RTBF przeciwko Belgii (nr 2)

Program RTBF dotyczący możliwego wykorzystywania seksualnego dzieci dotyczył spraw interesu publicznego i był chroniony wolnością wypowiedzi – wyrok ETPC z 13.12.2022 r. w sprawie RTBF przeciwko Belgii (nr 2) (skarga nr 417/15); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła cywilnego wyroku sądów belgijskich przeciwko Radio-télévision belge de la communauté française (RTBF) za naruszenie prawa do poszanowania życia prywatnego i prawa do domniemania niewinności, w następstwie reportażu – wyemitowanego podczas „Pytań audycji à la Une” w styczniu 2006 r. – o rzekomo podejrzanych czynach pary, polegających na możliwym wykorzystywaniu seksualnym dzieci. RTBF została zobowiązana do zapłaty każdemu z małżonków po jednym euro z tytułu szkody niemajątkowej.

Trybunał uznał, że przedmiotowy program bez wątpienia dotyczył spraw interesu publicznego i że jego celem było poinformowanie opinii publicznej o podejrzanym zachowaniu omawianej pary oraz o dochodzeniu prowadzonym przez organy sądowe w tym zakresie. Dotyczyło to nie tylko „ochrony dzieci” w sensie ogólnym, ale odnosiło się także do szczególnie poważnej formy przemocy wobec dzieci, a mianowicie wykorzystywania seksualnego i nadużyć. W związku z tym Trybunał stwierdził, że powody przedstawione przez sądy krajowe nie były wystarczające do ustalenia, że zaskarżona ingerencja była „niezbędna w demokratycznym społeczeństwie”.

Ze względu na znaczenie mediów w społeczeństwie demokratycznym oraz ograniczony margines uznania władz krajowych w odniesieniu do programu telewizyjnego na temat o dużym znaczeniu publicznym, Trybunał uznał, że potrzeba ograniczenia wolności wypowiedzi musi zostać przekonująco ustalona. Pomimo niewielkiej kary nałożonej na RTBF, Trybunał uznał, że nie istniał rozsądny stosunek proporcjonalności między, z jednej strony, ograniczeniami prawa skarżącej spółki do wolności wyrażania opinii wynikającymi ze środków zarządzonych przez sądy krajowe a , z drugiej strony, realizowanym zgodnym z prawem celem, a mianowicie ochroną dobrego imienia innych osób.

AP przeciwko Republice Mołdawii

Bezskuteczność śledztwa w sprawie zarzutów wykorzystywania seksualnego dziecka: naruszenie Konwencji – wyrok ETPC z 26.10.2021 r. w sprawie AP przeciwko Republice Mołdawii (skarga nr 41086/12); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skuteczności śledztwa prowadzonego przez władze mołdawskie w sprawie zarzutów wykorzystywania seksualnego popełnionego przez dwunastoletniego chłopca na skarżącej, która miała wówczas pięć lat. Trybunał stwierdził w szczególności, że śledztwo przeprowadzone przez władze w niniejszej sprawie było nieskuteczne, ponieważ nie było dokładne i nie uwzględniało szczególnej wrażliwości skarżącego.

JC i inni przeciwko Belgii

Oddalenie powództwa cywilnego na podstawie immunitetu jurysdykcyjnego Stolicy Apostolskiej nie naruszyło Konwencji wyrok ETPC z 12.10.2021 r. w sprawie JC i inni przeciwko Belgii (skarga nr 11625/17); większością głosów (sześć głosów do jednego):

brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji.

Sprawa podniosła kwestię immunitetu Stolicy Apostolskiej od jurysdykcji sądów krajowych. Dotyczył on w szczególności powództwa o odszkodowanie wniesionego przez 24 skarżących przeciwko Stolicy Apostolskiej oraz przeciwko wielu przywódcom Kościoła Katolickiego w Belgii i stowarzyszeniom katolickim, twierdząc, że szkoda została spowodowana przez strukturalnie wadliwy sposób, w jaki państwo potraktowało problem wykorzystywania seksualnego w Kościele. Ponieważ sądy belgijskie uznały, że nie posiadają jurysdykcji w odniesieniu do Stolicy Apostolskiej, skarżący twierdzili, że zostali pozbawieni dostępu do sądu i powołali się na art. 6 ust. 1 przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka. Trybunał stwierdził, że umorzenie postępowania przez sądy belgijskie w sprawie odmowy rozpoznania sprawy o czyn niedozwolony wniesionej przez skarżących przeciwko Stolicy Apostolskiej nie odbiegało od ogólnie uznanych zasad prawa międzynarodowego w sprawach immunitetu państwowego oraz ograniczenia prawa dostępu do sądu nie można zatem uznać za nieproporcjonalne w stosunku do uzasadnionych celów.

X i Inni przeciwko Bułgarii

 Nieskuteczne śledztwo w sprawie zarzutów seksualnego wykorzystywania w bułgarskim domu dziecka – wyrok z 2.02.2021 r. w sprawie X i Inni przeciwko Bułgarii (skarga nr 22457/16);

Sprawa dotyczyła zarzutów seksualnego wykorzystywania wobec trójki dzieci w bułgarskim domu dziecka przed ich adoptowaniem przez włoską parę w czerwcu 2012 r.

ETPC uznał, że:

-         Skarżący, z uwagi na ich młody wiek oraz status dziecka pozostawieni bez władzy rodzicielskiej i umieszczeni w instytucji, byli w szczególnie wrażliwej sytuacji a wykorzystanie seksualne i przemoc, której zostali poddani, jeżeli doszłoby do takiego ustalenia, były wystarczająco poważne by wejść w zakres zastosowania art. 3 Konwencji;

-          Jednomyślnie, że nie doszło do naruszenia materialnego aspektu art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji. Trybunał uznał w szczególności, że nie posiadał wystarczającej informacji by uznać, że władze bułgarskie wiedziały albo powinny były wiedzieć o realnym i bezpośrednim zagrożeniu dla skarżących poddania ich złemu traktowaniu takiemu by powstał obowiązek działań prewencyjnych celem ochrony ich przed takim zagrożeniem.

-          Większością (9 głosów do 8), że doszło do naruszenia proceduralnego aspektu art. 3 Konwencji. Stwierdził, że organy ścigania, które nie skorzystały z dostępnych mechanizmów śledztwa i współpracy międzynarodowej, nie podjęły wszystkich rozsądnych środków by ujawnić fakty w niniejszej sprawie, a także nie dokonały pełnej i starannej analizy materiału dowodowego. Dostrzeżone zaniechania okazały się wystarczająco poważne by uznać, że przeprowadzone śledztwo nie okazało się skuteczne dla celów art. 3 Konwencji, wykładanego w świetle innych znajdujących zastosowanie instrumentów międzynarodowych, a w szczególności Konwencji Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych, sporządzona w Lanzarote dnia 25 października 2007 r.

 

A i B przeciwko Chorwacji

Chorwacja podjęła odpowiednie kroki w celu zbadania zarzutów seksualnego wykorzystywania dziecka – wyrok ETPC z 20.6.2019 r. w sprawie A i B przeciwko Chorwacji (skarga nr 7144/15); 4 głosami do 3:

Brak naruszenia procesowego aspektu Artykułu 3 (zakaz tortur) i Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na to, że chorwackie władze nie zapewniły odpowiedniej reakcji na zarzuty seksualnego wykorzystywania dziecka.

Trybunał zauważył, że władze podjęły kroki aby zbadać sporne oceny sytuacji związanej z zarzutami matki seksualnego wykorzystywania dziecka przez jego ojca. Ustalił, że władze wypełniły swoje obowiązku przeprowadzenia śledztwa oraz nie doszło do naruszenia proceduralnego aspektu Artykułu 3 i Artykułu 8 w stosunku do dziecka.

W toku procedury Trybunał zwrócił się do Chorwackiej Rady Adwokackiej o ustanowienie osobnego pełnomocnika do ochrony interesów dziecka, celem przedstawienia zarzutów w jego imieniu.

X i Inni przeciwko Bułgarii

Śledztwo przeprowadzone przez bułgarskie władze w sprawie zarzutów seksualnego wykorzystywania w sierocińcu nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 17.1.2019 r. w sprawie X i Inni przeciwko Bułgarii (skarga nr 22457/16); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 3 (zakaz tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania) oraz brak naruszenia Artykułu 8 ( prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutów wykorzystywania seksualnego popełnionego przeciwko trojgu dzieci w bułgarskim sierocińcu przed ich przysposobieniem przez włoską parę w czerwcu 2012 r. Trybunał stwierdził, że bułgarskie władze działały sprawnie i starannie jak tylko zostały zawiadomione, przez prasę, o faktach, nawet pomimo braku otrzymania formalnej skargi od skarżących. Trybunał również zauważył, że rodzice skarżących mogli wziąć udział w śledztwie. Odnotowano też brak niedociągnięć czy niechęci do współpracy ze strony właściwych władz, aby ujawnić zdarzenia albo zidentyfikować i oskarżyć potencjalnych sprawców.

Trybunał również uznał, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że nie zostało ustalone, aby bułgarskie władze nie dochowały obowiązku podjęcia działań prewencyjnych aby chronić skarżących przed ryzykiem złego traktowania, o którym powinni byli się dowiedzieć. W związku z ty, Trybunał stwierdził, że przedsięwzięto znaczną liczbę środków aby zagwarantować dzieciom w sierocińcu bezpieczeństwo.

Tydzień 24 - Pereira Cruz i Inni przeciwko Portugalii

Seksualne wykorzystywanie dzieci w “Casa Pia”: postępowanie karne skutkowało naruszeniem Konwencji poprzez odmowę dopuszczenia dowodu w postępowaniu apelacyjnym – wyrok ETPC z 26.6.2018 r. w sprawie Pereira Cruz i Inni przeciwko Portugalii (skarga nr 56396/12); jednomyślnie w stosunku do pana Carlosa Pereiry Cruza i pana João Alberto Ferreira Diniza – brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. d (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do przesłuchania świadków) z uwagi na niemożliwość konfrontacji ze świadkami co do treści ich zeznań złożonych w postępowaniu przygotowawczym; jednomyślnie – w odniesieniu do panów: João Alberto Ferreira Diniza, Jorge Marques Leitão Ritto i Manuela José Abrantesa – brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. a i lit. b w związku ze zmianą stanu faktycznego w odniesieniu do nich; 4 głosami do 3 w stosunku do pana Carlosa Pereiry Cruza, naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. a i lit. d w związku z odmową przez Sąd Apelacyjny w Lizbonie dopuszczenia dowodów na jego korzyść w postępowaniu apelacyjnym.

Sprawa dotyczyła siatki pedofilskiej w Casa Pia, publicznej instytucji odpowiedzialnej za prowadzenie szkół, ośrodków szkoleniowych oraz liceów dla dzieci i nastolatków z rodzin patologicznych.

Zdaniem Trybunału, fakt, że świadkowie wycofali swoje zeznania w czasie przesłuchania na publicznej rozprawie nie mógł zmienić ustaleń, że skarżący mieli odpowiednią możliwość przesłuchania albo spowodowania przesłuchania tych świadków w czasie procesu. Trybunał również odnotował, że metoda pośredniego przesłuchiwania świadków oskarżenia i stron cywilnych miała zastosowanie zarówno co do oskarżenia jak i obrony. Zachowano więc równość broni. Trybunał zauważył następnie, że skarżący mogli skarżyć w postępowaniu kontradyktoryjnym zmiany ustaleń faktycznych w sprawie przez składanie dodatkowych wniosków dowodowych w związku z tymi zmianami. Mimo to, Trybunał stwierdził, że Sąd Apelacyjny w Lizbonie orzekł, że nie mógł dokonać oceny materiału dowodowego, która nie była przeprowadzona przez sąd I instancji i na którym w konsekwencji nie oparł wyroku. W konsekwencji, Trybunał stwierdził że Sąd Apelacyjny pozbawił skarżącego możliwości sprawdzenia zeznań, które zostały odwołane w stosunku do pewnych czynów, a tym samym pozbawił go rzetelnego procesu sądowego. Trybunał uznał, że postępowanie jako całe, biorąc pod uwagę jego ogromną złożoność, zostało przeprowadzone z wystarczająca starannością a jego długość nie może być uznana za nadmierną.

Tydzień 22 - Fernandes Pedroso przeciwko Portugalii

Śledztwo w sprawie siatki pedofilskiej: naruszenie prawa do wolności I bezpieczeństwa osobistego tymczasowo aresztowanego byłego posła – wyrok ETPC z 12.6.2018 r. w sprawie Fernandes Pedroso przeciwko Portugalii (skarga nr 59133/11); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 5 ust. 1, 4 i 5 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego / gwarancje procesowe kontroli legalności aresztu / prawo do odszkodowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego w sprawie siatki pedofilów, a w szczególności tymczasowego aresztowania dawnego posła z Partii Socjalistycznej – pana Fernandesa Pedroso, który był podejrzany o utrzymywanie seksualnych kontaktów z małoletnimi zakwaterowanymi w instytucji Casa Pia – publicznej instytucji odpowiedzialnej za prowadzenie szkół, ośrodków szkoleniowych oraz liceów dla dzieci i nastolatków z rodzin patologicznych.

Trybunał uznał w szczególności, że:

- w czasie, gdy sedzia sledczy wydał decyzję co do przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania wobec skarżącego, nie istniało uzasadnione podejrzenie, że skarżący wykorzystywał seksualnie małoletnich; argumenty za zastosowaniem tymczasowego aresztowania nie były odpowiednie ani wystarczające; sądy nie wzięły pod uwagę możliwości zastosowania innego środka zapobiegawczego,

- skorzystanie z anonimowości (utajnienie danych ofiar) w stosunku do kluczowych materiałów dowodowych, do których odmówiono skarżącemu dostępu byłoby wystarczajace dla ochrony prywatności ofiar;

- oddalając wniosek o odszkodowanie za bezprawne aresztowanie, sądy krajowe nie zastosowały prawa krajowego zgodnie z duchem art. 5 ust. 1 i 4 Konwencji. Trybunał odnotował, że skarżący nie miał żadnego środka przewidzianego w prawie krajowym do żądania odszkodowania po wydaniu niniejszego wyroku.

Tydzień 16 - Benedik przeciwko Słowenii

Uzyskanie dostępu przez policję do informacji o subskrybencie wraz z dynamicznym adresem IP wymagało zgody sądu - wyrok ETPC z 24.4.2018 r. w sprawie Benedik przeciwko Słowenii (skarga nr 62357/14); 6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła nieuzyskania przez słoweńską policję zgody sądu na dostęp do informacji o subskrybencie wraz z dynamicznym adresem IP zdobytych przez szwajcarskie służby w czasie monitorowania użytkowników pewnej sieci zajmującej się wymianą plików. Doprowadziło to do zidentyfikowania skarżącego po tym jak podzielił się plikami w sieci, łącznie z pornografią dziecięcą. 

Trybunał uznał w szczególności, że przepisy prawne użyte przez policję do uzyskania informacji o subskrybencie wraz z dynamicznym adresem IP nie spełniły standardu konwencyjnego „przypadku przewidzianego przez ustawę”. Przepisom brakowało przejrzystości, nie gwarantowały żadnej ochrony przed arbitralną ingerencją, nie miały żadnych gwarancji przeciwko nadużyciom ani nie przewidywały niezależnej kontroli działań policji. Uznał też, że stwierdzenie naruszenia praw skarżącego pod Konwencją było wystarczającym słusznym zadośćuczynieniem za szkodę niemajątkową. 

Tydzień 8 - X przeciwko Rosji

Naruszenie praw w sprawie osoby zamkniętej w szpitalu psychiatrycznym po „napastowaniu” nastolatka - wyrok ETPC z 20.2.2018 r.w sprawie X przeciwko Rosji (skarga nr 3150/15); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła przymusowego zamknięcia skarżącego w szpitalu psychiatrycznym skarżącego na podstawie stwierdzenia policji że napastował nastolatka bez jakichkolwiek więcej szczegółów. 

Trybunał stwierdził, że lekarze oraz sądy krajowe w głównej mierze oparli swoje decyzje o umieszczeniu skarżącego w szpitalu na zarzucie, że napastował nastolatka, którego szukał przemierzając całe miasto. Mimo to, władzom nie udało się ustalić odpowiednich szczegółów zarzutu molestowania ani ocenić czy istniał odpowiedni materiał dowodowy to potwierdzający. Wyciągnięto również niewłaściwe wnioski ze stwierdzenia skarżącego, że lubi przebierać się w damskie ubrania. Ogółem władze nie wykazały, aby skarżący stanowił zagrożenie dla siebie czy dla innych ani by jego stan miałby ulec pogorszeniu, gdyby nie zamknięto go w szpitalu. W związku z tym władze nie spełniły wymogów testu wynikającego z orzecznictwa Trybunału co do tego, że stan skarżącego był tego rodzaju czy stopnia, że uzasadniał przymusowe pozbawienie wolności. 

Tydzień 23 - Y przeciwko Szwajcarii

Dziennikarz ukarany grzywną za naruszenie tajemnicy śledztwa w sprawie dotyczącej pedofilii – wyrok ETPC z 6.6.2017 r. w sprawy Y przeciwko Szwajcarii (skarga nr 22998/13); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

 Sprawa dotyczyła ukarania grzywną dziennikarza za ujawnienie informacji objętej tajemnicą śledztwa. Artykuł w magazynie dotyczył postępowania karnego przeciwko „czołowemu zarządcy nieruchomości” dotyczącego pedofilii. Dziennikarz skrytykował fakt, że oskarżony został zwolniony z aresztu, cytując fragmenty apelacji prokuratora przeciwko uchyleniu tymczasowego aresztowania. Artykuł opisywał szczegółowo fakty. Podobnie jak sądy krajowe, Trybunał uznał, że ochrona życia prywatnego oskarżonego nie miała decydującej roli w procesie ważenia różnych interesów. Fakt, że artykuł zawierał tak dużą ilość szczegółowych informacji i fragmentów oświadczeń pokrzywdzonych na policji, stanowił naruszenie prywatności osób dotkniętych tym czynem i nie przyczyniał się do publicznej debaty dotyczącej funkcjonowania systemu wymiaru sprawiedliwości. Trybunał w końcu uznał, że grzywna, która została w połowie zapłacona przez redaktora magazynu – stanowiła sankcję za złamanie tajemnicy postępowania karnego oraz miała na celu ochronę wymiaru sprawiedliwości, prawa oskarżonego do rzetelnego Sankcje za naruszenie tajemnicy śledztwa mieściły się w przewidzianym ustawowo wymiarze oraz nie były przewidziane jedynie dla osób, które obejmowało śledztwo. Sprawa należała więc do marginesu oceny państwa.