P.H. przeciwko Słowacji

Wypadnięcie młodej kobiety z okna komisariatu: naruszenie prawa do życia – wyrok ETPC z 8.9.2022 r. w sprawie P.H. przeciwko Słowacji (skarga nr 37574/19); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w związku z dochodzeniem w sprawie incydentu, w którym życie skarżącej było zagrożone, oraz naruszenie Artykułu 2 w związku z jej obrażeniami podczas pobytu w areszcie policyjnym.

Sprawa dotyczyła incydentu, w którym skarżąca wypadła z okna na drugim piętrze obok toalety na komisariacie policji podczas pobytu w areszcie pod zarzutem kradzieży, oraz wynikającego z tego śledztwa. 

Trybunał uznał, że śledztwo było nieodpowiednie z punktu widzenia braku całościowego rozpatrzenia sytuacji, przeprowadzonych dowodów i nieprzeprowadzonych kroków proceduralnych oraz nałożonej znikomej kary dyscyplinarnej, a decyzja ta nie została nawet wysłana do P.H. zaś Trybunał Konstytucyjny błędnie zinterpretował jej późniejszą skargę. Wobec braku jakichkolwiek wspomnień przez skarżącą o okolicznościach jej upadku, Trybunał stwierdził, że władze krajowe nie zadbały o nią w trudnej sytuacji aresztu policyjnego. W szczególności policja mogła zapewnić, że okna zostały zamknięte lub że P.H. do toalety towarzyszyła kobieta, co mogło zapobiec jej upadkowi.

Pârvu przeciwko Rumunii

Rumunia musi zapewnić skuteczne zbadanie zarzutów nadmiernego użycia siły podczas operacji policyjnych – wyrok ETPC z 30.8.2022 r. w sprawie Pârvu przeciwko Rumunii (skarga nr 13326/18); jednogłośnie: dwa naruszenia Artykułu 2 (prawo do życia/skuteczne śledztwo) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła zarzutu skarżącej o chaotyczną operację policyjną, w której jej mąż został postrzelony w głowę po tym, jak funkcjonariusze pomylili go z uciekinierem międzynarodowym. Jej mąż zmarł wkrótce potem w szpitalu.

Trybunał miał poważne wątpliwości, czy sposób, w jaki policja zareagowała podczas incydentu, był „absolutnie konieczny”. Sądu nie przekonywały też wysuwane argumenty, najpierw samoobrona, potem połączenie samoobrony i przypadkowego oddania strzału. Był szczególnie zaniepokojony planowaniem i kontrolą operacji, w przypadku której możliwe było popełnienie istotnego błędu w identyfikacji podejrzanego, a zaangażowanych funkcjonariuszy nie można było jednoznacznie zidentyfikować jako pochodzących od policji. Dochodzenie, trwające ponad 11 lat, było ponadto nieskuteczne, a sądy krajowe same zidentyfikowały różne braki w czterech orzeczeniach sądowych. Wreszcie Trybunał wskazał, że podobne sprawy przeciwko Rumunii zostały już przekazane Komitetowi Ministrów Rady Europy w celu wykonania i uznał, że na mocy art. 2 Konwencji użycie siły przez policję nie zostało skutecznie zbadane.

Safi i inni przeciwko Grecji

Naruszenia Konwencji w sprawie dotyczącej zatonięcia łodzi migrantów – wyrok ETPC z 7.7.2022 r. w sprawie Safi i inni przeciwko Grecji (skarga nr 5418/15)

Sprawa dotyczyła zatonięcia w dniu 20 stycznia 2014 r. kutra rybackiego przewożącego 27 cudzoziemców na Morzu Egejskim , poza wyspą Farmakonisi, w wyniku czego zginęło 11 osób, w tym krewni skarżących.

jednogłośnie: naruszenie art. 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w aspekcie proceduralnym.

Trybunał stwierdził, że w postępowaniu wystąpiły uchybienia i stwierdził, że władze krajowe nie przeprowadziły dokładnego i skutecznego śledztwa, które mogłoby rzucić światło na okoliczności zatonięcia łodzi.

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) z powodu niewypełnienia pozytywnego obowiązku wynikającego z tego Artykułu.

Trybunał stwierdził, że władze greckie nie zrobiły wszystkiego, czego można było od nich zasadnie oczekiwać, aby zapewnić skarżącym i ich krewnym poziom ochrony wymagany przez Artykuł 2 Konwencji.

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) w odniesieniu do 12 skarżących, którzy byli na pokładzie łodzi i którzy po jej zatonięciu zostali poddani poniżającemu traktowaniu z powodu oględzin ciała przybywających do Farmakonisi.

Stoyanova przeciwko Bułgarii

Nieodpowiednia odpowiedź prawna na homofobiczne morderstwo: bułgarskie prawo musi ulec zmianie – wyrok ETPC z 14.6.2022 r. w sprawie Stoyanova przeciwko Bułgarii (skarga nr 56070/18); jednogłośnie:

naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z art. 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła homofobicznego zabójstwa 26-letniego syna skarżącego. Napastnicy, uczniowie szkół średnich, napadli na niego, ponieważ myśleli, że wygląda jak homoseksualista. Napastnicy zostali uznani za winnych morderstwa kwalifikowanego, ale otrzymali wyroki poniżej ustawowego minimum po tym, jak sądy uwzględniły czynniki łagodzące, takie jak ich młody wiek i niekaralność.

Trybunał stwierdził w szczególności, że chociaż bułgarskie sądy wyraźnie ustaliły, że przyczyną ataku była nienawiść sprawców do homoseksualistów, nie było żadnych namacalnych konsekwencji prawnych. Stało się tak, ponieważ bułgarski kodeks karny nie przewidywał homofobii jako szczególnego czynnika obciążającego w odniesieniu do zbrodni zabójstwa.

W związku z tym, zgodnie z Artykułem 46 (moc wiążąca i wykonanie) Trybunał uznał, że Bułgaria musi zapewnić, by ataki z użyciem przemocy motywowane wrogością wobec faktycznej lub domniemanej orientacji seksualnej ofiary były traktowane jako nasilone w kategoriach prawa karnego.

Bouras przeciwko Francji

Użycie siły zbrojnej przez żandarma przeciwko więźniowi, który zaatakował swojego kolegę podczas przenoszenia z więzienia do sądu: brak naruszenia art. 2 Konwencji – wyrok ETPC z 19.5.2022 r. w sprawie Bouras przeciwko Francji (skarga nr 31754/18); jednogłośnie:

nie doszło do naruszenia Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skargi, w części merytorycznej Artykułu 2 Konwencji, dotyczącej użycia broni przez żandarma, w wyniku której zginął więzień, który zaatakował innego żandarma w pojeździe przewożącym go z więzienia w Strasburgu do sądu w Colmar.

Podobnie jak sądy krajowe – których orzeczenia, jak zauważył Trybunał, zawierały szczególnie wyczerpujące uzasadnienie – Trybunał stwierdził, że żandarm działał w szczerym przekonaniu, że życie jego kolegi jest zagrożone i szczerze wierzył, że konieczne jest użycie broni. Dochodzenie nie wzbudziło żadnych wątpliwości co do autentyczności i uczciwości tego przekonania. Trybunał zauważył, że decyzję o użyciu broni poprzedziły ostrzeżenia ustne i inne nieudane próby powstrzymania ataku. Niebezpieczeństwo dla żandarmów zostało potwierdzone przez sądowy raport balistyczny, którego wnioski zostały zatwierdzone przez Wydział Śledczy Sądu Apelacyjnego. Stwierdzając, że w dochodzeniu administracyjnym prowadzonym przez wydział spraw wewnętrznych żandarmerii krajowej nie stwierdzono naruszenia przepisów, Trybunał stwierdził również, że przekazanie nie może być uznane za nieprzygotowane lecz zarządzane w sposób minimalizujący jakiekolwiek ryzyko dla życia więźnia lub życia żandarmów. W tych okolicznościach Trybunał stwierdził, że decyzja żandarma o użyciu broni palnej może być uznana za uzasadnioną i absolutnie niezbędną „w obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą” w rozumieniu art. 2 ust. 2 lit. a Konwencji.

M.A.M. przeciwko Szwajcarii

Wydalenie do Pakistanu obywatela tego kraju, który nawrócił się na chrześcijaństwo w Szwajcarii, groziło naruszeniem jego praw wynikających z Konwencji – wyrok ETPC z 26.04.2022 r. w sprawie M.A.M. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 29836/20)

Sprawa dotyczyła ewentualnego wydalenia skarżącego do Pakistanu. AM jest obywatelem Pakistanu, który przeszedł z islamu na chrześcijaństwo podczas pobytu w Szwajcarii, gdzie przybył w 2015 roku i gdzie jego wniosek o azyl został odrzucony.

Jednogłośnie: w przypadku wykonania decyzji o wydaleniu skarżącego do Pakistanu doszłoby do naruszenia art. 2 (prawo do życia) i art. 3 (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, wobec braku oceny ryzyka, na jakie narażony był skarżący ze względu na ogólną sytuację chrześcijańskich nawróconych w Pakistanie oraz jego własną sytuację osobistą.

Trybunał orzekł, że ocena przez władze szwajcarskie zagrożenia dla skarżącego w związku z jego nawróceniem na chrześcijaństwo w przypadku wydalenia do Pakistanu była niewystarczająca, aby podtrzymać odrzucenie jego wniosku o azyl, także biorąc pod uwagę, że nie był reprezentowany przez prawnika na każdym etapie postępowania krajowego. Stwierdził ponadto, że skarżący wykazał, że jego wniosek o azyl, który był oparty na jego nawróceniu, powinien był zostać zbadany bardziej szczegółowo przez władze krajowe, które w szczególności powinny były wziąć pod uwagę wszelkie możliwe zmiany w ogólnej sytuacji nawróconych chrześcijan w Pakistanie oraz szczególne okoliczności sprawy skarżącego.

Trybunał zdecydował również, zgodnie z Regułą 39 Regulaminu Trybunału (środki tymczasowe), że w interesie prawidłowego toku postępowania pożądane jest, aby skarżący nie został wydalony do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Landi przeciwko Włochom

Władze nie uchroniły kobiety i jej zmarłego syna przed przemocą domową, ale nie stwierdzono dyskryminującego traktowania – wyrok ETPC z 7.04.2022 r. w sprawie Landi przeciwko Włochom (skarga nr 10929/19); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

W niniejszej sprawie pani Landi twierdziła, że ​​państwo włoskie nie podjęło wymaganych działań w celu ochrony jej i jej dwójki dzieci przed przemocą domową wyrządzoną przez jej partnera, która doprowadziła do zabójstwa jej rocznego syna i usiłowanie jej zabójstwa w 2018 r.

Trybunał zauważył, że władze krajowe nie dopełniły obowiązku przeprowadzenia natychmiastowej i proaktywnej oceny ryzyka możliwości powtórzenia się aktów przemocy popełnionych przeciwko pani Landi i jej dzieciom oraz podjęcia środków operacyjnych i zapobiegawczych w celu zmniejszenia ryzyka i ochrony osób zainteresowanych. W szczególności władze pozostały bierne w obliczu poważnego ryzyka złego traktowania pani Landi, a ich bezczynność umożliwiła partnerowi skarżącej dalsze grożenie, nękanie i atakowanie jej bez przeszkód i bezkarnie. Władze powinny były ocenić ryzyko ponownej przemocy i podjąć odpowiednie i adekwatne środki. Takie środki mogły zostać podjęte przez władze, zgodnie z włoskim ustawodawstwem, bez względu na to, czy wniesiono skargę lub jakakolwiek zmiana w postrzeganiu ryzyka przez ofiarę. Władze nie zareagowały ani natychmiast, jak jest to wymagane w przypadkach przemocy domowej, ani w żadnym innym momencie. W związku z tym nie wykazano wymaganej staranności i nie dotrzymano obowiązku ochrony życia pani Landi i jej syna. Niemniej Trybunał nie uznał, że kwestionowane uchybienia mogą być postrzegane per se jako wskazujące na jakąkolwiek dyskryminującą postawę ze strony władz. Skarga dotycząca art. 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z art. 2 była zatem oczywiście bezzasadna. Trybunał przyznał skarżącej słuszne zadośćuczynienie w wysokości 32 000 euro z tytułu szkody niemajątkowej

M.H. i inni przeciwko Chorwacji

Wielokrotne naruszenia dotyczące afgańskiej rodziny, której córka zmarła na granicy chorwackiej – wyrok ETPC z 18.11.2021 r. w sprawie M.H. i inni przeciwko Chorwacji (skargi nr 15670/18 i 43115/18) 6 głosami do 1:

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w tym zakresie śledztwo w sprawie śmierci córki rodziny afgańskiej,

jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) w odniesieniu do dzieci skarżącej

naruszenia Artykułu 3 w odniesieniu do dorosłych skarżących

naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do bezpieczeństwa i wolności) w odniesieniu do wszystkich skarżących,

naruszenie Artykułu 4 Protokołu nr 4 do Konwencji (zakaz zbiorowych wydaleń cudzoziemców) w odniesieniu do matki skarżącej oraz jej pięcioro dzieci,

naruszenie Artykułu 34 (prawo do skargi indywidualnej) w odniesieniu do wszystkich skarżących.

Sprawa dotyczyła śmierci sześcioletniego dziecka afgańskiego, MAD.H., które zostało potrącone przez pociąg po tym, jak rzekomo władze chorwackie odmówiły mu możliwości ubiegania się o azyl i nakazały powrót do Serbii przez tory. Dotyczyło to również w szczególności zatrzymania skarżących podczas ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Trybunał stwierdził w szczególności, że śledztwo w sprawie śmierci było nieskuteczne, że zatrzymanie dzieci skarżącego stanowiło znęcanie się, a decyzje dotyczące zatrzymania skarżących nie były traktowane z należytą starannością. Stwierdził również, że niektórzy ze skarżących doznali zbiorowego wydalenia z Chorwacji oraz że Państwo utrudniało skuteczne wykonywanie prawa skarżących do składania wniosków indywidualnych, między innymi poprzez ograniczenie dostępu do ich adwokata.

Carter p. Rosji

Rosja odpowiadała za zabójstwo Aleksandra Litwinienki w Wielkiej Brytanii – wyrok ETPC z 21.9.2021 r. w sprawie Carter p. Rosji (skarga nr 20914/07); jednogłośnie:

Niewypełnienie przez rząd obowiązku wynikającego z art. 38 (obowiązek udzielenia dla przeprowadzenia przez ETPC dochodzenia wszelkich możliwych ułatwień) Konwencji,

6 głosami do 1: naruszenie art. 2 (prawo do życia) w aspekcie materialnym i proceduralnym.

Sprawa dotyczyła otrucia i śmierci męża skarżącej Aleksandra Litwinienki w Wielkiej Brytanii oraz śledztwa w sprawie jego śmierci. Pan Litwinienko pracował dla rosyjskich służb bezpieczeństwa, zanim uciekł do Wielkiej Brytanii, gdzie otrzymał azyl. W 2006 roku został otruty polonem 210 (substancją radioaktywną) w Londynie i zmarł. Publiczne śledztwo w Wielkiej Brytanii wykazało, że zabójstwa dokonał niejaki Ługowoj i Kowtun, którzy działali w imieniu kogoś innego.

Trybunał stwierdził w szczególności, że istniała mocna sprawa prima facie, że otruwając pana Litwinienkę, panowie Ługowoj i Kowtun działali jako agenci państwa rosyjskiego. Zauważył, że Rząd nie przedstawił żadnego innego zadowalającego i przekonującego wyjaśnienia wydarzeń ani nie sprzeciwił się ustaleniom brytyjskiego śledztwa. Trybunał stwierdził również, że władze rosyjskie nie przeprowadziły skutecznego śledztwa krajowego, które mogłoby doprowadzić do ustalenia faktów oraz, w stosownych przypadkach, identyfikacji i ukarania osób odpowiedzialnych za morderstwo.

Estemirova przeciwko Rosji

Brak zaangażowania państwa w zabójstwo Estemirowej, ale brak odpowiedniego dochodzenia w sprawie tej zbrodni – wyrok ETPC z 31.8.2021 r. w sprawie Estemirova przeciwko Rosji (skarga nr 42705/11);

jednogłośnie: brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji;

5 głosami do 2:  naruszenie art. 2 (śledztwo);

Jednogłośnie: brak wypełnienia obowiązków przez rząd pod art. 38 (obowiązek zapewnienia wszelkich niezbędnych ułatwień dla skutecznego przeprowadzenia dochodzenia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła uprowadzenia i zabójstwa znanej obrończyni praw człowieka Natalii Estemirowej oraz skuteczności śledztwa. Trybunał stwierdził, że niedostarczenie przez Rząd pełnej kopii akt sprawy karnej podważyło jego zdolność do oceny jakości śledztwa. Biorąc pod uwagę powyższe zaniechanie, Trybunał nie był w stanie stwierdzić, że śledztwo zostało przeprowadzone dokładnie, w szczególności biorąc pod uwagę materiał będący w posiadaniu Trybunału oraz że pewne sprzeczności w zeznaniach biegłych pozostały nierozwiązane, skłoniły go do zwątpienia w skuteczność śledztwa. Biorąc pod uwagę, że śledztwo karne jest nadal w toku, Trybunał wskazał, że władze powinny, w miarę możliwości, próbować ustalić okoliczności uprowadzenia i zabójstwa pani Estemirowej, zidentyfikować sprawców i ukarać winnych, w stosownych przypadkach. Wreszcie Trybunał stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła sprawy, jakoby Natalia Estemirowa została uprowadzona przez funkcjonariuszy państwowych, a dowody nie potwierdzają udziału państwa w jej zabójstwie.

Tkhelidze przeciwko Gruzji

 

Policja systematycznie nie zapobiegała przemocy ze względu na płeć – wyrok ETPC z 8.7.2021 r. w sprawie Tkhelidze przeciwko Gruzji (skarga nr 33056/17); jednogłośnie:

Naruszenie art. 2 (prawo do życia / skuteczne śledztwo) w zw. z art. 14 (zakaz dyskryminacji) Konwencji.

Sprawa dotyczyła braku ochrony przez władze gruzińskie córki skarżącej przed przemocą domową oraz nie przeprowadzenia skutecznego śledztwa w tej sprawie. Trybunał uznał, że policja musiała być świadoma, że córka skarżącego znalazła się w niebezpieczeństwie. Pomimo różnych środków ochronnych, które mogli zastosować, nie udało im się zapobiec przemocy ze względu na płeć wobec niej, która doprowadziła do jej śmierci. Trybunał uznał, że bezczynność policji można uznać za systemową porażkę. Zaistniała pilna potrzeba przeprowadzenia konstruktywnego dochodzenia w sprawie możliwości a tymczasem dyskryminacja i uprzedzenia ze względu na płeć były przyczyną braku działania policji.

Kurt p. Austrii

 Władze austriackie nie naruszyły wynikającego z Konwencji obowiązku ochrony życia skarżącej i jej dzieci - wyrok ETPC (Wielka Izba) z 15.6.2021 r. w sprawie Kurt p. Austrii (skarga nr 62903/15); 10 głosami do 7:

brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła skargi skarżącej, że władze austriackie nie chroniły jej i jej dzieci przed jej brutalnym mężem, co doprowadziło do zamordowania przez niego ich syna. W tym wyroku Wielka Izba po raz pierwszy wyjaśniła ogólne zasady mające zastosowanie w sprawach dotyczących przemocy domowej na podstawie Artykułu 2 Konwencji. Rozwinęła te zasady na podstawie „testu Osmana” (Osman przeciwko Wielkiej Brytanii, 28 października 1998). 

Trybunał powtórzył, że władze musiały udzielić natychmiastowej odpowiedzi na zarzuty dotyczące przemocy w rodzinie i że wymagana jest od nich szczególna staranność przy zajmowaniu się takimi sprawami. Władze musiały ustalić, czy istnieje realne i bezpośrednie zagrożenie życia jednej lub więcej zidentyfikowanych ofiar; w tym celu mieli obowiązek przeprowadzenia niezależnej, proaktywnej i kompleksowej oceny ryzyka. Musieli ocenić realność i bezpośredniość zagrożenia, z należytym uwzględnieniem szczególnego kontekstu przypadków przemocy domowej. Jeżeli w wyniku oceny ryzyka zaistniało rzeczywiste i bezpośrednie zagrożenie życia, uruchamiany był obowiązek podjęcia przez władze prewencyjnych działań operacyjnych. Takie środki musiały być odpowiednie i proporcjonalne do poziomu oszacowanego ryzyka.

Trybunał zgodził się z rządem, że na podstawie tego, co było znane władzom w przedmiotowym czasie, nic nie wskazywało na rzeczywiste i bezpośrednie ryzyko dalszej przemocy wobec syna skarżącej poza obszarami, dla których obowiązujący zakaz został wydany, nie mówiąc już o ryzyku śmierci. Ocena władz wskazała pewien poziom nieśmiercionośnego ryzyka dla dzieci w kontekście przemocy domowej popełnionej przez ojca, której głównym celem był skarżący. Środki zarządzone przez władze wydawały się być wystarczające, aby ograniczyć ryzyko dalszej przemocy wobec dzieci, a władze podjęły wszelkie niezbędne środki ochronne w sposób dokładny i sumienny. Nie było dostrzegalnego realnego i bezpośredniego ryzyka ataku na życie dzieci. W związku z tym w okolicznościach niniejszej sprawy na władzach nie ciążył obowiązek podjęcia dalszych zapobiegawczych środków operacyjnych w szczególności w odniesieniu do dzieci skarżącego, zarówno w przestrzeni prywatnej, jak i publicznej, takich jak wydanie zakazu w odniesieniu do szkoła dla dzieci.

Biorąc pod uwagę wymogi austriackiego prawa karnego oraz te wynikające z art. 5 Konwencji chroniącego prawa oskarżonych, Trybunał nie znalazł powodu, by kwestionować ustalenia austriackich sądów, które postanowiły nie nakazywać prewencji E. - areszt na rozprawę. W związku z tym Trybunał powtórzył, że zgodnie z Artykułem 5 żadne zatrzymanie nie jest dopuszczalne, chyba że jest zgodne z prawem krajowym.

Lapshin p. Azerbejdżanowi

Nieprzeprowadzenie skutecznego śledztwa i brak dostatecznego oraz przekonującego uzasadnienia – wyrok ETPC z 20.5.2021 r. w sprawie Lapshin p. Azerbejdżanowi (skarga nr 13527/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 2 w aspekcie proceduralnym (prawo do życia: skuteczne śledztwo) Konwencji oraz

6 głosami do 1: naruszenie art. 2 w aspekcie materialnym prawo do życia).

Sprawa dotyczyła incydentu podczas odbywania przez skarżącego kary pozbawienia wolności w Azerbejdżanie w 2017 r. za przekroczenie granicy państwowej poza punktami kontrolnymi podczas podróży do Górnego Karabachu i wynikającego z tego dochodzenia prokuratury w sprawie tego incydentu. Władze twierdziły, że incydent był próbą samobójczą, podczas gdy skarżący twierdził, że było to usiłowanie zabójstwa. Skarżący został reanimowany i hospitalizowany na oddziale intensywnej terapii. Następnego dnia skarżący został ułaskawiony przez prezydenta Azerbejdżanu i po wypisaniu ze szpitala trzy dni później został wydalony do Izraela. Trybunał uznał, że śledztwo w sprawie incydentu więziennego było nieskuteczne i naruszało proceduralne obowiązki pozwanego państwa wynikające z Artykułu 2 Konwencji. Stwierdził, że pozwane Państwo nie wywiązało się z spoczywającego na nim ciężaru dowodu, aby przedstawić zadowalające i przekonujące wyjaśnienie w odniesieniu do incydentu, który naraził życie skarżącego na niebezpieczeństwo. Doszło zatem do naruszenia Artykułu 2 w jego części materialnej.

Gasangusenov przeciwko Rosji

Pasterze zginęli w wyniku nieuzasadnionego użycia śmiercionośnej siły – wyrok ETPC z 30.3.2021 r. w sprawie Gasangusenov przeciwko Rosji (skarga nr 78019/17); jednomyślnie:

Naruszenie art. 2 w aspekcie materialnym (prawo do życia) Konwencji;

Naruszenie art. 2 w aspekcie proceduralnym (prawo do życia: obowiązek przeprowadzenia skutecznego śledztwa).

Sprawa dotyczyła zabójstwa dwóch synów skarżącego, pracujących jako pasterze, w czasie operacji specjalnej przeprowadzonej przez agentów państwowych w sierpniu 2016 r. w Dagestanie. Dotyczyła również wszczętego w następstwie śledztwa.

Trybunał uznał, że synowie skarżącego zostali zamordowani w wyniku nieusprawiedliwionego użycia śmiercionośnej siły w sposób niezgodny z art. 2 Konwencji. Nie było dowodów na to, że poważnie rozważono planowanie i przeprowadzenie operacji. W tym świetle Trybunał uznał, że nie zostało wykazane, iż użyta śmiercionośna siła, która spowodowała śmierć synów skarżącego, była absolutnie konieczna. Okazało się również, że nie przeprowadzono żadnego skutecznego śledztwa w sprawie ich zabójstwa. Trybunał orzekł, zgodnie z art. 46 (moc wiążąca i wykonywanie wyroków) Konwencji, że rząd musi podjąć wszelkie niezbędne i odpowiednie środki w celu zapewnienia w niniejszej sprawie przestrzegania wymogów proceduralnych art. 2.

  

Hanan przeciwko Niemcom

Śledztwo niemieckich władz w następstwie śmiercionośnego nalotu powietrznego w kontekście operacji NATO w Afganistanie – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 16.02.2021 r. w sprawie Hanan przeciwko Niemcom (skarga nr 4871/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła śledztwa przeprowadzonego w następstwie śmierci dwóch synów skarżącego w nalocie powietrznym niedaleko Kunduz w Afganistanie, zarządzonego przez pułkownika niemieckiego kontyngentu w Międzynarodowych Siłach Wsparcia Bezpieczeństwa (ISAF) dowodzonych przez NATO.

Trybunał uznał, że fakt, że Niemcy zachowały wyłączną jurysdykcję nad swoimi wojskami rozmieszczonymi w ramach ISAF w zakresie poważnych przestępstw, które dodatkowo miały obowiązek ścigać zgodnie z prawem międzynarodowym i krajowym, stanowił cechy szczególne, które oceniane łącznie, zapoczątkowały istnienie związku jurysdykcyjnego dla celów art. 1 Konwencji w związku z obowiązkami proceduralnymi do ścigania pod art. 2.

Trybunał zauważył, że Federalny Prokurator Generalny uznał, że pułkownik K nie poniósł odpowiedzialności karnej głównie dlatego, że był przekonany, że w czasie zarządzania nalotami powietrznymi, w przestrzeni nie znajdowali się cywile. Według prokuratora generalnego pułkownik K nie działał z zamiarem spowodowania nadmiernych ofiar wśród cywili, które było wymagane do uznania go odpowiedzialnym popełnienia czynów z kodeksu przestępstw przeciwko prawu międzynarodowemu. Prokurator generalny uznał, że odpowiedzialność wynikająca z kodeksu karnego również była wykluczona z uwagi na zgodność nalotu powietrznego z prawem międzynarodowym służącym jako kontratyp. Pułkownik K sądził, że uzbrojeni Talibowie, którzy uprowadzili dwa zbiorniki paliwa byli członkami zorganizowanej grupy zbrojnej, która była stroną konfliktu wojennego i dlatego działał w uzasadnionych celach militarnych.

Trybunał zauważył, że niemiecka prokuratura cywilna nie miała uprawnień do podjęcia działań śledczych w Afganistanie zgodnie z Umową o statusie sił zbrojnych ISAF, ale musiałby się odwołać do międzynarodowej pomocy prawnej w tym celu. Mimo to Federalny Prokurator Generalny mógł oprzeć się na odpowiednim materiale dowodowym dotyczącym okoliczności i skutków nalotu powietrznego.

Federalny Trybunał Konstytucyjny sprawdził skuteczność śledztwa na podstawie skargi konstytucyjnej skarżącego. Biorąc pod uwagę, że FTK mógł uchylić decyzję o umorzeniu postępowania karnego, Trybunał uznał, że skarżący dysponował środkiem pozwalającym mu na podważenie skuteczności śledztwa. W końcu Trybunał zauważył, że śledztwo sejmowej komisji śledczej w sprawie nalotów osiągnęło wysoki poziom publicznej staranności w sprawie.

Gruzja przeciwko Rosji (II)

Wyrok w sprawie dotyczącej konfliktu zbrojnego między Gruzją i Rosją w sierpniu 2008 r. i jego skutków – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 21.01.2021 r. w sprawie Gruzja przeciwko Rosji (II) (skarga nr 38263/08):

11 głosami do 6: wydarzenia, które miały miejsce w aktywnej fazie działań wojennych (8-12 sierpnia 2008) nie podlegał jurysdykcji Federacji Rosyjskiej w rozumieniu art. 1 Konwencji;

16 głosami do 1, że zdarzenia, które miały miejsce po zaprzestaniu działań wojennych (po porozumienie o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r.) podlegały jurysdykcji Federacji Rosyjskiej;

16 głosami do 1, że istniała praktyka administracyjna niezgodna z art. 2, 3 i 8 Konwencji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji;

jednogłośnie, że gruzińscy cywile zatrzymani przez siły południowoosetyjskie w Cchinwali w latach

około 10 i 27 sierpnia 2008 r. podlegało jurysdykcji Federacji Rosyjskiej dla celów określonych w art. 1;

jednogłośnie, że miała miejsce praktyka administracyjna sprzeczna z art. 3 w odniesieniu do warunków osadzenia około 160 gruzińskich cywilów a poniżające działania spowodowały ich cierpienia, co musiało być uznane za nieludzkie i poniżające traktowanie;

Jednogłośnie, że istniała praktyka administracyjna niezgodna z art. 5 w zakresie arbitralnego aresztowania gruzińskich cywilów w sierpniu 2008 r.;

Jednogłośnie, że gruzińscy jeńcy wojenni przetrzymywani w Cchinwali od 8 do 17 sierpnia 2008 r. przez siły południowoosetyjskie znaleźli się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej dla celów art. 1;

16 głosami do 1, że miała miejsce praktyka administracyjna sprzeczna z art. 3 w odniesieniu do

aktów tortur, których ofiarami padli gruzińscy jeńcy wojenni;

16 głosami do 1, że Gruzini, którym uniemożliwiono powrót do Osetii i Abchazji znaleźli się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej;

16 głosami do 1, że istniała praktyka administracyjna sprzeczna z art. 2 Protokołu nr 4 w zakresie niezdolności obywateli Gruzji do powrotu do swoich domów;

Jednogłośnie: brak naruszenia art. 2 Protokołu nr 1;

Jednogłośnie, że Federacja Rosyjska miała obowiązek proceduralny wynikający z art. 2 Konwencji w celu przeprowadzenia odpowiedniego i skutecznego śledztwa nie tylko w sprawie wydarzeń, które miały miejsce po zaprzestaniu działań wojennych (w następstwie porozumienia o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r.), ale także w zakresie wydarzeń, które miały miejsce podczas aktywnej fazy działań wojennych (8–12 sierpnia 2008 r.);

16 głosami do 1, że nastąpiło naruszenie art. 2 w aspekcie proceduralnym;

jednogłośnie, że nie było potrzeby odrębnego rozpatrywania skargi skarżącego Rządu na mocy art. 13 w związku z innymi artykułami;

16 głosami do 1, że pozwane państwo nie wypełniło swoich zobowiązań wynikających z art. 38; oraz

Jednogłośnie, że kwestia zastosowania art. 41 Konwencji nie była jeszcze gotowa do decyzji i dlatego powinna być w całości zastrzeżona.

Sprawa dotyczyła zarzutów rządu Gruzji o praktyki administracyjne ze strony Federacji Rosyjskiej pociągające za sobą różne naruszenia Konwencji w związku z konfliktem zbrojnym między Gruzją a Federacją Rosyjską w sierpniu 2008 roku. Trybunał uznał, że należy dokonać rozróżnienia między operacjami wojskowymi przeprowadzonymi podczas aktywnej fazy działań wojennych (od 8 do 12 sierpnia 2008 r.) i innymi wydarzeniami, które miały miejsce po zakończeniu aktywnej fazy działań wojennych - czyli po zawarciu porozumienia o zawieszeniu broni z 12 sierpnia 2008 r. Trybunał uwzględnił uwagi i liczne inne dokumenty przedstawione przez strony, a także odniósł się do raportów międzynarodowych organizacji rządowych i pozarządowych. Dodatkowo, przesłuchał łącznie 33 świadków. Trybunał po rozpoznaniu sprawy stwierdził, że zdarzenia zaistniałe podczas fazy działań wojennych (8–12 sierpnia 2008 r.) nie znajdowały się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej w rozumieniu art. 1 Konwencji i uznał tę część skargi za niedopuszczalną. Stwierdził jednak, że Federacja Rosyjska sprawowała „skuteczną kontrolę” nad Osetią Południową, Abchazją i „strefą buforową” w okresie od 12 sierpnia do 10 października 2008 r., do daty oficjalnego wycofania wojsk rosyjskich. Po tym okresie silna obecność rosyjska oraz zależność władz Osetii Południowej i Abchazji od Federacji Rosyjskiej sprawiły, że istniała „skuteczna kontrola” nad Osetią Południową i Abchazją. Trybunał doszedł zatem do wniosku, że wydarzenia, które miały miejsce po ustaniu działań wojennych - czyli po zawarciu porozumienia o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r. - podlegały jurysdykcji Federacji Rosyjskiej zgodnie z celami art. 1 Konwencji (obowiązek przestrzegania praw człowieka).

Shmorgunov i Inni przeciwko Ukrainie

Liczne naruszenia praw podczas protestów na Majdanie – wyrok ETPC z 21.01.2021 r. w sprawie Shmorgunov i Inni przeciwko Ukrainie (skargi nr 12482/14 i 39800/14), Kadura i Smaliy przeciwko Ukrainie (skargi nr 42753/14 i 43860/14), Dubovtsev i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 21429/14) oraz Vorontsov i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 58925/14); jednomyślnie:

Wiele naruszeń art. 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji;

Wiele naruszeń art. 5 ust. 1 i 3 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego);

Wiele naruszeń art. 11 (wolność zgromadzeń i stowarzyszeń);

Naruszenie art. 2 (prawo do życia) oraz

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego).

Sprawa dotyczyła zdarzeń wokół protestów na Majdanie w Kijowie i innych miastach na Ukrainie, w których dochodziło do rozproszenia protestujących, ich pozbawienia wolności, porywania aktywistów i złego ich traktowania, a także związanych z tym postępowań.

Wszyscy skarżący mieli do czynienia z policją lub niepaństwowymi agentami znajdującymi się pod policyjną kontrolą (tituszki). Zarzucali m.in. brutalność policji, odmowę przyznania im prawa do protestu, nieuzasadnione areszty, a nawet w jednym przypadku śmierć.

Trybunał uznał, że władze celowo zastosowały złe traktowania a państwo było odpowiedzialne za zamordowanie jednego z protestujących. Zauważył, że wiele aresztów było arbitralnych. Stwierdził, że władze celowo chciały zakłócić początkowo pokojowe protesty, używając nadmiernej przemocy i bezprawnych zatrzymań by to osiągnąć. Podsumowując, Trybunał uznał, że stwierdzone naruszenia stanowiły strategię władz. Dodatkowo, śledztwa w sprawie przedmiotowych zdarzeń w wielu przypadkach były nieskuteczne.

Kotilainen i Inni p. Finlandii

Fińskie władze nie podjęły środków zapobiegawczych w postaci zajęcia broni studenta przed szkolną strzelaniną – wyrok ETPC z 17.9.2020 r. w sprawie Kotilainen i Inni p. Finlandii (skarga nr 62439/12);

Sprawa dotyczyła skarg na zaniechania władz w ochronie życia ofiar szkolnej strzelaniny w 2008 r. w mieście Kauhajoki, w której zginęło 10 osób.

6 głosami do 1: Naruszenie art. 2 (prawo do życia) Konwencji z uwagi na niedopełnienie przez władze obowiązku staranności i zajęcia broni zabójcy przed atakiem oraz

Jednomyślnie: brak naruszenia art. 2 w kwestii śledztwa po ataku.

9 uczniów i nauczyciel zostało zabitych w czasie szkolnej strzelaniny przeprowadzonej przez ucznia, który następnie popełnił samobójstwo.

Trybunał uznał, że władze mogły przewidzieć realne i bezpośrednie ryzyko dla życia bliskich skarżących. Mimo to, policja znając posty zamieszczone w Internecie przez ucznia, przesłuchała go przed atakiem, ale zadecydowała by nie konfiskować mu broni. Taka konfiskata byłaby rozsądnym środkiem zapobiegawczym przewidzianym przez prawo. Zaniechanie podjęcia tego kroku przez władze oznaczało, że nie wypełniły swojego szczególnego obowiązku staranności wynikającej ze szczególnego wysokiego stopnia ryzyka związany z jakimkolwiek zachowaniem łączącym się z użyciem broni.

Tërshana p. Albanii

Odpowiedź albańskich władz na atak kwasem był nieskuteczny – wyrok ETPC z 4.8.2020 r. w sprawie Tërshana p. Albanii (skarga nr 48756/14); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji

Naruszenie art. 2 (śledztwo) Konwencji.

Sprawa dotyczyła ataku kwasem na skarżącą w 2009 r. Podejrzewała, że stał zanim jej były mąż, którego oskarżyła o przemoc domową.

Trybunał uznał, że państwo nie mogło zostać uznane odpowiedzialnym za atak. Gdyby było świadome ryzyka dla skarżącej, wówczas jego obowiązkiem byłoby podjęcie środków zapobiegawczych. W niniejszej sprawie jednakże władze krajowe dowiedziały się o przemocowym zachowaniu byłego męża skarżącej dopiero po zdarzeniu.

Z drugiej strony, śledztwo w sprawie ataku, które nosiło znamiona przemocy opartej na płci i przez to powinno skłonić władze do reakcji ze szczególną starannością, nie było w stanie nawet zidentyfikować jaką substancją została oblana. Śledztwo zostało dodatkowo zawieszono w 2010 r. bez ustalenia osoby odpowiedzialnej a skarżącej nie przekazano jakiejkolwiek informacji o postępach śledztwa pomimo jej powtarzających się wniosków. Trybunał nie mógł więc zaakceptować w tych okolicznościach, że odpowiedź władz na atak kwasem była skuteczna.

A i B p. Rumunii

Trybunał oddala skarg przeciwko władzom rumuńskim w zakresie programu ochrony świadków – wyrok ETPC z 2.6.2020 r. w sprawie A i B p. Rumunii (skarga nr 48442/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na ochronę zapewnioną skarżącym jako świadkom w sprawie korupcyjnej.

Trybunał uznał, że władze rozpoznały fakt, że skarżącym groziło niebezpieczeństwo dla ich życia. Mimo to, zajęło trochę czasu (rok i 4 miesiące) aby formalnie włączyć ich w program ochrony świadków. Z drugiej strony, policja zapewniała im ochronę w tamtym czasie.

Trybunał zauważył spór między skarżącymi i władzami wokół zaproponowanej ochrony, w szczególności krytykowanie przez skarżących braku doświadczenia w ochronie ze strony policjantów oraz innych błędów.

Mimo wszystko, tego typu problemy nie uzasadniały prowokacyjnych zachowań skarżących i powtarzających się zaniedbań co do ochrony ze swojej strony. Skarżący nie współpracowali i często zachowywali się nieodpowiedni wobec funkcjonariuszy policji. Trybunał, zalecając władzom kontynuowanie wysiłków w zakresie ochrony skarżących pomimo braku współpracy z ich strony, uznał, że władze uczyniły wszystko co mogły w niniejszej sprawie. Nie doszło więc do naruszenia art. 2 Konwencji.