A.D. i Inni przeciwko Gruzji

Nieprecyzyjność ustawodawstwa krajowego dotyczącego zmian płci w aktach stanu cywilnego w Gruzji – wyrok ETPC z 1.12.2022 r. w sprawie A.D. i Inni przeciwko Gruzji (skarga nr 57864/17); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Skarżący to mężczyźni transpłciowi (przy urodzeniu wskazano że są kobietami). Sprawa dotyczyła ich skarg, że nie mogli uzyskać prawnego uznania ich płci, ponieważ nie przeszli operacji zmiany płci.

Trybunał stwierdził w szczególności, że pomimo faktu, że prawo do zmiany płci w aktach stanu cywilnego istniało w Gruzji od 1998 r., najwyraźniej nie było ani jednego przypadku skutecznego prawnego uznania płci. Nieprecyzyjne ustawodawstwo krajowe podważyło dostępność prawnego uznania płci w praktyce, a brak jasnych ram prawnych pozostawił władzom krajowym nadmierne uprawnienia dyskrecjonalne, co może prowadzić do arbitralnych decyzji przy rozpatrywaniu wniosków. Taka sytuacja była zasadniczo sprzeczna z obowiązkiem pozwanego państwa zapewnienia szybkich, przejrzystych i dostępnych procedur prawnego uznania płci. 

A.M. i Inni przeciwko Rosji

 

Wyraźne naruszenia związane z odbieraniem praw do kontaktu z rodzicami przechodzącymi zmianę płci – wyrok ETPC z 6.7.2021 r. w sprawie A.M. i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 47220/19); jednogłośnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego I rodzinnego) Konwencji oraz

Naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 Konwencji.

Sprawa dotyczyła decyzji sądu o zniesieniu praw A.M. do kontaktu z jej dziećmi, ponieważ przechodziła w tym czasie zmianę płci. Trybunał stwierdził w szczególności, że nie było dowodów na jakąkolwiek potencjalną szkodę dla dzieci w okresie przejściowym oraz że sądy krajowe nie zbadały szczególnych okoliczności rodziny. Ponadto stwierdził, że decyzja została wyraźnie oparta na tożsamości płciowej skarżącej, a zatem była stronnicza.

X i Y przeciwko Rumunii

 

Odmowa władz prawnego uznania zmiany płci z uwagi na brak operacji naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie X i Y przeciwko Rumunii (skargi nr 2145/16 i 20607/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sytuacji, gdy dwie osoby transpłciowe wniosły o uznanie ich tożsamości płciowej a odpowiednie administracyjne zmiany nie zostały przeprowadzone z uwagi na brak wykazania przez te osoby, że poddały się operacji zmiany płci.

Trybunał zauważył, że sądy krajowe postawiły skarżących, którzy nie chcieli poddać się operacji zmiany płci, przed niemożliwym dylematem: albo poddadzą się operacji mimo ich lepszego osądu i zrezygnować z ich prawa do poszanowania ich integralności fizycznej albo musieli zrezygnować z uznania ich tożsamości płciowej, która również wchodzi w zakres poszanowania życia prywatnego. W opinii Trybunału, zaburzyło to sprawiedliwą równowagę, jaką mają osiągnąć Państwa-Strony między ogólnym interesem a indywidualnymi interesami zainteresowanych osób.

Trybunał uznał, że odmowa władz krajowych legalnego uznania płci skarżących z uwagi na niepoddanie się operacji stanowiło nieuzasadnioną ingerencję w ich prawo do poszanowania życia prywatnego.

 

Y.T. p. Bułgarii

Naruszenie prawa do życia prywatnego transseksualisty o wyglądzie mężczyzny, którego wniosek o zmianę płci został oddalony bez podania przyczyn – wyrok ETPC z 9.7.2020 r. w sprawie Y.T. p. Bułgarii (skarga nr 41701/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) konwencji.

Sprawa dotyczyła transseksualisty (Y.T.), który podjął kroki celem zmiany jego wyglądu fizycznego i którego wniosek o zmianę płci (z żeńskiej na męską) został oddalony przez bułgarskie sądy. Twierdził, że był świadom swojej męskiej tożsamości w czasie dzieciństwa i że funkcjonował w społeczeństwie jak mężczyzna.

Trybunał zauważył, że sądy ustaliły, że Y.T. rozpoczął proces zmiany płci, zmieniając swój wygląd, a także że identyfikował się jako mężczyzna zarówno w rodzinie jak i w społeczeństwie już od długiego czasu. Niemniej, uznały, że w interesie publicznym nie leżało pozwolenie na zmianę płci nie podając na czym ma polegać ten interes publiczny i nie wyważyły interesów przemawiających przeciwko prawu Y.T. do prawnego uznania jego tożsamości płciowej.

Trybunał uznał to za niewzruszoność w uzasadnieniu sądów krajowych, które umieściły Y.T. przez nierozsądny i ciągły okres w trudnej sytuacji, w której był narażony na doświadczenie uczuć podatności na zranienie, upokorzenia i niepokoju. Odmowa sądów krajowych zagwarantowania prawnego uznania zmiany płci Y.T. bez podania odpowiednich i wystarczających przyczyn oraz bez wyjaśnienia dlaczego zmiana płci była możliwa w innych podobnych sprawach, stanowiła nieuzasadnioną ingerencję w prawo Y.T. do poszanowania jego życia prywatnego.

Tydzień 41 - S.V. przeciwko Włochom

Niezdolność osoby transpłciowej o wyglądzie kobiety zmiany swojego męskiego imienia przed operacją: naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego - wyrok ETPC z 11.10.2018 r. w sprawie S.V. przeciwko Włochom (skarga nr 55216/08); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła odmowy przez włoskie władzy wyrażenia zgody osobie transpłciowej o wyglądzie kobiety na zmianę swojego męskiego imienia z uwagi na to, że nie wydano jeszcze prawomocnego orzeczenia sądowego potwierdzającego zmianę płci. W maju 2001 r. Sąd Rejonowy w Rzymie wyraził zgodę na poddanie się przez skarżącą operacji zmiany płci. Mimo to, zgodnie z obowiązującym wówczas prawem nie mogła zmienić swojego imienia dopóki sąd nie potwierdził, że operacja została przeprowadzona i nie wydał prawomocnego wyroku co do jej tożsamości płciowej (uczynił to dopiero 10 października 2003 r.). 

Trybunał zauważył na wstępie, że problem ten wchodzi w zakres prawa do poszanowania życia prywatnego. Następnie ustalił, że skarżąca była niezdolna do uzyskania zmiany swojego imienia przez 2,5 roku z uwagi na to, że proces zmiany płci nie został zakończony drogą chirurgiczną, co skutkowało niewypełnieniem przez państwo obowiązku pozytywnego zagwarantowania skarżącej prawa do poszanowania jej życia prywatnego. 

W ocenie Trybunału sztywny charakter postępowania sądowego zmierzającego do uznania tożsamości płciowej osoby transpłciowej w tamtym czasie postawił skarżącą, której fizyczność oraz tożsamość społeczna od dawna były żeńskie przez nierozsądny okres czasu, w bardzo niekomfortowej pozycji wywołując poczucie bezbronności, poniżenia i niepokoju. W końcu, Trybunał stwierdził, że prawo zostało zmienione w 2011 r. z tym skutkiem, że drugie orzeczenie nie było już wymagane, a zmiana statusu cywilnego mogła zostać zarządzona przez sędziego w orzeczeniu wyrażającym zgodę na operację zmiany płci. 

Tydzień 14 - A.P., Garçon i Nicot przeciwko Francji

Wymaganie poddania się sterylizacji albo zabiegowi łączącemu się z bardzo wysokim prawdopodobieństwem sterylizacji w celu zmiany wpisu w akcie urodzenia stanowiło naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego - wyrok ETPC z 6.4.2017 r. w sprawie A.P., Garçon i Nicot przeciwko Francji (79885/12, 52471/13 and 52596/13); 6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji co do skarżących E. Garçon i S. Nicot, w zakresie zobowiązania ich do poddania się nieodwracalnym zmianom w ich wyglądzie; jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 8 Konwencji co do E. Garçon w zakresie zobowiązania go do udowodnienia, że cierpiał na zaburzenie tożsamości płciowej oraz co do A.P. w zakresie zobowiązania go do poddania się badaniu lekarskiemu.

Sprawa dotyczyła trzech transseksualnych francuskich obywateli, którzy chcieli zmienić wpisy dotyczące ich płci oraz ich imion w aktach urodzenia, a którym sądy krajowe ostatecznie odmówiły dokonania zmian. Skarżący podnosili, m.in., że władze naruszyły ich prawo do poszanowania ich życia prywatnego poprzez uwarunkowanie uznania ich tożsamości płciowej od poddania się operacji łączącej się z wysokim prawdopodobieństwem sterylizacji. Trybunał uznał w szczególności, że poprzez uwarunkowanie uznania tożsamości płciowej osób transseksualnych od poddania się operacji czy zabiegowi sterylizacyjnemu, których skarżący nie chcieli doprowadziło do uzależnienia pełnego wykonania prawa do poszanowania życia prywatnego od zrzeczenia się prawa do poszanowania integralności fizycznej.