Negovanović i inni przeciwko Serbii

Odmawianie niewidomym szachistom korzyści i nagród za osiągnięcia sportowe było dyskryminujące – wyrok ETPC z 25.1.2022 r. w sprawie Negovanović i inni przeciwko Serbii (skarga nr 29907/16 i 3 inne); większością głosów pięć do dwóch:

naruszenie art. 1 Protokołu nr 12 (ogólny zakaz dyskryminacji) do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła domniemanej dyskryminacji przez władze serbskie niewidomych szachistów, obywateli tego kraju, którzy zdobyli medale na najważniejszych imprezach międzynarodowych, w szczególności w Olimpiadzie Szachowej dla Niewidomych. W przeciwieństwie do innych serbskich sportowców z niepełnosprawnościami i widzących szachistów, którzy osiągnęli takie same lub podobne wyniki sportowe, skarżącym odmówiono pewnych korzyści finansowych i nagród za ich osiągnięcia, jak również formalnego uznania poprzez dyplom honorowy, który, jak twierdzili, wywarł negatywny wpływ na ich reputację.

Trybunał stwierdził, że chociaż uzasadnione było, aby władze serbskie skupiły się na najwyższych osiągnięciach sportowych i najważniejszych zawodach w swoim systemie nagradzania, nie było obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania skarżących ze względu na ich niepełnosprawność.

Popović i Inni p. Serbii

Brak dyskryminacji w przepisie o zasiłku dla niepełnosprawnych dla osób sparaliżowanych w Serbii – wyrok ETPC z 30.6.2020 r. w sprawie Popović i Inni p. Serbii (skargi nr 26944/13, 14616/16, 14619/16 i 22233/16); 5 głosami do 2:

Brak naruszenia art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi, że prawo krajowe dotyczące zasiłków dla niepełnosprawnych dla osób sparaliżowanych było dyskryminujące. Skarżący zarzucali w szczególności, że osoby sparaliżowane (w tym oni) otrzymywali mniejsze zasiłki niż weterani wojenni za taką samą niepełnosprawność.

Trybunał uznał w szczególności, że wybór dokonany przez serbskiego legislatora aby rozróżnić przepisy o zasiłkach dla osób sparaliżowanych w zależności od tego czy byli cywilami czy weteranami wojennymi nie były pozbawione uzasadnionej podstawy. Ten wybór opierał się na odpowiednich i wystarczających podstawach, a mianowicie różne formy w jakie obie grupy osób doznały tego typu obrażeń. Niepełnosprawni weterani wojenni doznali ich wykonując swoje obowiązki łączące się z większym ryzykiem i większymi trudnościami w otrzymaniu odszkodowania, podczas gdy niepełnosprawni cywilne, tacy jak skarżący, zostali ranni w wypadkach i mieli dostęp do zasiłków niekoniecznie dostępnych dla weteranów wojennych.

Boljević p. Serbii

Odmowa wznowienia postępowania o ustalenie ojcostwa sprzed 40 lat naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 16.6.2020 r. w sprawie Boljević p. Serbii (skarga nr 47443/14); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy sądów krajowych wznowienia postępowania o ustalenie ojcostwa z lat 1970 r. z uwagi na przedawnienie. Skarżący zarzucał, że orzeczenie odebrało mu możliwość udowodnienia swojego pochodzenia w drodze nowoczesnych metod testowania DNA.

Trybunał uznał, że pomimo że terminy przedawnienia w sprawach związanych z ojcostwem miały na celu zagwarantowanie pewności prawa, nie było dostatecznie wystarczających podstaw do pozbawienia skarżącego prawa do odkrycia prawdy o sobie w ważnym aspekcie jego tożsamości, bez wyważenia konkurujących interesów w sprawie.

W rzeczywistości terminu do wznowienia postępowania określone w prawie krajowym nie pozwalały władzom na przeprowadzenie takiego testu wyważenia interesów, biorąc pod uwagę bardzo szczególne okoliczności w sprawie skarżącego, a mianowicie, że dowiedział się o postępowaniu o ustalenie ojcostwa na przełomie 2011 i 2012 r., gdy osoba, o której myślał, że jest jego biologicznym ojcem zmarła i wszczęto postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.

Dragan Petrović p. Serbii

Brak przejrzystości prawa skutkował tym, że pobranie wymazu z DNA w czasie śledztwa w sprawie morderstwa naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 9.4.2020 r. w sprawie Dragan Petrović p. Serbii (skarga nr 75229/10); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji w zakresie przeszukania przez policję mieszkania skarżącego oraz

6 głosami do 1: naruszenie art. 8 Konwencji z uwagi na pobranie próbki śliny z DNA skarżącego.

Sprawa dotyczyła przeszukania przez policję mieszkania skarżącego oraz pobrania próbki DNA w czasie śledztwa w sprawie morderstwa.

Trybunał uznał w szczególności, że nakaz przeszukania był odpowiednio szczegółowy i towarzyszyły mu odpowiednie i wystarczające gwarancje przeciwko nadużyciom w toku przeszukania. Przykładowo, skarżący, jego obrońca oraz właściciel mieszkania byli obecni w toku przeszukania.

Mimo to, Trybunał stwierdził, że pobranie próbki śliny z DNA skarżącego nie było „zgodne z prawem” w rozumieniu art. 8. Środek ten został przeprowadzony według przepisów poprzedniego kodeksu postępowania karnego, który jedynie upoważniał do pobrania próbek krwi czy też „innych procedur medycznych”. Dodatkowo, kodeks został znowelizowany w 2011 r. z nowymi gwarancjami dotyczącym wymazów DNA z ust – co stanowiło bezpośrednie przyznanie, że wcześniej taka możliwość nie istniała.

Sh.D. i Inni przeciwko Grecji, Austrii, Chorwacji, Węgrom, Północnej Macedonii, Serbii i Słowenii

Małoletni imigranci bez opieki przebywali w Grecji w warunkach nieodpowiednich do ich wieku i okoliczności – wyrok ETPC z 13.6.2019 r. w sprawie Sh.D. i Inni przeciwko Grecji, Austrii, Chorwacji, Węgrom, Północnej Macedonii, Serbii i Słowenii (skarga nr 14165/16)

Sprawa dotyczyła warunków życiowych w Grecji pięciu małoletnich imigrantów bez opieki z Afganistanu

Jednomyślnie:

- skargi przeciwko Austrii, Chorwacji, Węgrom, Północnej Macedonii, Serbii i Słowenii – niedopuszczalne jako oczywiście bezzasadne;

- skargi przeciwko Grecji pod Artykułem 3 oraz 5 ust. 1 Konwencji dopuszczalne;

Naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji. 

Po pierwsze, Trybunał uznał, że warunki osadzenia trzech skarżących w różnych komisariatach policji doprowadziły do poniżającego traktowania, zważywszy że osadzenie w tych miejscach mogło doprowadzić skarżących do poczucia izolacji od zewnętrznego świata z potencjalnymi negatywnymi skutkami dla zdrowia fizycznego i psychicznego.

Po drugie, Trybunał stwierdził, że władze nie uczyniły wszystkiego, czego można było od nich rozsądnie oczekiwać do wypełnienia obowiązku zadbania i ochrony czterech skarżących, którzy żyli przez miesiąc w obozie Idomeni w środowisku nieodpowiednim dla małoletnich. Ten obowiązek ciążył na Grecji w stosunku do osób, które były szczególnie narażone z uwagi na ich wiek.

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) w stosunku do trzech skarżących. Trybunał stwierdził, że umieszczenie tych trzech skarżących na komisariatach policji stanowiło pozbawienie wolności, ponieważ grecki rząd nie wyjaśnił dlaczego władze umieściły skarżących właśnie w tych miejscach w pierwszej kolejności – w poniżających warunkach osadzenia – a nie w alternatywnym tymczasowym miejscu. Pozbawienie wolności tych trzech skarżących było więc bezprawne.

Gjini przeciwko Serbii

Osadzony, napadnięty i zgwałcony w serbskim więzieniu doznał naruszenia praw wynikających z Artykułu 3 Konwencji – wyrok ETPC z 15.1.2019 r. w sprawie Gjini przeciwko Serbii (skarga nr 1128/16); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji w związku z zaniechaniem władz ochrony skarżącego przed złym traktowaniem przez współosadzonych oraz naruszenie Artykułu 3 z uwagi na brak śledztwo w sprawie jego skarg.

Sprawa dotyczyła przemocy między osadzonymi, w szczególności zarzutów skarżącego, że został napadnięty, zgwałcony i upokorzony przez współosadzonych, a zakład karny nie ochronił go, zaś śledztwo w sprawie jego zarzutów nie zostało przeprowadzone właściwie.

Trybunał uznał w szczególności, ze skarżący złożył wiarygodne skargi dotyczące przemocy ze strony współosadzonych w zakładzie karnym. Powinno być to oczywiste dla straży więziennej w czasie zdarzeń, że był źle traktowany, jednakże nie zrobili nic, aby go chronić.

Państwo również nie przeprowadziło odpowiedniego śledztwa ani nie postawiło zarzutów w związku z jego skargami, nawet pomimo tego, że władze musiały być ich świadome, gdyż uwzględniono jego powództwo o odszkodowanie, a także odwoływał się do wielu organów, w związku z tym, co mu się stało.

Tydzień 14 - Milisavljević przeciwko Serbii

Reakcja serbskich władz na artykuł o powszechnie znanym aktywiście praw człowieka była nieproporcjonalna – wyrok ETPC z 4.4.2017 r. w sprawie Milisavljević przeciwko Serbii (50123/06); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi dziennikarza na skazanie za znieważenie w artykule, w którym pisała o powszechnie znanej aktywistce praw człowieka Natašy Kandić. Sądy uznały, że przez niepodanie zdania „Pani Kandić była nazywana wiedźmą i prostytutką” – w cudzysłowie, skarżąca dziennikarka, milcząco przywłaszczyła te słowa jako własne. Trybunał uznał w szczególności, że było oczywistym, nawet bez cudzysłowu, że zdanie, napisane przez inną dziennikarkę było wcześniej opublikowane w innym magazynie, nie stanowiło osobistej opinii o pani Kandić, ale że głównie przekazywała jak pani Kandić była postrzegana przez innych. Dodatkowo, sądy krajowe, ograniczając swoje uzasadnienie do braku cudzysłowu, w żaden sposób nie wyważyły kolidujących praw: prawa pani Kandić do ochrony reputacji oraz wolności skarżącej wyrażania opinii oraz obowiązku, jako dziennikarki, dostarczania informacji w interesie ogólnym.  

Tydzień 12 - Mitrović przeciwko Serbii

Pozbawienie wolności człowieka po jego skazaniu przez nieuznaną republikę bałkańską było bezprawne – wyrok ETPC z 21.3.2017 r. w sprawie Mitrović przeciwko Serbii (52142/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 5 § 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji.

W 2010 r. skarżący został zatrzymany i uwięziony na ponad 2 lata przez władze serbskie. Został zatrzymany na podstawie skazania w 1994 r. za zbrodnię przez sądy „Republiki Serbskiej Krajiny” - nieuznane przez społeczność międzynarodową państwo historyczne na Bałkanach, istniejące w latach 1991–1995, a złożone z terytorium dziś należącego do Chorwacji. Jak się okazało, skarżący ma jeszcze do odbycia zaległą karę pozbawienia wolności.

Trybunał uznał w szczególności, że każde pozbawienie wolności musi być zgodne z prawem, tzn., że musi odpowiadać regułom prawa krajowego. Skarżący został skazany przez „sąd”, który działał poza serbskim systemem sądowym. Zgodnie z normami prawa krajowego, pozbawienie wolności osoby jest bezprawne, jeżeli nie zostało orzeczone na podstawie decyzji sądu zagranicznego, która została uznana przez władze w toku odpowiedniej procedury. Mimo to, w niniejszej sprawie serbskie władzy nie przeprowadziły żadnego postępowania zmierzającego do uznania decyzji sądu zagranicznego. Stąd, pozbawienie wolności skarżącego było bezprawne.