Drėlingas przeciwko Litwie

Brak naruszenia praw byłego sowieckiego funkcjonariusza służby bezpieczeństwa uznanego winnym ludobójstwa – wyrok ETPC z 12.3.2019 r. w sprawie Drėlingas przeciwko Litwie (skarga nr 28859/16); 5 głosami do 2:

Brak naruszenia Artykułu 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za ludobójstwo z uwagi na udział w 1956 r. w operacji zatrzymania dwóch partyzantów, którzy opierali się sowieckiemu prawu.

Trybunał uznał, że litewski Sąd Najwyższy rozwiązał już wcześniej istniejące rozbieżności w krajowej praktyce co do postępowań dotyczących ludobójstwa. Te rozbieżności doprowadziły Trybunał do stwierdzenia naruszenia w podobnej sprawie Vasiliauskas przeciwko Litwie w 2015 r. W szczególności, Sąd Najwyższy wyjaśnił dlaczego partyzanci, którzy opierali się sowieckiemu prawu mogli być uznani za ważną część narodu i w ten sposób uzyskać ochronę międzynarodową zawartą w Artykule II Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa w czasie tamtych zdarzeń. Skarżący był świadomy że w latach 50tych mógł zostać oskarżony o ludobójstwo a jego skazanie było przewidywalne. Dlatego nie doszło do naruszenia Konwencji.

Tydzień 43 - Vasiliauskas przeciwko Litwie

Skazanie za ludobójstwo z uwagi na zabicie dwóch partyzantów litewskich w 1953 roku - Sprawa Vasiliauskas przeciwko Litwie (35343/05) – naruszenie Artykułu 7 Konwencji (zakaz karania bez podstawy prawnej). 

Skarżący został skazany w 2004 roku za ludobójstwo w związku z udziałem w zabójstwie dwóch Litwińskich partyzantów w czasie operacji wojskowej w 1953 roku (operacja była częścią tłumienia ruchu partyzanckiego przez sowieckie władze). Wielka Izba uznała, iż skazanie skarżącego niezależnie od tego czy opierało się na wykładni zbrodni ludobójstwa jako ochrony grup politycznych czy też na podstawie partyzantów postrzeganych jako chroniona grupa obywateli, nie miało podstawy w prawie z 1953 roku, dlatego też stanowiło naruszenie Artykułu 7. 

Trybunal po raz pierwszy rozpoznawał czy prześladowanie po II wojnie światowej bałtyckich partyzantów przez sowieckie władze stanowiło ludobójstwo. Należało dokonać oceny czy litewscy partyzanci stanowili grupę albo jej część chronioną przed zbrodnią ludobójstwa w rozumieniu prawa międzynarodowego w 1953 roku. Po pierwsze, Trybunał wskazał, iż nie ma podstaw do uznania, że zbrodnia ludobójstwa (zdefiniowana w Artykule Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa) chroniła grupy polityczne. Po drugie, podczas gdy ludobójstwo było zbrodnią w zwyczajowym prawie międzynarodowym w 1953 r., opinie były podzielone czy zbrodnia w świetle prawa zwyczajowego była szerzej definiowana niż we wskazanym Artykule II, tak że nie można było w istocie uznać że grupy polityczne były chronione. Po trzecie, skarżący nie mógł przewidzieć, że zabójstwo dwóch partyzantów mogłoby stanowić zbrodnię ludobójstwa obywateli narodowości litewskiej czy etnicznie litewskich. Nawet jeśli zwyczajowe prawo międzynarodowe mogłoby chronić te grupy, sądy krajowe nie wskazały w swoich wyrokach, ze litewscy partyzanci mogliby tworzyć taką narodową grupę. Po czwarte, Trybunał uznał, iż ciężkość zbrodni ludobójstwa powinna spełniać bardzo rygorystyczne kryteria zanim zaczniemy stosować konwencję. Trybunał ostatecznie nie uznał się za przekonany, co do tego, że skazanie skarżącego za ludobójstwo mogło być uznane za logiczne i konsekwentne w związku ze znaczeniem tej zbrodni zdefiniowanym w prawie międzynarodowym w chwili dokonania czynu (1953) lub też, że można było od skarżącego wymagać aby mógł to przewidzieć.

Tydzień 42 - Perinçek przeciwko Szwajcarii

Skazanie za negowanie kwalifikacji prawnej rzezi Ormian dokonanej w czasie Imperium Ottomańskiego w 1915 roku jako “ludobójstwa” - sprawa Perinçek przeciwko Szwajcarii (27510/08) – naruszenie Artykułu 10 Konwencji (wolność wyrażania opinii).  

Sprawa dotyczyła skazania tureckiego polityka za publiczne wyrażanie poglądu, w Szwajcarii, że masowe deportacje i masakry na Ormianach w Państwie Ottomańskim w 1915 roku i kolejnych latach nie stanowiły ludobójstwa. Będąc świadomym wielkiego znaczenia jakie społeczność ormiańska przywiązuje do kwestii czy te masowe deportacje i masakry stanowiły ludobójstwo, Trybunał uznał, że godność ofiar oraz godność i tożsamość współczesnych Ormian były chronione przez Artykuł 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia prywatnego). Trybunał musiał zatem zachować równowagę pomiędzy prawami konwencyjnymi – wolnością wyrażania opinii i prawem do poszanowania życia prywatnego, biorąc pod uwagę szczególne okoliczności sprawy i proporcjonalność pomiędzy użytymi środkami i celem, jaki chciano osiągnąć. Trybunał wskazał, iż nie było koniecznym w demokratycznym społeczeństwie pociąganie skarżącego do odpowiedzialności karnej w celu ochrony praw społeczności ormiańskiej w niniejszej sprawie. W szczególności Trybunał wziął pod uwagę następujące czynniki: oświadczenia skarżącego były przedmiotem zainteresowania opinii publicznej i nie wzywały do nienawiści czy nietolerancji; kontekst, w którym były złożone nie był związany z rosnącymi napięciami czy szczególnymi podtekstami historycznymi w Szwajcarii; oświadczenia nie mogły być uznane za naruszające godność członków ormiańskiej społeczności do stopnia wymagającego reakcji prawnokarnej w Szwajcarii; nie było żadnego międzynarodowego zobowiązania do penalizowania tego typu oświadczeń; szwajcarskie sądy ocenzurowały wypowiedzi skarżącego za wyrażenie opinii różniących się od przyjętych w Szwajcarii; ingerencja w prawo do swobody wyrażania opinii przyjęła surowy wyraz w postaci karnego skazania.