M.H. i inni przeciwko Chorwacji

Wielokrotne naruszenia dotyczące afgańskiej rodziny, której córka zmarła na granicy chorwackiej – wyrok ETPC z 18.11.2021 r. w sprawie M.H. i inni przeciwko Chorwacji (skargi nr 15670/18 i 43115/18) 6 głosami do 1:

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w tym zakresie śledztwo w sprawie śmierci córki rodziny afgańskiej,

jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) w odniesieniu do dzieci skarżącej

naruszenia Artykułu 3 w odniesieniu do dorosłych skarżących

naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do bezpieczeństwa i wolności) w odniesieniu do wszystkich skarżących,

naruszenie Artykułu 4 Protokołu nr 4 do Konwencji (zakaz zbiorowych wydaleń cudzoziemców) w odniesieniu do matki skarżącej oraz jej pięcioro dzieci,

naruszenie Artykułu 34 (prawo do skargi indywidualnej) w odniesieniu do wszystkich skarżących.

Sprawa dotyczyła śmierci sześcioletniego dziecka afgańskiego, MAD.H., które zostało potrącone przez pociąg po tym, jak rzekomo władze chorwackie odmówiły mu możliwości ubiegania się o azyl i nakazały powrót do Serbii przez tory. Dotyczyło to również w szczególności zatrzymania skarżących podczas ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Trybunał stwierdził w szczególności, że śledztwo w sprawie śmierci było nieskuteczne, że zatrzymanie dzieci skarżącego stanowiło znęcanie się, a decyzje dotyczące zatrzymania skarżących nie były traktowane z należytą starannością. Stwierdził również, że niektórzy ze skarżących doznali zbiorowego wydalenia z Chorwacji oraz że Państwo utrudniało skuteczne wykonywanie prawa skarżących do składania wniosków indywidualnych, między innymi poprzez ograniczenie dostępu do ich adwokata.

Reczkowicz przeciwko Polsce

 

Nowo utworzona izba polskiego Sądu Najwyższego naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 22.7.2021 r. w sprawie Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 43447/19); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarg wniesionych przez adwokatki, że ​​Izba Dyscyplinarna polskiego Sądu Najwyższego, która orzekała w sprawie jej dotyczącej, nie była „sądem ustanowionym ustawą” oraz brakowało jej bezstronności i niezawisłości. Zarzuciła w szczególności, że Izba Dyscyplinarna, jedna z dwóch nowo utworzonych izb Sądu Najwyższego, składała się z sędziów powołanych przez Prezydenta RP z rekomendacji KRS, organu, którego zadanie jest w Polsce stanie na straży niezawisłości sądów i sędziów, a który stał się przedmiotem kontrowersji od czasu wejścia w życie nowej ustawy przewidującej, że jego członkowie nie będą wybierani przez sędziów a przez Sejm. Sprawa jest jedną z 38 skarg przeciwko Polsce, wniesionych w latach 2018-2021, dotyczących różnych aspektów reorganizacji polskiego sądownictwa zainicjowanej w 2017 r.

Prawo – art. 6 § 1: Zadaniem Trybunału w niniejszej sprawie była ocena okoliczności istotnych dla procesu powoływania sędziów do Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego po wejściu w życie ustawy z 2017 r. o Sądzie Najwyższym ustanawiającej tę Izbę , a nie brać pod uwagę zasadności reorganizacji polskiego sądownictwa jako całości.

(a) Zastosowanie – nie było podstaw do odejścia od ugruntowanej zasady, że postępowanie dyscyplinarne, w którym stawką było prawo do dalszego wykonywania zawodu, powodowało „spory” (spory) dotyczące praw obywatelskich. Zasada ta została również zastosowana do postępowań prowadzonych przed różnymi zawodowymi organami dyscyplinarnymi, w tym sędziami. Artykuł 6 § 1 stosuje się zatem w ramach jego części cywilnej. Postępowanie dyscyplinarne nie obejmowało jednak ustalenia zarzutu karnego.

(b) Meritum sprawy – Trybunał zbadał, czy rozpoznanie sprawy skarżącego przez Izbę Dyscyplinarną doprowadziło do naruszenia prawa skarżącego do „sądu ustanowionego ustawą”, w świetle trzystopniowego testu sformułowanego w wyroku Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii [GC] oraz ogólne zasady w nim określone.

(i) Czy doszło do oczywistego naruszenia prawa krajowego – Trybunał stanął przed dwoma zasadniczo przeciwstawnymi poglądami polskich sądów najwyższych w tej kwestii. Jego zadaniem było zbadanie, czy te sądy w swoich orzeczeniach zachowały wymaganą równowagę między różnymi interesami, które wchodzą w grę, oraz czy wykonując to zadanie i dochodząc do swoich wniosków, należycie uwzględniły i przestrzegały standardów Konwencji wymagane od „sądu ustanowionego ustawą”. Ponadto ustawa zmieniająca z 2017 r., będąca nieodłączną częścią ustawodawstwa dotyczącego reorganizacji polskiego sądownictwa, musiała być postrzegana w kontekście skoordynowanych zmian prawa krajowego dokonanych w tym celu oraz z uwzględnieniem faktu, że zmiany te i ich wpływ na polski system sądowniczy zwrócił uwagę i wzbudził zaniepokojenie wielu organizacji i organów międzynarodowych oraz stał się przedmiotem kilku postępowań przed TSUE.

Sąd Najwyższy w wyroku z 5 grudnia 2019 r. i uchwale z 23 stycznia 2020 r. stwierdził kilka rażących naruszeń prawa krajowego. Wyjaśnił, z obszernym uzasadnieniem, swoje wnioski, do których doszedł po dogłębnej analizie i starannej ocenie właściwego prawa krajowego z perspektywy podstawowych standardów Konwencji i prawa UE, a także zgodnie z wytycznymi i orzecznictwem TSUE: prawo. Przeprowadził dogłębną ocenę wszystkich elementów istotnych dla „niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą” w świetle konstytucyjnych zasad funkcjonowania KRS, w tym zasady rozdziału i równowagi władzy ustawodawczej i wykonawczej. i władzy sądowniczej oraz zasadę niezawisłości sądownictwa.

Tak jednak nie było w przypadku Trybunału Konstytucyjnego w wyrokach z 20 czerwca 2017 r. i 20 kwietnia 2020 r.

Biorąc pod uwagę widoczny brak kompleksowej, wyważonej i obiektywnej analizy okoliczności przed Trybunałem w kategoriach Konwencji, ocenę Trybunału Konstytucyjnego należy uznać za arbitralną i jako taka nie może mieć żadnego znaczenia we wnioskach Trybunału co do tego, czy doszło do oczywistego naruszenie, obiektywnie i autentycznie identyfikowalne jako takie, prawa krajowego związanego z procedurą powoływania sędziów do Izby Dyscyplinarnej. Ponadto wyrok ten należało rozpatrywać w powiązaniu z ogólnym kontekstem, w jakim Trybunał Konstytucyjny działał od końca 2015 r. i jego działaniami zmierzającymi do podważenia ustalenia uchwały Sądu Najwyższego co do oczywistego naruszenia prawa krajowego i międzynarodowego ze względu na wadliwa procedura powoływania sędziów z udziałem KRS. Działania te rozpoczęły się od bezprecedensowego postanowienia tymczasowego z dnia 28 stycznia 2020 r. Tego rodzaju ingerencja w organ sądowy, mająca na celu ubezwłasnowolnienie go w wykonywaniu jego funkcji orzekającej w zakresie stosowania i interpretacji Konwencji oraz innych traktatów międzynarodowych, musiała być scharakteryzowany jako afront dla praworządności i niezawisłości sądownictwa. Ostateczne orzeczenie Sądu Konstytucyjnego w tej sprawie z 21 kwietnia 2020 r. utrwaliło ten stan rzeczy.

Mając na uwadze powyższe, a w szczególności przekonujące i mocne argumenty Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 5 grudnia 2019 r. i uchwale z dnia 23 stycznia 2020 r. oraz jego konkluzjach co do niezgodności z prawem trybu powoływania sędziego do Izby Dyscyplinarnej – Trybunał uznał, że ustalono, iż doszło do oczywistego naruszenia prawa krajowego.

(ii) Czy naruszenia prawa krajowego dotyczyły fundamentalnej zasady procedury powoływania sędziów podważyły ​​samą istotę prawa do „sądu ustanowionego ustawą” – w odniesieniu do stopnia niezawisłości KRS i czy doszło do ingerencji władzy ustawodawczej i wykonawczej w proces powoływania, Trybunał odniósł się w pierwszej kolejności do różnych – w istocie jednomyślnych – opinii organizacji i organów międzynarodowych, zgodnie z którymi zmiany w procedurze wyboru sędziów członków KRS wprowadziły na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r. spowodowało, że KRS przestała być niezależna lub nie była w stanie wypełniać swojego konstytucyjnego obowiązku ochrony niezależności sądów i sędziów. W tym kontekście uwzględniła również okoliczności, w jakich ukonstytuowała się nowa KRS, w szczególności: pozorny bojkot wyborów przez środowisko prawnicze w związku z niewielką liczbą kandydatów; sześciu z piętnastu mianowanych sędziów zostało w ciągu ostatnich sześciu miesięcy mianowanych przez Ministra Sprawiedliwości prezesem lub wiceprezesem sądów; większość członków obecnej KRS była powiązana z partią rządzącą lub przez nią rekomendowana; większość kandydatów do wyborów została zgłoszona przez władzę wykonawczą; oraz niemożność sprawdzenia, czy kandydaci posiadali wymaganą liczbę podpisów ze względu na początkowe nieujawnienie list indosacyjnych przez władze wykonawcze. W związku z tym ostatnim zdaniem Trybunału sytuacja, w której opinii publicznej nie udzielono oficjalnych wyjaśnień, czy spełniony został formalny wymóg uzyskania wystarczającego poparcia dla kandydatów do KRS, może budzić wątpliwości co do legalności procesu wyboru jej członków. Co więcej, brak kontroli nad tym, kto poparł kandydatów, może budzić podejrzenia co do kwalifikacji jego członków oraz ich bezpośrednich lub pośrednich powiązań z władzą wykonawczą. Zgodnie z informacjami obecnie dostępnymi w domenie publicznej, KRS została wybrana przy poparciu wąskiej grupy sędziów silnie związanych z władzą wykonawczą i jak wskazał Sąd Najwyższy, pojawiły się również wątpliwości, czy wszyscy wybrani członkowie KRS spełniła wymóg prawny poparcia przez dwudziestu pięciu sędziów czynnych zawodowo.

Mając na uwadze powyższe, Trybunał uznał, że na mocy ustawy zmieniającej z 2017 r., która pozbawiła sędziów prawa do powoływania i wyboru sędziów KRS – prawa przyznanego mu dotychczasowym ustawodawstwem i uznanego przez standardy międzynarodowe – władza ustawodawcza i wykonawcza wywarła decydujący wpływ na skład KRS. Ustawa praktycznie usunęła nie tylko dotychczasowy system przedstawicielski, ale także gwarancje niezawisłości sądownictwa w tym zakresie, umożliwiające władzy wykonawczej i ustawodawczej ingerencję bezpośrednio lub pośrednio w procedurę powoływania sędziów, z której możliwości te organy skorzystały – o czym świadczą chociażby okoliczności towarzyszące zatwierdzeniu kandydatów na sędziów do KRS. Jednocześnie, na mocy ustawy o Sądzie Najwyższym z 2017 r., pozbawienie Pierwszej Prezes Sądu Najwyższego uprawnień do ogłaszania wolnych stanowisk w tym sądzie na korzyść Prezydenta RP dodatkowo osłabiło zaangażowanie sądownictwa w proces powoływania sędziów, w szczególności powołania do Sądu Najwyższego.

Oceniając wszystkie powyższe okoliczności jako całość, Trybunał stwierdził, że naruszenie prawa krajowego nieodłącznie naruszyło kwestionowaną procedurę powoływania, ponieważ w konsekwencji tego naruszenia zalecenie kandydatów na powołanie sędziego do Izby Dyscyplinarnej – warunek sine qua non powołania przez Prezydenta RP – została powierzona KRS, organowi, który nie miał wystarczających gwarancji niezależności od władzy ustawodawczej i wykonawczej. Procedura powoływania sędziów, która, tak jak w niniejszej sprawie, ujawniała nadmierny wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej na powoływanie sędziów, była per se niezgodna z art. 6 ust. proces i podważanie legitymacji sądu złożonego z tak powołanych sędziów.

Tym samym naruszenia procedury powoływania sędziów do Izby Dyscyplinarnej były tak poważne, że naruszały samą istotę prawa do „sądu ustanowionego ustawą”.

(iii) Czy zarzuty dotyczące prawa do „sądu ustanowionego ustawą” zostały skutecznie zbadane przez sądy krajowe i czy zapewniono środki odwoławcze – W prawie polskim nie istniała procedura, w ramach której skarżący mógłby zakwestionować rzekome uchybienia procedury powoływanie sędziów Izby Dyscyplinarnej Sądu Najwyższego. W konsekwencji nie zapewniono żadnych środków zaradczych.

Ogólnie: Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego, która rozpoznawała sprawę skarżącego, nie była „sądem ustanowionym ustawą”.

Ramazan Demir p. Turcji

Odmowa zezwolenia osadzonemu skonsultowania stron dotyczących prawa w Internecie (takich jak strona Trybunału Praw Człowieka) była nieuzasadniona – wyrok ETPC z 9.02.2021 r. w sprawie Ramazan Demir p. Turcji (skarga nr  68550/17); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi: wolność otrzymywania informacji i idei) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy przez władze zakładu karnego uwzględnienia wniosku osadzonego o dostęp do pewnych stron internetowych w toku tymczasowego aresztowania w zakładzie karnym w Silivri w 2016 r. Pan Demir, adwokat, wnioskował o dostęp do stron internetowych Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Trybunału Konstytucyjnego oraz Oficjalnej Gazety w celu przygotowania swojej obrony i sprawdzenia spraw swoich klientów.

Trybunał uznał, że ponieważ dostęp osadzonych do pewnych stron zawierających informację prawną został przyznany prawem tureckim dla celów ćwiczeń i resocjalizacji, ograniczenie panu Demirowi dostępu do powyższych stron, które zawierały informację prawną, która mogła mieć znaczenie dla rozwoju skarżącego i resocjalizacji w kontekście jego zawodu i zainteresowań, stanowiła ingerencję w jego prawo do otrzymywania informacji. Zauważył w związku z tym, że sądy krajowe nie wskazały wystarczającego uzasadnienia, dlaczego dostęp skarżącego do stron internetowych ETPC, TK czy Oficjalnej Gazety nie mógł być postrzegany jako typowy dla jego ćwiczeń i resocjalizacji, do których skarżący byli uprawnieni zgodnie z prawem krajowym ani czy i dlaczego skarżący powinien być postrzegany jako więzień należący do szczególnie niebezpiecznych czy należących do nielegalnej organizacji – dla tej kategorii bowiem Internet mógł być ograniczony. Dodatkowo, ani władze więzienne ani rząd nie wyjaśniły dlaczego kwestionowany środek był konieczny w niniejszej sprawie mając na celu uzasadniony cel utrzymania porządku i bezpieczeństwa w więzieniu oraz zapobieganie przestępstwom. Dlatego ingerencja nie była konieczna w demokratycznym społeczeństwie.

Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii

 

Grzywna nałozona na dwóch islandzkich adwokatów za obrazę sądu: procesowy aspekt Konwencji nie ma zastosowania do procedury – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 22.12.2020 r. w sprawie Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii (skargi nr 68273/14 i 68271/14); większością, że skargi były niedopuszczalne ratione materiae.

Sprawa dotyczyła dwóch adwokatów ukaranych zaocznie grzywną przez sąd rejonowy za obrazę sądu z uwagi na to, że wypowiedzieli stosunek obrończy w postępowaniu karnym na etapie sądowym. Pomimo odmowy sądu rejonowego uwzględnienia ich wypowiedzenia stosunku obrończego, dwaj skarżący nie stawili się na rozprawie w celu obrony swoich klientów. Sąd rejonowy uznał, ze celowo spowodowali niepotrzebne opóźnienie w sprawie.

Przed Trybunałem skarżący zarzucali, że doszło do naruszenia ich praw:

- aspektu karnego art. 6 (prawo do rzetelnego procesu karnego) Konwencji z uwagi na to, że postepowanie przeciwko nim dotyczyło „oskarżenia” oraz

- art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji z uwagi na to, że zostali skazani za czyn, który nie stanowił przestępstwa zgodnie z prawem krajowym a nałożona kara nie mogła być przez nich przewidziana.

Trybunał uznał, że art. 6 i 7 Konwencji nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ przedmiotowe postepowanie nie dotyczyło „oskarżenia” w rozumieniu art. 6 Konwencji a kwestionowane grzywny nie mogą być określone mianem „kary” w rozumieniu art. 7 Konwencji. Skargi zostały więc odrzucone.

Trybunał zauważył, że zachowanie przypisane dwóm adwokatom nie było zagrożone karą pozbawienia wolności na wypadek niezapłacenia grzywny i nie zostały wpisane do rejestru karnego skarżących

Trybunał również przypomniał, że środki zasądzone przez sądy zgodnie ze wskazanymi przepisami były bardziej podobne do wykonywania czynności dyscyplinarnych niż wymierzania kary za popełnienie czynu zabronionego.

Muhammad i Muhammad przeciwko Rumunii

 

Naruszenie Konwencji w świetle znaczących ograniczeń nałożonych na prawo skarżących do informacji o przyczynach wydalenia – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 15.10.2020 r. w sprawie Muhammad i Muhammad przeciwko Rumunii (skarga nr 80982/12); większością głosów:

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 7 (Gwarancje proceduralne dotyczące wydalania cudzoziemców) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania w wyniku którego skarżący – Pakistańczycy przebywający legalnie w Rumunii – zostali uznani za niepożądanych i deportowani.

Trybunał uznał, że skarżący otrzymali bardzo ogólną informację o prawnym charakterze zarzutów przeciwko nim, podczas gdy żaden z czynów, który rzekomo zagrażał bezpieczeństwu narodowemu nie wynikał z akt sprawy. Nie zapewniono im również żadnej informacji o kluczowych stadiach postępowania ani o możliwości dostępu do tajnych dokumentów w aktach przez adwokata posiadającego upoważnienie do przeglądania takich dokumentów.

Mając na względzie całe postępowanie oraz biorąc pod uwagę margines swobody przyznany państwom w tego typu sprawach, trybunał uznał, że ograniczenia nałożone na korzystanie przez skarżących z ich praw pod art. 1 Protokołu nr 7 nie zostały zbalansowane w postępowaniu krajowym celem zachowania esencji tych praw.

Kırdök i Inni przeciwko Turcji

Nieuzasadnione zajęcie danych elektronicznych chronionych tajemnicą adwokacką – wyrok ETPC z 3.12.2019 r. w sprawie Kırdök i Inni przeciwko Turcji (skarga nr 14704/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, mieszkania i prywatnej korespondencji) Konwencji.

W tej sprawie skarżący, którzy są adwokatami, zarzucali zajęcie danych elektronicznych przez sąd dla celów postępowania karnego przeciwko innemu adwokatowi (Ü.S.), który dzielił z nimi kancelarię.

Trybunał uznał, że zajęcie danych elektronicznych skarżących, które były chronione tajemnicą adwokacką oraz odmowa ich zwrotu czy zniszczenia nie odpowiadały palącej społecznej potrzebie ani też nie były konieczne w demokratycznym społeczeństwie. Trybunał również odnotował brak wystarczających gwarancji procesowych w prawie wykładanym i stosowanym przez sądy.

Akdağ przeciwko Turcji

Tureckie władze nie wykazały, że podejrzana w policyjnej izbie zatrzymań zgodnie z prawem zrzekła się prawa do adwokata – wyrok ETPC z 17.9.2019 r. w sprawie Akdağ przeciwko Turcji (skarga nr 75460/10); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / dostęp do adwokata) Konwencji.

Sprawa dotyczyła dostępu do adwokata w policyjnej izbie zatrzymań. Skarżąca zarzucała, że przyznała się do członkostwa w nielegalnej organizacji po tym jak jej grożono i nieludzko (poniżająco) traktowano przez policję, bez dostępu do adwokata.

Pomimo że Trybunał odrzucił jako niedopuszczalną skargę dotycząca skazania skarżącej na podstawie wyjaśnień wymuszonych przemocą z uwagi na brak dowodów złego traktowania, to uznał, że rząd nie wykazał, aby wydrukowany krzyżyk obok wniosku o adwokata przy jej protokole wyjaśnień stanowił ważne zrzeczenie się jej prawa do adwokata w policyjnej izbie zatrzymań. W rzeczywistości, jak tylko uzyskała dostęp do adwokata pod koniec pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, odwołała swoje wyjaśnienia.

Trybunału nie zadowoliła odpowiedź sądów krajowych na zarzut skarżącej: ani nie dokonały oceny ważności zrzeczenia się ani wyjaśnień złożonych przed policją przy braku adwokata. Taki brak rzetelności nie może zostać naprawiony innymi gwarancjami procesowymi, a cała rzetelność postępowania przeciwko niej została w ten sposób naruszona.

Olivieri przeciwko Francji oraz Bloise przeciwko Francji

Okresy na policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją: Trybunał przypomina wagę prawa do milczenia oraz do pomocy prawnej – wyroki ETPC z 11.7.2019 r. w sprawach: Olivieri przeciwko Francji (skarga nr 62313/12) oraz Bloise przeciwko Francji (skarga nr 30828); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Olivieri przeciwko Francji oraz

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Bloise przeciwko Francji.

Obie sprawy dotyczyły okresów spędzonych w policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją z 14 kwietnia 2011 r. Wiązały się z brakiem poinformowania skarżących o ich prawie do milczenia podczas okresu w policyjnej izbie zatrzymań oraz braku dostępu do adwokata w tym czasie. Obowiązujące w tamtym czasie prawo nie zawierało żadnego przepisu odnoszącego się do osób w policyjnej izbie zatrzymań w zakresie pouczenia o ich prawie do milczenia oraz pomocy adwokata w czasie przesłuchania.

W sprawie pana Olivieri, oraz w odniesieniu do jego prawa do nie samooskarżania się, Trybunał zauważył w szczególności istnienie oświadczeń i odpowiedzi udzielonych śledczym, które w sposób oczywisty wpływały na jego pozycję w postępowaniu. Po pierwsze, pan Olivieri był przesłuchiwany przez policję przez ok. 10 godzin w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, po czym przyznał się do winy. Po drugie, nic w uzasadnieniach krajowych orzeczeń nie wskazywało na inne elementy jako integralna czy znacząca część materiału dowodowego, na którym oparto skazanie. Dlatego Trybunał stwierdził, że przedmiotowe postępowanie karne jako całe nie naprawiło błędów proceduralnych powstałych w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

W sprawie pana Bloise Trybunał zauważył w szczególności, że sądy I i II instancji oparły swoje orzeczenia na materiale dowodowym innym niż wyjaśnienia złożone w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, a mianowicie dowody zebrane w toku śledztwa, kiedy skarżącemu towarzyszył jego obrońca, na rozprawie przed sądem I instancji, tj. precyzyjne i szczegółowe zeznania osób trzecich bezpośrednio związanych z działaniami skarżącego, a także na ocenie danych rachunkowych i bankowych. Trybunał uznał więc, że w niniejszej sprawie postępowanie karne jako całe naprawiło proceduralne błędy powstałe w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

A i B przeciwko Chorwacji

Chorwacja podjęła odpowiednie kroki w celu zbadania zarzutów seksualnego wykorzystywania dziecka – wyrok ETPC z 20.6.2019 r. w sprawie A i B przeciwko Chorwacji (skarga nr 7144/15); 4 głosami do 3:

Brak naruszenia procesowego aspektu Artykułu 3 (zakaz tortur) i Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na to, że chorwackie władze nie zapewniły odpowiedniej reakcji na zarzuty seksualnego wykorzystywania dziecka.

Trybunał zauważył, że władze podjęły kroki aby zbadać sporne oceny sytuacji związanej z zarzutami matki seksualnego wykorzystywania dziecka przez jego ojca. Ustalił, że władze wypełniły swoje obowiązku przeprowadzenia śledztwa oraz nie doszło do naruszenia proceduralnego aspektu Artykułu 3 i Artykułu 8 w stosunku do dziecka.

W toku procedury Trybunał zwrócił się do Chorwackiej Rady Adwokackiej o ustanowienie osobnego pełnomocnika do ochrony interesów dziecka, celem przedstawienia zarzutów w jego imieniu.

O.S.A. i Inni przeciwko Grecji

Skarżący osadzenie w ośrodku Vial na wyspie Kos nie mogli odwołać się od decyzji nakazujących ich wydalenie – wyrok ETPC z 21.3.2019 r. w sprawie O.S.A. i Inni przeciwko Grecji (skarga nr 39065/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 4 (prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności) Konwencji oraz

Brak naruszenia Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania).

Sprawa dotyczyła warunków osadzenia skarżących w ośrodku Vial na wyspie Kos oraz problemów z legalnością ich aresztowania, kontroli sądu w ich sprawie oraz podanej im informacji.

Trybunał uznał, że w okolicznościach sprawy, skarżący nie mieli dostępu do środków odwoławczych, na mocy których mogliby zakwestionować decyzje nakazujące ich wydalenie oraz przedłużenie ich aresztu. Skarżący byli Afgańczykami, którzy rozumieli tylko w języku Farsi oraz nie mieli żadnych prawników, którzy by ich reprezentowali. Wydane im przez władze dokumenty były napisane w języku greckim oraz nie precyzowały, który sąd administracyjny był właściwy do rozpoznania odwołania.

Pais Pires de Lima przeciwko Portugalii

Wyrok sądu nakazujący adwokatowi zapłatę zbyt wysokiego odszkodowania naruszył jego wolność wypowiedzi – wyrok ETPC z 12.2.2019 r. w sprawie Pais Pires de Lima przeciwko Portugalii (skarga nr 70465/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na naruszenie wolności wypowiedzi w postępowaniu cywilnym, w którym nakazano adwokatowi zapłatę odszkodowania sędziemu, którego osobista i zawodowa cześć i godność zostały naruszone.

Trybunał uznał w szczególności, że pomimo podstaw wskazanych przez sądy krajowe przemawiających za odpowiedzialnością cywilną, które okazały się odpowiednie i wystarczające, to biorąc pod uwagę, że skarżący nie mógł wykazać przedstawianych faktów poprzez składanie dowodów, przyznana kwota odszkodowania była nieproporcjonalna w stosunku do poszukiwanego celu.

Knox przeciwko Włochom

Wyrok dotyczący postępowania karnego prowadzącego do skazania Amandy Knox za fałszywe oskarżenie – wyrok ETPC z 24.1.2019 r. w sprawie Knox przeciwko Włochom (skarga nr 76577/13); jednomyślnie: naruszenie proceduralnego aspektu (śledztwo) Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego prowadzącego do skazania Amandy Knox za fałszywe oskarżenie. W czasie przesłuchania przez policję w dniu 6 listopada 2007 r. pani Knox oskarżyła managera pubu o zabicie jej współlokatorki. Jak się okazało, mężczyzna był niewinny a pani Knox wymierzono karę 3 lat pozbawienia wolności za fałszywe oskarżenia.

Trybunał uznał w szczególności, że pani Knox nie mogła skorzystać ze śledztwa zdolnego do wyjaśnienia faktów czy też czyjejkolwiek odpowiedzialności, a następnie co do jej zarzutów, że została poddana złemu traktowaniu w dniu 6 listopada 2007 – tj. w czasie, kiedy pozostawała całkowicie pod kontrolą policji. Tymczasem w stosunku do jej zrzutów, żadne śledztwo w sprawie domniemanego złego traktowania nie zostało przeprowadzone.

Brak naruszenia materialnego aspektu Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Trybunał stwierdził, że nie było dowodów potwierdzających, że pani Knox została poddana nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu.

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. c (prawo do pomocy prawnej)

Trybunał uznał, że włoski rząd nie wykazał, aby ograniczenie dostępu skarżącej do adwokata w toku przesłuchania przez policję w dniu 6 listopada 2007 r. o godzinie 5:45 – w sytuacji, gdy ją oskarżono – nie osłabił nieodwracalnie rzetelności całego postępowania.

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. e (prawo do obecności tłumacza) Konwencji.

Trybunał stwierdził, że władze nie oceniły zachowania tłumaczki (która postrzegała siebie jako mediatora i przyjęła matczyną relację w stosunku do skarżącej, podczas gdy ta ostatnia dawała wyjaśnienia), nie przeanalizowały, czy pomoc tłumacza była zgodna z gwarancjami wynikającymi z art. 6 ust. 1 i 3 lit. e Konwencji, ani nie uwzględniły, czy zachowanie to miało wpływ na wynik postępowania karnego przeciwko skarżącej. W ocenie Trybunału, początkowe zaniechanie miało reperkusje na inne prawa i naruszyło rzetelność całego postępowania.

Rivera Vazquez i Calleja Delsordo przeciwko Szwajcarii

Decyzja Szwajcarskiego Trybunału Federalnego o zdyskwalifikowaniu adwokata skarżących skutkowała nierzetelnością postępowania – wyrok ETPC z 22.1.2019 r. w sprawie Rivera Vazquez i Calleja Delsordo przeciwko Szwajcarii (skarga nr 65048/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła naruszenia zasady kontradyktoryjności w postępowaniu przed Szwajcarskim Trybunałem Federalnym.

Trybunał zauważył, że Szwajcarski Trybunał Federalny pozbawił skarżących reprezentacji prawnej po podniesieniu z urzędu kwestii ważności dokonania wyboru adwokata. Skarżący nie zostali ani poinformowani ani zapytani o ich zdanie; nie dano im również możliwości naprawić braku reprezentacji, co było sprzeczne z prawem szwajcarskim.

Trybunał zajął stanowisko, że decyzja Trybunału Federalnego pozbawiła skarżących prawnika, bez odbycia kontradyktoryjnej debaty, postawił ich obiektywnie w sytuacji znacząco niekorzystnej w stosunku do drugiej strony.

Tydzień 45 - Beuze przeciwko Belgii

Ograniczenia w dostępie do adwokata w postępowaniu przygotowawczym naruszyły prawa skarżącego do rzetelnego procesu sądowego - wyrok ETPC z 9.11.2018 r. w sprawie Beuze przeciwko Belgii (Wielka Izba) (skarga nr 71409/10); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i ust. 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do pomocy prawnej) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania adwokata w postępowaniu przygotowawczym. 

Trybunał uznał, że postępowanie karne postrzegane jako całe nie może zostać naprawione za proceduralne błędy powstałe w postępowaniu przygotowawczym. Ograniczenia prawa dostępu do adwokata były szczególnie szerokie i w tych okolicznościach, bez bycia dostatecznie poinformowanym o prawie do odmowy wyjaśnień, skarżący złożył szczegółowe wyjaśnienia w policyjnej izbie zatrzymań. Jego wyjaśnienia zostały włączone do materiału dowodowego przed sądem, który nie przeprowadził odpowiedniej oceny tego, w jaki sposób zostały uzyskane czy też stwierdzenia wpływu braku adwokata. 

Sąd kasacyjny skupił się na braku dostępu do pomocy prawnej w policyjnej izbie zatrzymań, ale nie ocenił jego skutków dla prawa skarżącego do obrony przy braku adwokata w czasie późniejszym przesłuchań przez policję, sędziego śledczego czy innych czynności w toku postępowania przygotowawczego. 

W ocenie Trybunału, wszystkie te czynniki łącznie skutkowały nierzetelnością całego postępowania karnego. 

Tydzień 44 - Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii

Ukaranie obrońców za obrazę sądu nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 30.10.2018 r. w sprawie Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii (skargi nr 68273/14 oraz 68271/14); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / domniemanie niewinności) oraz brak naruszenia Artykułu 7 ust. 1 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji.

Skarga pod Artykułem 2 Protokołu nr 7 została odrzucona z uwagi na niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych.

Sprawa dotyczyła nałożenia grzywny na skarżących po tym jak zrezygnowali z pełnienia funkcji obrońców w postępowaniu karnym. Rezygnując wskazali, że sprzeciwia się dalszej obronie skarżących ich sumienie: nie zostali poinformowanie o terminie na przedstawienie zarzutów przed SN przed wydaniem przezeń orzeczenia, nie mieli dostępu do istotnych dokumentów, oskarżenie podsłuchiwało ich rozmowy z klientami, a cała procedura była wadliwa. Wskazali, że ich klienci zgodzili się z ich decyzją. Sąd nie wyraził zgody na ich rezygnację – mimo to nie stawili się już więcej przed sądem. W konsekwencji skarżących uznano winnych za obrazę sądu i wymierzono im grzywny w wysokości po milion koron islandzkich (ok. 6.200 euro) każdy.

Trybunał uznał w szczególności, że skarżącym wymierzono grzywny pod ich nieobecność, ale dysponowali odpowiednim środkiem w formie postępowania odwoławczego przed Sądem Najwyższym, który dawał im możliwość uzyskania świeżego rozpoznania faktów i prawa w zakresie postawionych im zarzutów.

Trybunał również wskazał, że zastosowanie przepisów krajowych, podobnie jak wysokość grzywien były rozsądnie przewidywalne dla obu skarżących.

Tydzień 40 - Leotsakos przeciwko Grecji

Proceduralne błędy przy przeszukaniu kancelarii adwokackiej: naruszenie prawa do poszanowania mieszkania - wyrok ETPC z 4.10.2018 r. w sprawie Leotsakos przeciwko Grecji (skarga nr 30958/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, mieszkania i korespondencji) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła przeszukania kancelarii adwokackiej skarżącego oraz zajęcia kilku przedmiotów i dokumentów w toku postępowania karnego dotyczącego go osobiście.  

Trybunał uznał w szczególności, że błędy proceduralne były tak duże, że przeszukanie i zajęcie  przeprowadzone w kancelarii adwokackiej skarżącego nie mogą być postrzegane jako rozsądnie proporcjonalne w stosunku do poszukiwanego celu (zapobieganie przestępstwom) mając na względzie interes demokratycznego społeczeństwa do zapewnienia poszanowania mieszkania. Wśród wielu zarzutów należy wymienić nieobecność skarżącego w czasie przeszukania, które trwało 12 dni a władze skonfiskowały komputery oraz setki dokumentów, łącznie z dokumentami objętymi tajemnicą adwokacką. Obecność sąsiadki jako niezależnego świadka nie była wystarczającą gwarancją z uwagi na to, że nie miała ona wiedzy prawniczej i nie była zdolna zidentyfikować dokumentów dotyczących spraw klientów kancelarii. 

Tydzień 38 - Aliyev przeciwko Azerbejdżanowi

Trybunał stwierdza naruszenie praw w sprawie prawnika aktywisty praw człowieka - wyrok ETPC z 20.9.2018 r. w sprawie Aliyev przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 68762/14) 

Sprawa dotyczyła aresztowania prawnika oraz aktywisty praw człowieka pod zarzutem dotyczącym nielegalnego przedsiębiorstwa, przywłaszczenia i unikania podatków.

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz tortur) Konwencji w związku z warunkami osadzenia w areszcie tymczasowym oraz brak naruszenia Artykułu 3 w związku z opieką medyczną w areszcie oraz warunków w późniejszym okresie osadzenia

naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji w związku z brakiem uzasadnionego podejrzenia, że popełnił czyn zabroniony jako podstawa jego aresztu

naruszenie Artykułu 5 ust. 4 (kontrola aresztu) z uwagi na brak odpowiedniej kontroli sądowej zgodności z prawem jego aresztowania

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji) z uwagi na przeszukanie jego biura i domu

naruszenie Artykułu 18 (granice stosowania ograniczeń praw) z uwagi na to, że Trybunał stwierdził, że środki przedsięwzięte przeciwko skarżącemu miały na celu jego uciszenie i ukaranie za działania w zakresie praw człowieka a nie uzasadniony cel wymieniony w Konwencji. 

Trybunał uznał w szczególności, że ta sprawa była częścią niepokojących przykładów arbitralnego zatrzymania i aresztu za krytykę rządu aktywisty społecznego i obrońcy praw człowieka. Wezwał rząd do podjęcia kroków w celu ochrony takich ludzi, zapewniając, że nie będzie już więcej oskarżeń odwetowych czy nadużywania prawa karnego przeciwko nim. 

Tydzień 29 - Mariya Alekhina i Inni przeciwko Rosji

Rosja dopuściła się wielu naruszeń Konwencji w związku ze skazaniem i pozbawieniem wolności członkiń punkowego zespołu Pussy Riot – wyrok ETPC z 17.7.2018 r. w sprawie Mariya Alekhina i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 38004/12).

Sprawa dotyczyła skazania i pozbawienia wolności trzech członkiń punkowego zespołu Pussy Riot za usiłowanie wykonania piosenek wyrażających protest w katedrze moskiewskiej w 2012 r. Sądy orzekły w szczególności, że ich występ był obraźliwy i zakazały dostępu do nagrań video, które one następnie zamieściły w Internecie z uwagi na ich “ekstremalny” charakter.

6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na przeludnienie w trakcie transportu skarżących do i z Sali rozpraw oraz z uwagi na doznanie poniżenia związanego z ciągłym przebywaniem w oszklonej ławie oskarżonych w czasie przesłuchań, otoczone przez uzbrojonych funkcjonariuszy policji i psa, pomimo braku zagrożenia bezpieczeństwa;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 5 ust. 3 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji z uwagi na to, że sądy krajowe wskazały stereotypowe przyczyny zastosowania tymczasowego aresztowania na pięć miesięcy;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do skorzystania z obrońcy z wyboru) z uwagi na działania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa w Sali sądowej, a mianowicie oszklenie ławy oskarżonych oraz zaostrzony poziom bezpieczeństwa, które przeszkodziły członkom zespołu w komunikowaniu się z ich obrońcami bez ryzyka podsłuchania przez miesiąc procesu;

6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) z uwagi na skazanie i wymierzenie kary pozbawienia wolności trzem członkom zespołu. Trybunał stwierdził, że reakcja na złamanie reguł zachowania w miejscu kultu religijnego może być prawem przewidziana. Mimo to, uznał, że skazanie i wymierzenie kary pozbawienie wolności za ubranie się w pstrokate ubrania, machanie ramionami i kopanie nogami wokół oraz używanie mocnego języka, bez dokonania analizy słów piosenki oraz kontekstu przedstawienia, było wyjątkowo surowe;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 Konwencji z uwagi na brak dostępu do nagrań video w Internecie. Sądy krajowe nie uzasadniły konieczności zakazu. Oparły się głównie na wnioskach opinii biegłego językoznawcy bez dokonania własnej oceny.

Tydzień 19 - Laurent przeciwko Francji

Przejęcie przez funkcjonariusza policji dokumentu wręczonego przez adwokata swoim klientom, którzy byli eskortowani przez policję, nie było uzasadnione - wyrok ETPC z 24.5.2018 r. w sprawie Laurent przeciwko Francji (skarga nr 28798/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego oraz korespondencji) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła przejęcia przez funkcjonariusza policji dokumentu, które adwokat (pan Laurent) wręczył swoim klientom, którzy byli eskortowani przez policję w lobby budynku sądowego. 

Trybunał uznał, że przejęcie i otwarcie korespondencji adwokata z jego klientami, w ramach wykonywania funkcji obrońcy, nie odpowiadała potrzebom społecznym i przez to nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie w rozumieniu Artykułu 8 Konwencji. Trybunał zaznaczył, że zgięty kawałek papieru, na którym skarżący napisał wiadomość przed wręczeniem go swoim klientom stanowił korespondencję chronioną w rozumieniu Artykułu 8. Trybunał podkreślił, że treść przejętych przez policjanta dokumentów była niematerialna, biorąc pod uwagę, że jakikolwiek był jej cel, korespondencja między obrońcami i ich klientami zawierała kwestie o prywatnym i poufnym charakterze. W niniejszej sprawie, pan Laurent, w ramach wykonywania funkcji obrońcy, napisał i wręczył przedmiotowy dokument swoim klientom przy świadomym tego eskortującym policjancie, bez próby ukrycia swoich działań, przy braku jakiegokolwiek podejrzenia bezprawnego działania. Dlatego przejęcie dokumentu nie było usprawiedliwione. 

Tydzień 15 - Ottan przeciwko Francji

Skazanie adwokata za publiczne komentarze kwestionujące pochodzenie etniczne członków składu sądu naruszyło jego wolność wyrażania opinii - wyrok ETPC z 19.4.2018 r. w sprawie Ottan przeciwko Francji (skarga nr 41841/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji. 

Sprawa zaczęła się od uniewinnienia w 2009 r. żandarma, który zabił młodego mężczyznę w społeczności imigranckiej, żyjącego  w dzielnicy robotniczej, w czasie pościgu samochodowego w 2003 r. Kilka minut po werdykcie, w odpowiedzi na pytanie dziennikarza, skarżący, adwokat, który reprezentował ojca ofiary, oświadczył, że uniewinnienie nie było niespodzianką, biorąc pod uwagę pochodzenie etnicznego składu sądzącego, który był złożony wyłącznie z „białych”. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny w Montpellier wymierzył skarżącemu karę dyscyplinarną w postaci  upomnienia, stwierdzając, że adwokat nie dopełnił swoich zawodowych obowiązków etycznych w postaci wrażliwości i umiaru. 

Trybunał uznał w szczególności, że kwestionowane stwierdzenia były częścią debaty o funkcjonowaniu systemu sprawiedliwości karnej, w kontekście medialnego zainteresowania sprawą. Biorąc pod uwagę ich kontekst, nie prowadziły do obraźliwego czy też rasistowskiego oskarżenia, ale dotyczyły bezstronności oraz reprezentatywnego charakteru składu sądzącego. Zdolne do wyrządzenia czynu, te stwierdzenia były mimo wszystko sądem wartościującym opartym na odpowiedniej podstawie faktycznej i stanowiły część obrony interesów klienta adwokata. W końcu Trybunał uznał, że wyrok sądu dyscyplinarnego, wymierzający mu najlżejszą możliwą karę dyscyplinarną - upomnienie, był mimo wszystko nieproporcjonalny i nie był niezbędny w demokratycznym społeczeństwie.