszenia, Trybunał podkreślił ogólny kontekst kolejnych reform sądownictwa, które doprowadziły do ​​osłabienia niezawisłości sędziowskiej i tego, co powszechnie określa się mianem kryzysu praworządności w Polsce.

Xavier Lucas przeciwko Francji

Artykuł 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) naruszony przez nadmiernie formalistyczne postanowienie Sądu Kasacyjnego, że apelacja niewniesiona drogą elektroniczną została przedawniona pomimo praktycznych przeszkód, na jakie napotkał skarżący – wyrok ETPC z 9.6.2022 r. w sprawie Xavier Lucas przeciwko Francji (skarga nr 15567 /20); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (dostęp do sądu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła wymogu wszczęcia postępowania przed Sądem Apelacyjnym drogą elektroniczną z wykorzystaniem platformy e-barreau. Sąd Apelacyjny uznał, że wniosek skarżącego w formie papierowej o uchylenie orzeczenia arbitrażowego może być rozpatrywany na tej podstawie, że formularz internetowy nie pozwalał użytkownikom na wpisanie tego rodzaju wniosku lub charakteru, w jakim zostały wymienione strony. Sąd Kasacyjny zajął jednak odmienne stanowisko, uznając, że wniosek powinien był zostać złożony drogą elektroniczną. Zgodnie z twierdzeniem skarżącego, że w rzeczywistości nie było możliwe złożenie wniosku za pośrednictwem platformy e-barreau, Trybunał uznał, że w celu złożenia go drogą elektroniczną na platformie e-barreau adwokat skarżącego musiałby wypełnić formularz za pomocą niedokładnego warunki prawne. Trybunał zauważył ponadto, że Rząd nie wykazał, aby konkretne informacje dotyczące sposobu złożenia takiego wniosku zostały udostępnione użytkownikom. Trybunał uznał, że nadając pierwszeństwo zasadzie, że postępowanie przed Sądem Apelacyjnym powinno być prowadzone w formie elektronicznej, pomijając praktyczne przeszkody, na jakie napotykał przy tym skarżący, Sąd Kasacyjny przyjął podejście formalistyczne, które nie było potrzebne do zapewniać pewność prawa lub właściwy wymiar sprawiedliwości, a zatem musiała być uznana za przesadną. Trybunał doszedł do wniosku, że na skarżącego nałożono nieproporcjonalny ciężar, naruszając właściwą równowagę między, z jednej strony, uzasadnioną troską o zapewnienie przestrzegania formalności związanych z wszczęciem postępowania sądowego, a z drugiej strony prawem dostępu do sądu.

Mesić przeciwko Chorwacji

Brak naruszenia praw byłego prezydenta Chorwacji w sprawie przeciwko niemu o zniesławienie prawnika – wyrok ETPC z 5.5.2022 r. w sprawie Mesić przeciwko Chorwacji (skarga nr 19362/18); jednogłośnie:

brak naruszenia Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania cywilnego o zniesławienie, w którym sąd chorwacki nakazał skarżącemu – byłemu prezydentowi Chorwacji – zapłacić równowartość 6660 euro (EUR) na rzecz prawnika-specjalisty pochodzenia chorwackiego, praktykującego we Francji, za zbrukanie jego dobrego imienia.

Trybunał stwierdził w szczególności, że oświadczenie złożone przez pana Mesicia nie tylko zaszkodziło reputacji prawnika, ale również mogło mieć „mrożący”, odstraszający wpływ na wykonywanie jego obowiązków zawodowych. Dlatego też zasądzenie odszkodowania było odpowiednią sankcją neutralizującą ten skutek i proporcjonalną do celu ochrony dobrego imienia prawnika. Niemniej jednak Trybunał stwierdził, że długość postępowania była nadmierna i nie spełniła wymogu „rozsądnego terminu”.

Wang przeciwko Francji

Prawa do obrony osób przesłuchiwanych dobrowolnie: Europejski Trybunał wymaga przestrzegania gwarancji mających zastosowanie do zatrzymania przez policję – wyroki ETPC z 28.04.2022 r. w sprawach Wang przeciwko Francji (skarga nr 83700/17) i Dubois przeciwko Francji (skarga nr 52833/19),

 jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 i 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego/prawo do pomocy prawnej) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w sprawie Wang przeciwko Francji (skarga nr 83700/17) oraz

sześcioma głosami do jednego

brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 (c) w sprawie Dubois przeciwko Francji (skarga nr 52833/19).

Obie sprawy dotyczyły osób ściganych i skazanych za bezprawne uprawianie medycyny. Skarżyli się na warunki, w jakich przeprowadzono ich dobrowolne przesłuchania przez policję.

Odnotowując fakt, że reformy ustawodawcze znacząco wzmacniające prawa osób przesłuchiwanych dobrowolnie zostały przyjęte później – a zatem nie miały praktycznego wpływu na sytuację skarżących – Trybunał stwierdził, w odniesieniu do praw do obrony chronionych art. 6 ust. 1 i 3 Konwencji, że wymagane gwarancje powinny być takie same, jak te mające zastosowanie do zatrzymania policyjnego. Następnie zbadał zgodność z tymi gwarancjami w ramach swojej oceny rzetelności całości postępowania. Trybunał zauważył, że skarżący w obu sprawach wyrazili zgodę na przesłuchanie i zostali poinformowani o prawie do zakończenia przesłuchania w dowolnym momencie, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem. Nie zostali oni jednak wyraźnie poinformowani o ich prawie do zachowania milczenia i nie zaoferowano im możliwości uzyskania pomocy prawnej, a w jednym przypadku pomocy tłumacza. W trakcie przesłuchań obaj skarżący opisali dokonane przez siebie czynności, które stanowiły zarzucane przestępstwo. Należało zatem przyjąć, iż sami siebie oskarżyli w rozumieniu orzecznictwa Trybunału.

W odniesieniu do pani Wang, której językiem ojczystym był chiński, Trybunał, zwracając uwagę na bezbronność jej sytuacji, stwierdził po pierwsze, że brak pomocy tłumacza podczas przesłuchania oraz brak wyraźnego poinformowania skarżącej o jej prawie do zachowania milczenia przyczynił się do jej samooskarżenia. Po drugie, rola, jaką odegrały zeznania złożone podczas dobrowolnego przesłuchania oraz zeznania świadków przedstawione później, sprawiły, że całe postępowanie było nierzetelne. Trybunał stwierdził zatem naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 Konwencji.

Jednakże w przypadku pana Dubois Trybunał uznał, że postępowanie karne, jako całość, usunęło uchybienia proceduralne, które wystąpiły podczas dobrowolnego przesłuchania przez policję. Zauważył, że Sąd Apelacyjny, skazując skarżącego, oparł swoją decyzję przede wszystkim na dowodach o dużej wartości dowodowej, niezwiązanych z dobrowolnym przesłuchaniem. Stwierdził, że w szczególnych okolicznościach sprawy oświadczenia złożone podczas tego przesłuchania ostatecznie odegrały jedynie incydentalną rolę w skazaniu skarżącego. Trybunał stwierdził zatem, że nie doszło do naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 Konwencji.

Zayidov przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2)

Konfiskata i zniszczenie rękopisu napisanego w areszcie naruszyło prawo dziennikarza do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 24.3.2022 r. w sprawie Zayidov przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2) (skarga nr 5386/10); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła głównie zarzutu pana Zayidova, że ​​władze skonfiskowały i zniszczyły rękopis książki, którą napisał, gdy przebywał w areszcie tymczasowym za chuligaństwo. Dotyczyła również dalszego postępowania, które wszczął w celu dochodzenia odszkodowania.

Trybunał stwierdził, że konfiskata i zniszczenie rękopisu pana Zayidova nie były „przewidziane przez prawo” w rozumieniu art. 10 ust. 2 Konwencji. W szczególności zasada, na której opierały się władze, aby skonfiskować i zniszczyć rękopis, była podatna na szeroki zakres interpretacji bez żadnych zabezpieczeń przed arbitralnymi decyzjami. Ponadto Trybunał stwierdził, że chociaż w tamtym czasie nie istniały żadne szczególne przepisy krajowe dotyczące obecności więźniów na rozprawach cywilnych – pomimo ogólnego prawa do uczestniczenia wszystkich stron cywilnych – krajowe sądy cywilne nie oceniły, czy Pan Zayidov powinien być obecny na rozprawach w swojej sprawie. Odmówili również kategorycznie wezwania dodatkowych świadków na stanowisko, bez podania jakichkolwiek powodów, pozbawiając w ten sposób pana Zayidova możliwości skutecznego przedstawienia swojej sprawy i stawiając go w znacznie mniej korzystnej sytuacji w stosunku do strony przeciwnej. Ponadto nie przedstawili odpowiednich powodów odrzucenia oświadczeń i zastrzeżeń pana Zayidova.

Grzęda przeciwko Polsce

Przedwczesne wygaśnięcie mandatu członka KRS: naruszenie Konwencji – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 15.3.2022 r. w sprawie Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18); 16 głosów do 1:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Pan Grzęda jest sędzią. Sprawa dotyczyła usunięcia go z Krajowej Rady Sądownictwa (KRS) przed zakończeniem jego kadencji oraz niemożności uzyskania kontroli sądowej tego orzeczenia. Jego usunięcie miało miejsce w kontekście tzw. reform sądownictwa w Polsce.

Trybunał stwierdził w szczególności, że brak kontroli sądowej naruszył prawo dostępu pana Grzędy do sądu. Stwierdził, że kolejne reformy sądownictwa, w tym reforma KRS, które dotknęły pana Grzędę, miały na celu osłabienie niezawisłości sędziowskiej. Cel ten został osiągnięty przez narażenie sądownictwa na ingerencję władzy wykonawczej i ustawodawczej. Był to pierwszy raz, kiedy Wielka Izba Trybunału zbadała te kwestie. Przed Trybunałem toczy się około 93 wniosków dotyczących reorganizacji sądów w Polsce.

Bjarki H. Diego przeciwko Islandii

Proces karny byłego dyrektora Kaupþing Banku o oszustwo nierzetelny z powodu wykorzystania protokołu jego przesłuchania w charakterze świadka – wyrok ETPC z 15.3.2022 r. w sprawie Bjarki H. Diego przeciwko Islandii (skarga nr 30965/17); jednogłośnie:

brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w odniesieniu do wymogu niezawisłości i bezstronności sądu

naruszenie art. 6 ust. oraz 3 (a) i (c) (prawo do niezwłocznego poinformowania o oskarżeniu / prawo do pomocy prawnej z własnego wyboru)

Sprawa dotyczyła procesu pana Diego – byłego urzędnika banku Kaupþing – o oszustwo poprzez nadużycie stanowiska po 2008 roku w czasie kryzysu finansowego. Został przesłuchany bez poinformowania go o jego statusie podejrzanego. Szczegóły dotyczące jednego z udziałów sędziego (V.M.M.) w Kaupþing zostały ujawnione dopiero po prawomocnym wyroku w jego sprawie. Trybunał stwierdził, że straty sędziego V.M.M. w sprawie Kaupþing były minimalne i na pewno nie na takim poziomie, by kwestionować jego bezstronność. Jednakże Trybunał stwierdził, że władze islandzkie dopuściły się zaniedbania w odniesieniu do śledztwa przeciwko panu Diego. W szczególności prokurator przesłuchał pana Diego jako świadka w sprawie, mimo że faktycznie był wówczas traktowany jako podejrzany, w wyniku czego jego telefon został nagrany, a protokół tego przesłuchania został następnie przedstawiony jako dowód przed Sąd. Rząd nie był w stanie wykazać, że nie podważyło to rzetelności procesu.

Tonkov przeciwko Belgii

Ograniczenia dostępu do adwokata na początkowych etapach postępowania karnego naruszające prawo skarżącego do rzetelnego procesu sądowego – wyrok ETPC z 8.3.2022 r. w sprawie Tonkov przeciwko Belgii (skarga nr 41115/14); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 (c) (prawo do rzetelnego procesu sądowego/prawo do pomocy prawnej) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W tej sprawie pan Tonkov zarzucił, że został pozbawiony prawa dostępu do adwokata na początkowych etapach postępowania karnego przeciwko niemu, a w szczególności podczas jego zatrzymania przez policję oraz podczas posiedzeń, przesłuchań i innych czynności dochodzeniowych. W postępowaniu karnym został skazany na dożywocie. Podkreślając ścisłość kontroli, którą musiał przeprowadzić wobec braku nadrzędnych powodów uzasadniających ograniczenie prawa dostępu do adwokata w sprawach karnych oraz zgodnie z wyrokiem Wielkiej Izby w sprawie Beuze przeciwko Belgii, Trybunał orzekł, że postępowanie karne w tej sprawie było jako całość nierzetelne. Trybunał wziął pod uwagę fakt, że sąd przysięgłych nie uwzględnił twierdzeń pana Tonkova dotyczących wpływu nieobecności adwokata na jakość dowodów przedstawionych przez współoskarżonych, na których skazanie skarżącego było oparte w decydującym stopniu. Trybunał uznał również, że stwierdzenie naruszenia było wystarczającym zadośćuczynieniem za szkodę niemajątkową poniesioną przez Pana Tonkova.

Al Alo przeciwko Słowacji

Skazanie przemytnika migrantów, oparte na zeznaniach świadków niezbadanych na rozprawie, było niesprawiedliwe – wyrok ETPC z 10.2.2022 r. w sprawie Al Alo przeciwko Słowacji (skarga nr 32084/19) jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. d) (prawo do rzetelnego procesu sądowego/prawo do obecności i przesłuchania świadków) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skargi obywatela Syrii, że jego proces i skazanie pod zarzutem przemytu migrantów były niesprawiedliwe. Ważna część dowodów przeciwko niemu pochodziła od migrantów, którym pomagał, którzy byli przesłuchiwani tylko na etapie postępowania przygotowawczego. Świadkowie ci zostali później wydaleni ze Słowacji i tym samym nieobecni na procesie skarżącego. W tym czasie skarżący był bez adwokata i nie uczestniczył w przesłuchaniu przedprocesowym.

Trybunał stwierdził, że skarżący został pozbawiony możliwości przesłuchania świadków, których zeznania miały znaczną wagę w jego skazaniu, bez wystarczającego uzasadnienia. W szczególności, chociaż nieobecność migrantów w kraju była co do zasady uzasadnioną podstawą do dopuszczenia na rozprawie dowodów z ich zeznań przedprocesowych, nie było wystarczających powodów dla ich nieobecności na rozprawie skarżącego, ponieważ władzom przekazano ich adresy i dokumenty tożsamości a te nie skorzystały ze środków zdalnego zabezpieczenia stawienia się świadków. Nie było też wystarczających czynników, aby zrównoważyć taką niekorzyść obrony. Fakt, że skarżący nie stawił się na przesłuchanie przedprocesowe migrantów, w żaden sposób nie może być uznany za dorozumiane całkowite zrzeczenie się jego prawa do przesłuchania świadków przeciwko niemu. Władze powinny były upewnić się, że skarżący, który od samego początku jasno dał do zrozumienia, że ​​ma trudności ze zrozumieniem kwestii prawnych, był świadomy konsekwencji niewykonywania swoich praw. W związku z tym postępowanie przeciwko niemu jako całości nie było rzetelne.

Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce

Dysfunkcje ustrojowe w procedurze powoływania sędziów w Polsce: Izba Cywilna Sądu Najwyższego złożona z nowo powołanych sędziów nie jest „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” – wyrok ETPC z 3.2.2022 r. w sprawie Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce (skarga nr 1469/20); jednogłośnie:

naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez skarżącą spółkę, że Izba Cywilna Sądu Najwyższego, która orzekała w sprawie jej dotyczącej, nie była „sądem ustanowionym ustawą” oraz brakowało jej bezstronności i niezawisłości. Zarzucił w szczególności, że Izba Cywilna Sądu Najwyższego składała się z sędziów powołanych przez Prezydenta RP na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa („KRS”), konstytucyjnego organu w Polsce, który stoi na straży niezawisłości sądów i sędziów, a która od wejścia w życie nowej ustawy jest przedmiotem kontrowersji, przewidujących m.in., że jej sędziowie nie są już wybierani przez sędziów, lecz przez Sejm (izbę niższą Parlamentu). Sprawa jest jednym z 94 obecnie zawisłych wniosków przeciwko Polsce, w większości złożonych w latach 2018-2022, dotyczących różnych aspektów reorganizacji polskiego sądownictwa zainicjowanej w 2017 r. Do chwili obecnej Trybunał wydał cztery wyroki, z których trzy są ostateczne.

Podobnie jak w poprzednich sprawach, Trybunał podkreślił, że jego zadaniem nie była ocena zasadności reorganizacji polskiego sądownictwa jako całości, ale ustalenie, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób zmiany wpłynęły na prawa skarżącej spółki wynikające z art. 6 ust. 1 Konwencji. Trybunał uznał, że na procedurę powoływania sędziów do Izby Cywilnej Sądu Najwyższego nadmiernie wpłynęła władza ustawodawcza i wykonawcza. Stanowiło to fundamentalną nieprawidłowość, która negatywnie wpłynęła na cały proces i podważyła legitymację Izby Cywilnej Sądu Najwyższego, która rozpoznawała sprawę skarżącej spółki. Izba Cywilna nie była zatem „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą” w rozumieniu Konwencji Europejskiej.

Wyrok bardzo przypomina wyrok Reczkowicz przeciwko Polsce (nr 43447/19) z dnia 22 lipca 2021 r. oraz Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce (nr 49868/19 i 57511/19) z dnia 8 listopada 2021 r. dotyczący pozostałych Izb Sąd Najwyższy. Podobnie jak w tej ostatniej sprawie, również w tym wyroku stwierdzono dodatkowe oczywiste naruszenie prawa krajowego, ponieważ Prezydent RP dokonał powołania sędziego mimo prawomocnego postanowienia sądu wstrzymującego wykonanie uchwał KRS rekomendujących sędziów Sądowi Najwyższemu. Trybunał uznał, że naruszenie praw skarżącej spółki miało swoje źródło w zmianie polskiej ustawy, która pozbawiła polski wymiar sprawiedliwości prawa wyboru sędziów KRS oraz umożliwiła władzy wykonawczej i ustawodawcy bezpośrednią lub pośrednią ingerencję w sprawy sądowe. Nieunikniony był wniosek, że dalsze funkcjonowanie KRS w formie ustawy zmieniającej z 2017 r. i jej zaangażowanie w procedurę powoływania sędziów utrwaliło ustaloną przez Trybunał dysfunkcję ustrojową i może prowadzić do dalszego zaostrzenia kryzysu praworządności w Polsce. Dlatego potrzebne są szybkie działania ze strony Państwa Polskiego, aby temu zaradzić. Do państwa polskiego należy wyciągnięcie niezbędnych wniosków z tego wyroku i podjęcie odpowiednich środków w celu rozwiązania problemów leżących u podstaw naruszeń stwierdzonych przez Trybunał oraz zapobieżenia występowaniu podobnych naruszeń w przyszłości.

Sy przeciwko Włochom

Wielokrotne naruszenia Konwencji w sprawie pozbawienia wolności w zwykłym zakładzie karnym skarżącego cierpiącego na zaburzenia psychiczne, pomimo orzeczeń sądów krajowych nakazujących przeniesienie go do zakładu karnego w celu wykonania środków zapobiegawczych – wyrok ETPC z 24.1.2022 r.  w sprawie Sy przeciwko Włochom (skarga nr 11791/20); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka;

brak naruszenia art. 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) dotyczącego okresu pozbawienia wolności od 2 grudnia 2018 r. do 20 maja 2019 r.;

naruszenie art. 5 ust. 1 dotyczącego okresu pozbawienia wolności od 21 maja 2019 r. do 10 maja 2020 r.;

naruszenie Artykułu 5 ust. 5 (prawo do odszkodowania);

naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego); naruszenie art. 34 (prawo do skargi indywidualnej).

Sprawa dotyczyła faktu, że skarżący, cierpiący na zaburzenia osobowości i zaburzenia afektywne dwubiegunowe, przebywał w areszcie w zwykłym zakładzie karnym pomimo orzeczeń sądów krajowych stwierdzających, że jego stan zdrowia psychicznego nie da się pogodzić z takim pozbawieniem wolności i nakazujących przeniesienie go do Ośrodka Pomocy egzekwowania środków zapobiegawczych (REMS), a później do więziennej służby psychiatrycznej.

Trybunał zauważył, że pomimo jasnych, jednoznacznych oświadczeń sądu krajowego stan psychiczny skarżącego był niezgodny z pozbawieniem wolności w zakładzie karnym oraz że przebywał on w zwykłym zakładzie karnym przez prawie dwa lata. Nie skorzystał z żadnej ogólnej strategii terapeutycznej leczenia swojego zaburzenia, na tle złych warunków przetrzymywania. Trybunał wskazał, że w dniu 21 stycznia 2019 r. sędzia wykonujący wyroki w Rzymie zarządził natychmiastowe przeniesienie skarżącego do ośrodka w celu wykonania środków zapobiegawczych na okres jednego roku. Następnie Departament Administracji Więziennej bezskutecznie wysłał dużą liczbę wniosków o przyjęcie do REMS w regionie Lacjum i poza nim. Trybunał zauważył, że w świetle takich odmów władze krajowe nie utworzyły nowych miejsc REMS ani nie znalazły alternatywnego rozwiązania. Jak Trybunał podkreślał przy kilku okazjach w przeszłości, rządy powinny organizować swoje systemy więzienne w taki sposób, aby zapewnić poszanowanie godności osadzonych, niezależnie od trudności finansowych lub logistycznych. Trybunał uznał zatem, że w przypadku braku miejsca REMS na rządzie włoskim spoczywał obowiązek znalezienia odpowiedniego alternatywnego rozwiązania, jak w rzeczywistości wyraźnie stwierdził Trybunał w swoim środku tymczasowym wydanym na podstawie Reguły 39.

Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii

Brak dostępu do adwokata wybranego przez skarżącego i niemożność skonsultowania się z adwokatem z urzędu podczas przesłuchania przez policję w areszcie w odosobnieniu– wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii (skarga nr 15508/15); jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 i (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz art. 6 ust. 3 (c) (prawo do pomocy prawnej z własnego wyboru) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania skarżącego w odosobnieniu oraz faktu, że był przesłuchiwany przez policję bez obecności adwokata, składając zeznania obciążające samego siebie. Oświadczenia te stanowiły część powodów skazania go za przestępstwa terrorystyczne. Trybunał stwierdził w szczególności, że uniemożliwienie skarżącemu dostępu do adwokata bez podania zindywidualizowanych powodów podważyło rzetelność późniejszego postępowania karnego w zakresie, w jakim obciążające wstępne zeznanie skarżącego zostało dopuszczone jako dowód. Brak środków zaradczych podczas procesu nieodwracalnie naruszył jego prawo do obrony.

Faysal Pamuk przeciwko Turcji

Naruszenie sposobu wykorzystania dowodów nieobecnych świadków na rozprawie o terroryzm – wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Faysal Pamuk przeciwko Turcji (skarga nr 430/13); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) i ust. 3 lit. d) (prawo do obecności i przesłuchania świadków) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła procesu pana Pamuka w sprawie zarzutów związanych z terroryzmem, w szczególności wykorzystania dowodów, które zostały przedstawione w innych jurysdykcjach pod nieobecność pana Pamuka lub jego obrońcy w następstwie pism wzywających (talimat).

Trybunał stwierdził w szczególności, że wezwania i przesłuchania świadków w innych okręgach nie mogą być uznane za odpowiednią metodę zapewnienia rzetelnego procesu sądowego w okolicznościach niniejszej sprawy. Po pierwsze, oznaczało to, że sądy krajowe mogły po prostu odstąpić od badania, czy istniały uzasadnione powody niestawiennictwa świadków na rozprawie. Po drugie, w praktyce oznaczało to, że oskarżony i/lub obrońcy musieliby podróżować w różne miejsca w celu uczestniczenia w rozprawach, na których świadkowie składaliby zeznania w celu skorzystania z prawa do ich przesłuchania, nakładając nieproporcjonalny ciężar na obronę. Po trzecie, wydaje się, że właściwe prawo krajowe wyklucza stawiennictwo zatrzymanego na rozprawie poza jurysdykcją, w której został zatrzymany. Wreszcie, podejście to mogło zagrozić zasadzie bezpośredniości, ponieważ sąd pierwszej instancji nie miałby możliwości bezpośredniego obserwowania zachowania i wiarygodności poszczególnych świadków. W związku z tym nieobecność czterech świadków na rozprawie, brak konfrontacji między nimi a skarżącym oraz wykorzystanie przez sąd ich dowodów jako podstawy jego skazania i wymierzenia kary dożywotniego pozbawienia wolności bez niezbędnych gwarancji proceduralnych, znacznie utrudniły obronie badanie wiarygodności dowodów i w okolicznościach niniejszej sprawy naruszyły ogólną rzetelność postępowania

Melgarejo Martinez de Abellanosa przeciwko Hiszpanii

Europejski Trybunał zaleca wznowienie lub ponowne rozpatrzenie sprawy w sprawie dodatku podatkowego – wyrok ETPC z 14.12.2021 r. w sprawie Melgarejo Martinez de Abellanosa przeciwko Hiszpanii (skarga nr 11200/19)

Sprawa dotyczyła postępowania administracyjnego, w którym skarżący, po zajęciu jego majątku, w celu spłaty długu podatkowego w wysokości 296.031 euro (EUR), który obejmował, oprócz długu głównego, dopłatę za zwłokę i odsetki za zwłokę, złożył dwa oddzielne wnioski o nienależną płatność, jeden w odniesieniu do długu głównego, a drugi w odniesieniu do dopłaty i odsetek. Dopuszczono wniosek dotyczący długu głównego, a odrzucono wniosek dotyczący dopłaty i odsetek. Skarżący odwołał się do Audiencia Nacional. W kolejnym wyroku nie udzielono odpowiedzi na jego zarzut, że dopłata i odsetki powinny zostać uznane za nieważne w wyniku anulowania długu głównego. Natomiast dwa miesiące później Audiencia Nacional uwzględniła apelacje jego rodzeństwa, które właśnie z tego powodu było przedmiotem podobnych i równoległych roszczeń podatkowych.

jednogłośnie: naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w zakresie niewystarczająco uzasadnionego wyroku Audiencia Nacional.

Trybunał stwierdził, że pomimo argumentu dotyczącego pomocniczego charakteru dopłaty i odsetek potencjalnie decydujących o rozstrzygnięciu sprawy, brak uzasadnienia Audiencia Nacional oznaczał, że nie było możliwe ustalenie, czy argument ten został w ogóle zbadany, lub czy została oceniona i odrzucona, a jeśli tak, jakie były tego powody. Ponadto Trybunał orzekł jednogłośnie, że nie doszło do naruszenia art. 6 ust. 1 Konwencji w zakresie zarzucanego naruszenia zasady pewności prawa. W odniesieniu do słusznego zadośćuczynienia Trybunał uznał, że w tej sprawie ponowne rozpatrzenie sprawy lub wznowienie sprawy było możliwe w świetle prawa krajowego i stanowiłoby to najwłaściwszą formę zadośćuczynienia.

Filat przeciwko Republice Mołdawii

Brak naruszenia domniemania niewinności byłego posła w postępowaniu o uchylenie immunitetu poselskiego – wyrok ETPC z 7.12.2021 r. w sprawie Filat przeciwko Republice Mołdawii (skarga nr 11657/16); jednogłośnie:

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 2 (domniemanie niewinności) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego, które doprowadziło w 2016 r. do skazania pana Filata na dziewięć lat pozbawienia wolności za bierne łapownictwo i płatną protekcję. Pan Filat był premierem w latach 2009-2013, będąc jednocześnie liderem partii i posłem. Powołując się na art. 6 ust. 2 (domniemanie niewinności), Pan Filat skarżył się na wypowiedzi urzędników podczas posiedzenia parlamentarnego w dniu 15 października 2015 r. dotyczące uchylenia jego immunitetu poselskiego, które jego zdaniem naruszały jego domniemanie niewinności. Powołując się na Artykuł 5 ust. 4 Konwencji (prawo do szybkiego rozstrzygnięcia o legalności jego aresztowania), Pan Filat zarzucił, że nie był w stanie uzyskać kontroli legalności tymczasowego aresztowania, które zostało nakazane po jego przekonanie w pierwszej instancji.

Trybunał uznał, że ani wypowiedzi złożone przez Prokuratora Krajowego podczas posiedzenia parlamentu w dniu 15 października 2015 r., ani uzasadnienie zawarte w jego pisemnym wniosku, który został odczytany podczas posiedzenia przez Marszałka Sejmu, nie naruszyły prawa skarżącego domniemanie niewinności, dopóki nie zostanie udowodnione, że jest inaczej. Nie doszło zatem do naruszenia Artykułu 6 ust. 2 Konwencji. Trybunał stwierdził ponadto, że zgodnie z jego utrwalonym orzecznictwem, gwarancje zawarte w art. 5 ust. 4 Konwencji nie miały zastosowania do tymczasowego aresztowania skarżącego w trakcie postępowania apelacyjnego. Skarga ta była zatem oczywiście nieuzasadniona i została odrzucona.

Jallow przeciwko Norwegii

Brak naruszenia na rozprawie sądowej w sprawie odpowiedzialności rodzicielskiej w sytuacji, gdy ojcu nie przyznano wizy na uczestnictwo – wyrok ETPC z 2.12.2021 r. w sprawie Jallow przeciwko Norwegii (skarga nr 36516/19); jednogłośnie:

brak naruszenia Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Skarżąca, Ebrima Pa Jallow, jest obywatelką Gambii mieszkającą w Gambii. Sprawa dotyczyła postępowania, w którym złożył wniosek o przyznanie władzy rodzicielskiej nad swoim dzieckiem mieszkającym w Norwegii po śmierci matki dziecka. W szczególności musiał stawić się na rozprawie sądowej w postępowaniu przez Skype, ponieważ nie otrzymał wizy na wjazd do Norwegii ze względu na kontrolę imigracyjną. Powołując się na Artykuł 6 (prawo do rzetelnego procesu), pan Jallow zarzucił, że postępowanie było nierzetelne, głównie dlatego, że nie wolno mu było stawić się osobiście.

Trybunał stwierdził w szczególności, że panu Jallow towarzyszył jego prawnik, który był obecny na rozprawie przez cały czas i chociaż było to technicznie bardziej skomplikowane niż gdyby przebywał w tym samym pomieszczeniu, to miał wiele możliwości, aby przedstawić swoje stanowisko zarówno na etapie przygotowania sprawy, jak i na samej rozprawie.

Trybunał odrzucił jako niedopuszczalną skargę pana Jallowa, że ​​odmowa przyznania mu władzy rodzicielskiej naruszyła jego prawo do poszanowania życia rodzinnego wynikające z Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia rodzinnego) Konwencji. Powody przedstawione przez Sąd Najwyższy były zarówno istotne, jak i wystarczające i nie było żadnych przesłanek sugerujących, że władze krajowe nie działały w najlepszym interesie dziecka lub nie zachowały właściwej równowagi między sprzecznymi interesami w sprawie.