Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii

Brak dostępu do adwokata wybranego przez skarżącego i niemożność skonsultowania się z adwokatem z urzędu podczas przesłuchania przez policję w areszcie w odosobnieniu– wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii (skarga nr 15508/15); jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 i (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz art. 6 ust. 3 (c) (prawo do pomocy prawnej z własnego wyboru) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania skarżącego w odosobnieniu oraz faktu, że był przesłuchiwany przez policję bez obecności adwokata, składając zeznania obciążające samego siebie. Oświadczenia te stanowiły część powodów skazania go za przestępstwa terrorystyczne. Trybunał stwierdził w szczególności, że uniemożliwienie skarżącemu dostępu do adwokata bez podania zindywidualizowanych powodów podważyło rzetelność późniejszego postępowania karnego w zakresie, w jakim obciążające wstępne zeznanie skarżącego zostało dopuszczone jako dowód. Brak środków zaradczych podczas procesu nieodwracalnie naruszył jego prawo do obrony.

Timofeyev i Postupkin przeciwko Rosji

Administracyjny nadzór nad niebezpiecznymi więźniami po opuszczeniu przez nich zakładu karnego był raczej środkiem zapobiegawczym niż karą – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie Timofeyev i Postupkin przeciwko Rosji (skargi nr 45431/14 i 22769/15);

- jednomyślnie: Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu: pomoc prawna z urzędu) Konwencji w stosunku do pana Timofeyeva;

- większością  (6 głosów do 1): Brak naruszenia art. 2 Protokołu Nr 4 (swoboda przemieszczania się) Konwencji w stosunku do pana Postupkina.

Sprawa dotyczyła nadzoru administracyjnego nad skarżącymi po odbyciu przez nich kar pozbawienia wolności.

Trybunał uznał, że niemożliwość pana Timofeyeva do uzyskania pomocy prawnej z urzędu w celu zagwarantowania mu obrońcy musiała go postawić w znacząco niekorzystnej sytuacji w stosunku do drugiej strony (reprezentowanej przez zakład penitencjarny) oraz prokuratora w toku całego postępowania.

Trybunał zauważył, że pan Timofeyev, który nie miał ani doświadczenia ani specjalistycznej wiedzy na temat prawa, wspomniał o swoich problemach i domagał się od sądu ustanowienia obrońcy wskazując na swoje problemy finansowe.

Trybunał również orzekł, że nadzór administracyjny zastosowany w zakresie do pana Postupkina był proporcjonalny w stosunku do poszukiwanego celu, to jest zapobiegania przestępczości. Zauważył, że w tamtym czasie przepisy szczegółowo opisywały kategorie osób dotkniętych nadzorem administracyjnych i opierały się na obiektywnych kryteriach nie podlegających marginesowi oceny sądów krajowych w zakresie osób objętych takimi środkami zapobiegawczymi.

Trybunał oddalił skargę pana Timofeyeva pod art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji, wskazując, że obowiązki i ograniczenia nałożone na niego w ramach nadzoru administracyjnego nie doprowadziły do „kary” i powinny być postrzegane jako środki zapobiegawcze, do których zasada braku retroaktywności ustanowiona w tych przepisach nie znajdowała zastosowania. Uznał również, że nałożenie przedmiotowego środka na pana Postupkina nie było równoznaczne z ukaraniem go w postępowaniu karnym w rozumieniu art. 4 Protokołu 7 Konwencji i oddalił jego skargę.

Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii

 

Grzywna nałozona na dwóch islandzkich adwokatów za obrazę sądu: procesowy aspekt Konwencji nie ma zastosowania do procedury – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 22.12.2020 r. w sprawie Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii (skargi nr 68273/14 i 68271/14); większością, że skargi były niedopuszczalne ratione materiae.

Sprawa dotyczyła dwóch adwokatów ukaranych zaocznie grzywną przez sąd rejonowy za obrazę sądu z uwagi na to, że wypowiedzieli stosunek obrończy w postępowaniu karnym na etapie sądowym. Pomimo odmowy sądu rejonowego uwzględnienia ich wypowiedzenia stosunku obrończego, dwaj skarżący nie stawili się na rozprawie w celu obrony swoich klientów. Sąd rejonowy uznał, ze celowo spowodowali niepotrzebne opóźnienie w sprawie.

Przed Trybunałem skarżący zarzucali, że doszło do naruszenia ich praw:

- aspektu karnego art. 6 (prawo do rzetelnego procesu karnego) Konwencji z uwagi na to, że postepowanie przeciwko nim dotyczyło „oskarżenia” oraz

- art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji z uwagi na to, że zostali skazani za czyn, który nie stanowił przestępstwa zgodnie z prawem krajowym a nałożona kara nie mogła być przez nich przewidziana.

Trybunał uznał, że art. 6 i 7 Konwencji nie miały zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ przedmiotowe postepowanie nie dotyczyło „oskarżenia” w rozumieniu art. 6 Konwencji a kwestionowane grzywny nie mogą być określone mianem „kary” w rozumieniu art. 7 Konwencji. Skargi zostały więc odrzucone.

Trybunał zauważył, że zachowanie przypisane dwóm adwokatom nie było zagrożone karą pozbawienia wolności na wypadek niezapłacenia grzywny i nie zostały wpisane do rejestru karnego skarżących

Trybunał również przypomniał, że środki zasądzone przez sądy zgodnie ze wskazanymi przepisami były bardziej podobne do wykonywania czynności dyscyplinarnych niż wymierzania kary za popełnienie czynu zabronionego.

Akdağ przeciwko Turcji

Tureckie władze nie wykazały, że podejrzana w policyjnej izbie zatrzymań zgodnie z prawem zrzekła się prawa do adwokata – wyrok ETPC z 17.9.2019 r. w sprawie Akdağ przeciwko Turcji (skarga nr 75460/10); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / dostęp do adwokata) Konwencji.

Sprawa dotyczyła dostępu do adwokata w policyjnej izbie zatrzymań. Skarżąca zarzucała, że przyznała się do członkostwa w nielegalnej organizacji po tym jak jej grożono i nieludzko (poniżająco) traktowano przez policję, bez dostępu do adwokata.

Pomimo że Trybunał odrzucił jako niedopuszczalną skargę dotycząca skazania skarżącej na podstawie wyjaśnień wymuszonych przemocą z uwagi na brak dowodów złego traktowania, to uznał, że rząd nie wykazał, aby wydrukowany krzyżyk obok wniosku o adwokata przy jej protokole wyjaśnień stanowił ważne zrzeczenie się jej prawa do adwokata w policyjnej izbie zatrzymań. W rzeczywistości, jak tylko uzyskała dostęp do adwokata pod koniec pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, odwołała swoje wyjaśnienia.

Trybunału nie zadowoliła odpowiedź sądów krajowych na zarzut skarżącej: ani nie dokonały oceny ważności zrzeczenia się ani wyjaśnień złożonych przed policją przy braku adwokata. Taki brak rzetelności nie może zostać naprawiony innymi gwarancjami procesowymi, a cała rzetelność postępowania przeciwko niej została w ten sposób naruszona.

Olivieri przeciwko Francji oraz Bloise przeciwko Francji

Okresy na policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją: Trybunał przypomina wagę prawa do milczenia oraz do pomocy prawnej – wyroki ETPC z 11.7.2019 r. w sprawach: Olivieri przeciwko Francji (skarga nr 62313/12) oraz Bloise przeciwko Francji (skarga nr 30828); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Olivieri przeciwko Francji oraz

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Bloise przeciwko Francji.

Obie sprawy dotyczyły okresów spędzonych w policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją z 14 kwietnia 2011 r. Wiązały się z brakiem poinformowania skarżących o ich prawie do milczenia podczas okresu w policyjnej izbie zatrzymań oraz braku dostępu do adwokata w tym czasie. Obowiązujące w tamtym czasie prawo nie zawierało żadnego przepisu odnoszącego się do osób w policyjnej izbie zatrzymań w zakresie pouczenia o ich prawie do milczenia oraz pomocy adwokata w czasie przesłuchania.

W sprawie pana Olivieri, oraz w odniesieniu do jego prawa do nie samooskarżania się, Trybunał zauważył w szczególności istnienie oświadczeń i odpowiedzi udzielonych śledczym, które w sposób oczywisty wpływały na jego pozycję w postępowaniu. Po pierwsze, pan Olivieri był przesłuchiwany przez policję przez ok. 10 godzin w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, po czym przyznał się do winy. Po drugie, nic w uzasadnieniach krajowych orzeczeń nie wskazywało na inne elementy jako integralna czy znacząca część materiału dowodowego, na którym oparto skazanie. Dlatego Trybunał stwierdził, że przedmiotowe postępowanie karne jako całe nie naprawiło błędów proceduralnych powstałych w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

W sprawie pana Bloise Trybunał zauważył w szczególności, że sądy I i II instancji oparły swoje orzeczenia na materiale dowodowym innym niż wyjaśnienia złożone w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, a mianowicie dowody zebrane w toku śledztwa, kiedy skarżącemu towarzyszył jego obrońca, na rozprawie przed sądem I instancji, tj. precyzyjne i szczegółowe zeznania osób trzecich bezpośrednio związanych z działaniami skarżącego, a także na ocenie danych rachunkowych i bankowych. Trybunał uznał więc, że w niniejszej sprawie postępowanie karne jako całe naprawiło proceduralne błędy powstałe w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

Utvenko i Borisov przeciwko Rosji

Brak skutecznego śledztwa w sprawie złego traktowania w zakładzie karnym oraz nierzetelnego postępowania karnego w sprawie jednego ze skarżących – wyrok ETPC z 5.2.2019 r. w sprawie Utvenko i Borisov przeciwko Rosji (skarga nr 45767/09); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji w zakresie aspektu proceduralnego z uwagi na brak skutecznego śledztwa w sprawie zarzutów skarżącego dotyczących złego traktowania;

Brak naruszenia Artykułu 3  Konwencji w aspekcie proceduralnym w odniesieniu do obu skarżących odpowiednio między 13 a 15 kwietnia 2008 r. oraz od 12 do 25 kwietnia 2008 r.;

Naruszenie Artykułu 3 w stosunku do pana Utbenko z uwagi na warunki osadzenia od 11 kwietnia 2008 r. do 13 kwietnia 2012 r. oraz

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1, 3 i 4 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego/ prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności) oraz Artykułu 6 ust. 1 i 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do pomocy prawnej) Konwencji w stosunku do pana Utvenko.

Sprawa dotyczyła głównie zarzutów skarżącego co do złego traktowania w zakładzie karnym oraz rzetelności postępowania karnego przeciwko niemu.

Trybunał zauważył, że odmowa władz krajowych wszczęcia postępowania karnego w zakresie złego traktowania stanowiła zaniechanie ze strony państwa wykonania obowiązku przeprowadzenia skutecznego śledztwa zgodnie z wymogami art. 3 Konwencji.

Przy braku dowodów medycznych na poparcie ich zarzutów, Trybunał stwierdził, że nie doszło do naruszenia materialnego aspektu art. 3 w stosunku do obu skarżących. Z drugiej strony, Trybunał uznał, że rząd nie tylko nie uwolnił się od ciężaru dowodu ani też nie obalił w sposób przekonujący zarzutów pana Utvenko, że był osadzony w warunkach sprzecznych z art. 3 – dlatego stwierdzono naruszenie w tym zakresie.

Trybunał powtórzył, że sądy krajowe powinny były wyznaczyć konkretny czas tymczasowego aresztowania pana Utvenko. Dlatego uznał, że jego areszt od 2 stycznia do 15 lutego 2010 r. nie był aresztowany zgodnie z prawem. Dodatkowo, Trybunał stwierdził, że władze przetrzymywały pana Utvenko w areszcie przez okres ponad 3 lat na podstawach, które nie mogły być uznane za wystarczające, aby uzasadnić tak długi okres aresztu. Rząd faktycznie przyznał, że rozpoznanie zażalenia pana Utvenko na postanowienie z 29 lipca 2009 r. dotyczące przedłużenia stosowania tymczasowego aresztowania, nie spełniło wymogu niezwłoczności.  W końcu, Trybunał stwierdził, że postępowanie karne przeciwko panu Utvenko, jako całe, nie usunęło procesowych zaniedbań w czasie wstępnej fazy postępowania, w szczególności ograniczenia dostępu skarżącego do obrońców z wyboru.

Tydzień 45 - Beuze przeciwko Belgii

Ograniczenia w dostępie do adwokata w postępowaniu przygotowawczym naruszyły prawa skarżącego do rzetelnego procesu sądowego - wyrok ETPC z 9.11.2018 r. w sprawie Beuze przeciwko Belgii (Wielka Izba) (skarga nr 71409/10); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i ust. 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do pomocy prawnej) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania adwokata w postępowaniu przygotowawczym. 

Trybunał uznał, że postępowanie karne postrzegane jako całe nie może zostać naprawione za proceduralne błędy powstałe w postępowaniu przygotowawczym. Ograniczenia prawa dostępu do adwokata były szczególnie szerokie i w tych okolicznościach, bez bycia dostatecznie poinformowanym o prawie do odmowy wyjaśnień, skarżący złożył szczegółowe wyjaśnienia w policyjnej izbie zatrzymań. Jego wyjaśnienia zostały włączone do materiału dowodowego przed sądem, który nie przeprowadził odpowiedniej oceny tego, w jaki sposób zostały uzyskane czy też stwierdzenia wpływu braku adwokata. 

Sąd kasacyjny skupił się na braku dostępu do pomocy prawnej w policyjnej izbie zatrzymań, ale nie ocenił jego skutków dla prawa skarżącego do obrony przy braku adwokata w czasie późniejszym przesłuchań przez policję, sędziego śledczego czy innych czynności w toku postępowania przygotowawczego. 

W ocenie Trybunału, wszystkie te czynniki łącznie skutkowały nierzetelnością całego postępowania karnego. 

Tydzień 44 - Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii

Ukaranie obrońców za obrazę sądu nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 30.10.2018 r. w sprawie Gestur Jónsson i Ragnar Halldór Hall przeciwko Islandii (skargi nr 68273/14 oraz 68271/14); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / domniemanie niewinności) oraz brak naruszenia Artykułu 7 ust. 1 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji.

Skarga pod Artykułem 2 Protokołu nr 7 została odrzucona z uwagi na niewyczerpanie krajowych środków odwoławczych.

Sprawa dotyczyła nałożenia grzywny na skarżących po tym jak zrezygnowali z pełnienia funkcji obrońców w postępowaniu karnym. Rezygnując wskazali, że sprzeciwia się dalszej obronie skarżących ich sumienie: nie zostali poinformowanie o terminie na przedstawienie zarzutów przed SN przed wydaniem przezeń orzeczenia, nie mieli dostępu do istotnych dokumentów, oskarżenie podsłuchiwało ich rozmowy z klientami, a cała procedura była wadliwa. Wskazali, że ich klienci zgodzili się z ich decyzją. Sąd nie wyraził zgody na ich rezygnację – mimo to nie stawili się już więcej przed sądem. W konsekwencji skarżących uznano winnych za obrazę sądu i wymierzono im grzywny w wysokości po milion koron islandzkich (ok. 6.200 euro) każdy.

Trybunał uznał w szczególności, że skarżącym wymierzono grzywny pod ich nieobecność, ale dysponowali odpowiednim środkiem w formie postępowania odwoławczego przed Sądem Najwyższym, który dawał im możliwość uzyskania świeżego rozpoznania faktów i prawa w zakresie postawionych im zarzutów.

Trybunał również wskazał, że zastosowanie przepisów krajowych, podobnie jak wysokość grzywien były rozsądnie przewidywalne dla obu skarżących.

Tydzień 30 - Dridi przeciwko Niemcom

Wezwania do sądu doręczone przez publiczne ogłoszenie nie były wystarczające zgodnie z Konwencją – wyrok ETPC z 26.7.2018 r. w sprawie Dridi przeciwko Niemcom (skarga nr 35778/11); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i ust. 3 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do bronienia się osobiście albo przez obrońcę) Konwencji w zakresie doręczenia wezwań przez publiczne ogłoszenie oraz,

naruszenie Artykułu 6 ust. 1 i ust. 3 lit. b i c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / czas na przygotowanie do obrony / obrona osobiście i przez obrońcę) z uwagi na to, że obrońca skarżącego nie miał odpowiedniej możliwości przygotowania jego obrony ani udziału w rozprawie przed sądem apelacyjnym.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego, w którym wezwania na rozprawę zostały doręczone przez publiczne ogłoszenie oraz czasu danego obrońcy na przygotowanie się do rozprawy i do udziału w niej.

Trybunał zauważył, że skarżący miał nowy adres w Hiszpanii, który był znany Sądowi Okręgowemu a doręczeń dokonano jedynie przez publiczne ogłoszenie i to w czasie, gdy nie miał obrońcy. Kolejna rozprawa przed Sądem Okręgowym nie została odroczona, pomimo wniosku obrońcy skarżącego, któremu cofnięto upoważnienie do obrony i przywrócono je dopiero na dzień przed rozprawą. Obrońca nie został właściwie wezwany, nie mógł wziąć udziału w rozprawie ani szansy przejrzenia akt sprawy na nowo. Dlatego Trybunał stwierdził naruszenie praw skarżącego wynikających z Artykułu 6 ust. 1 oraz ust. 3 lit. b i c.

Tydzień 29 - Mariya Alekhina i Inni przeciwko Rosji

Rosja dopuściła się wielu naruszeń Konwencji w związku ze skazaniem i pozbawieniem wolności członkiń punkowego zespołu Pussy Riot – wyrok ETPC z 17.7.2018 r. w sprawie Mariya Alekhina i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 38004/12).

Sprawa dotyczyła skazania i pozbawienia wolności trzech członkiń punkowego zespołu Pussy Riot za usiłowanie wykonania piosenek wyrażających protest w katedrze moskiewskiej w 2012 r. Sądy orzekły w szczególności, że ich występ był obraźliwy i zakazały dostępu do nagrań video, które one następnie zamieściły w Internecie z uwagi na ich “ekstremalny” charakter.

6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na przeludnienie w trakcie transportu skarżących do i z Sali rozpraw oraz z uwagi na doznanie poniżenia związanego z ciągłym przebywaniem w oszklonej ławie oskarżonych w czasie przesłuchań, otoczone przez uzbrojonych funkcjonariuszy policji i psa, pomimo braku zagrożenia bezpieczeństwa;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 5 ust. 3 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji z uwagi na to, że sądy krajowe wskazały stereotypowe przyczyny zastosowania tymczasowego aresztowania na pięć miesięcy;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 lit. c (prawo do rzetelnego procesu sądowego / prawo do skorzystania z obrońcy z wyboru) z uwagi na działania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa w Sali sądowej, a mianowicie oszklenie ławy oskarżonych oraz zaostrzony poziom bezpieczeństwa, które przeszkodziły członkom zespołu w komunikowaniu się z ich obrońcami bez ryzyka podsłuchania przez miesiąc procesu;

6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) z uwagi na skazanie i wymierzenie kary pozbawienia wolności trzem członkom zespołu. Trybunał stwierdził, że reakcja na złamanie reguł zachowania w miejscu kultu religijnego może być prawem przewidziana. Mimo to, uznał, że skazanie i wymierzenie kary pozbawienie wolności za ubranie się w pstrokate ubrania, machanie ramionami i kopanie nogami wokół oraz używanie mocnego języka, bez dokonania analizy słów piosenki oraz kontekstu przedstawienia, było wyjątkowo surowe;

Jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 Konwencji z uwagi na brak dostępu do nagrań video w Internecie. Sądy krajowe nie uzasadniły konieczności zakazu. Oparły się głównie na wnioskach opinii biegłego językoznawcy bez dokonania własnej oceny.

Tydzień 19 - Laurent przeciwko Francji

Przejęcie przez funkcjonariusza policji dokumentu wręczonego przez adwokata swoim klientom, którzy byli eskortowani przez policję, nie było uzasadnione - wyrok ETPC z 24.5.2018 r. w sprawie Laurent przeciwko Francji (skarga nr 28798/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego oraz korespondencji) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła przejęcia przez funkcjonariusza policji dokumentu, które adwokat (pan Laurent) wręczył swoim klientom, którzy byli eskortowani przez policję w lobby budynku sądowego. 

Trybunał uznał, że przejęcie i otwarcie korespondencji adwokata z jego klientami, w ramach wykonywania funkcji obrońcy, nie odpowiadała potrzebom społecznym i przez to nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie w rozumieniu Artykułu 8 Konwencji. Trybunał zaznaczył, że zgięty kawałek papieru, na którym skarżący napisał wiadomość przed wręczeniem go swoim klientom stanowił korespondencję chronioną w rozumieniu Artykułu 8. Trybunał podkreślił, że treść przejętych przez policjanta dokumentów była niematerialna, biorąc pod uwagę, że jakikolwiek był jej cel, korespondencja między obrońcami i ich klientami zawierała kwestie o prywatnym i poufnym charakterze. W niniejszej sprawie, pan Laurent, w ramach wykonywania funkcji obrońcy, napisał i wręczył przedmiotowy dokument swoim klientom przy świadomym tego eskortującym policjancie, bez próby ukrycia swoich działań, przy braku jakiegokolwiek podejrzenia bezprawnego działania. Dlatego przejęcie dokumentu nie było usprawiedliwione. 

Tydzień 19 - Simeonovi przeciwko Bułgarii

Brak dostępu do adwokata w policyjnej izbie zatrzymań nie naruszył nieodwracalnie rzetelności postępowania karnego - wyrok ETPC (Wielka Izba) z 12.5.2017 r. w sprawie Simeonovi przeciwko Bułgarii (21980/04); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji oraz 12 głosami do 5, brak naruszenia Artykułu 6 § 1 i 3(c) (prawo do rzetelnego procesu sądowego oraz dostępu do adwokata). 

1) Warunki i reżim osadzenia. 

Sprawa dotyczyła braku dostępu do adwokata w ciągu pierwszych 3 dni zatrzymania skarżącego, który został następnie skazany na dożywocie, a także warunków i reżimu jego osadzenia.

Trybunał uznał w szczególności, że warunki osadzenia w połączeniu z surowym reżimem odbywania kary oraz jego długość począwszy od 1999 roku, naraziły go na doświadczenia przekraczające cierpienie nieodłącznie związane z odbywaniem kary, które stanowiły nieludzkie i poniżające traktowanie, powtarzając swoje wytyczne z § 280 w sprawie Harakchiev i Tolumov przeciwko Bułgarii. 

2) Prawo zatrzymanego dostępu do adwokata. 

Trybunał stwierdził również, że prawo skarżącego do dostępu do adwokata zostało ograniczone w ciągu pierwszych trzech dni zatrzymania w policyjnej izbie zatrzymań, ale to ograncizenie nie naruszyło nieodwracalnie postępowania karnego w całości. W szczególności, Trybunał odnotował brak dowodów, które mogłyby być zebrane w tym czasie i wykorzystane przeciwko skarżącemu. Trybunał zauważył również, że skarżący korzystał z obrońcy z wyboru; że dobrowolnie przyznał się do winy dwa tygodnie później; że został poinformowany o swoich prawach procesowych, łącznie z prawem do odmowy składania wyjaśnień; że skarżący aktywnie uczestniczył we wszystkich stadiach postępowania karnego; że jego skazanie nie zostało oparte jedynie na przyznaniu się do winy, ale również na szerokim materiale dowodowym; że sprawa została poddana ocenie przez trzy sądowe instancje i że sądy krajowe w sposób odpowiedni uzasadniły swoje orzeczenia w zakresie faktycznym i prawnym oraz właściwie oceniły kwestię poszanowania praw procesowych skarżącego.  

Tydzień 17 - Sommer przeciwko Niemcom

Kontrola konta bankowego obrońcy naruszyła jego prawo do tajemnicy zawodowej oraz poszanowania jego życia prywatnego - wyrok ETPC z 27.4.2017 r. w sprawi Sommer przeciwko Niemcom (73607/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi wniesionej przez obrońcę oskarżonego w postępowaniu karnym na kontrolę jego firmowego konta przez prokuraturę. Kontrola prokuratury była przeprowadzona w związku z postępowaniem karnym dotyczącym zorganizowanej grupy dokonującej oszustw, w którym podejrzanym był klient skarżącego. Skarżący podnosił, ze niemieckie władze bez uzasadnienia zgromadziły oraz ujawniły informację na temat jego konta firmowego, jednocześnie ujawniając informację na temat jego klientów. 

Trybunał uznał, że kontrola konta bankowego skarżącego była nieproporcjonalna. Wziął przy tym pod uwagę: że prawo krajowe stawiało bardzo niski prób w zakresie możliwości przeprowadzenia kontroli konta skarżącego, z uwagi na fakt, że pozwalało na zastosowanie tego typu środków niezwłocznie po ustaleniu podejrzenia popełnienia czynu zabronionego; szeroki zakres informacji o jakie mogła wystąpić prokuratura, która nie była ograniczona czasowo i pokrywała wszystkie informacje dotyczącego konta skarżącego i przeprowadzanych transakcji; ujawnienie oraz ciągłe gromadzenie informacji osobistych; oraz fakt, że powyższe uchybienia nie były możliwe do usunięcia w toku odpowiednich zabezpieczeń proceduralnych. 

Tydzień 45 - Magyar Helsinki Bizottság przeciwko Węgrom

Odmowa węgierskich władz udzielenia organizacji pozarządowej informacji dotyczącej pracy obrońców z urzędu stanowiła naruszenia prawa dostępu do informacji – wyrok Wielkiej Izby – Sprawa Magyar Helsinki Bizottság przeciwko Węgrom (18030/11), większością głosów 15 do 2: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy władz do udzielenia organizacji pozarządowej informacji dotyczącej obrońców z urzędu, z uwagi na to, że władze uznały, że informacja podobnie jak dane osobowe nie podlegała ujawnieniu zgodnie z węgierskim prawem. Trybunał uznał, że żądana przez organizację pozarządową informacja od policji była konieczna do ukończenia badań nad funkcjonowaniu systemu publicznej obrony prowadzonych przez nią w ramach jej działalności jako pozarządowa organizacja praw człowieka, w celu wywołania dyskusji co do tematu leżącego w oczywistym publicznym interesie. Zdaniem Trybunału, odmawiając dostępu do informacji władze krajowe osłabiły prawo skarżącej organizacji do wolności otrzymania informacji, w sposób uderzający w treść praw wynikających z Artykułu 10 Konwencji. Trybunał zauważył, że przedmiotem badań była skuteczność system publicznych obrońców, temat, który był blisko związany z prawem do rzetelnego procesu sądowego, prawem fundamentalnym w węgierskim prawie oraz prawem o nadrzędnym znaczeniu w Konwencji. Trybunał podkreślił, że skarżąca organizacja chciała jedynie zbadać postawioną tezę, że źle funkcjonował system ustanawiania tych samych obrońców. Trybunał uznał w szczególności, że prawo do prywatności obrońców z urzędu nie zostałoby naruszone, jeśli udzielono by informacji skarżącej, pomimo że żądanie udzielenia informacji dotyczyło danych osobowych, to jednak mieściło się w ramach spraw publicznych. Trybunał podniósł, że węgierskie prawo, zgodnie z interpretacją sądów krajowych, wyłączało jakąkolwiek wymierną ocenę praw skarżącej organizacji pozarządowej . do wolności wyrażania opinii. Trybunał zauważył, że w niniejszej sprawie ograniczenia skarżącej organizacji w zakresie proponowanej publikacji - która miała na celu wywołanie debaty w sprawie należącej do interesu ogółu – powinny były być poddane najwyższej kontroli. W końcu, Trybunał uznał, że argumenty rządu nie były wystarczające, by ukazać, że ingerencja była konieczna w demokratycznym społeczeństwie. Trybunał wskazał, że niezależnie od swobody pozostawionej państwu (margines swobody oceny), nie zachowano proporcjonalności pomiędzy zastosowanymi środkami (odmowa ujawnienia nazwisk obrońców z urzędu oraz liczby ich ustanowień w określonych okręgach) oraz prawnie uzasadnionym celem (ochrona praw innych). 

Tydzień 40 - Jemeļjanovs przeciwko Łotwie

Prawo do obrony oskarżonego nie zostało naruszone w sytuacji, gdy odmówiono mu ustanowienia dwóch obrońców z urzędu, bronił się sam – Sprawa Jemeļjanovs przeciwko Łotwie (37364/05), jednomyślnie:  brak naruszenia Artykułów 6 §§ 1 i 3 (c) (prawo do rzetelnego procesu sądowego i prawo do bronienia się przez obrońcę) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi mężczyzny oskarżonego o morderstwo, żę nie miał obrońcy z urzędu w pierwszej instancji postępowania przeciwko niemu.

Trybunał uznał w szczególności, że oddalenie wniosków skarżącego ustanowienia obrońcy z urzędu, skutkujące tym, że bronił się sam w pierwszej instancji, nie ograniczyło jego prawa do obrony ani nie naruszyło rzetelności postępowania karnego przeciwko niemu. W rzeczywistości, został pouczony, że oddalenie kolejnego wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu będzie skutkować koniecznością ustanowienia obrońcy z wyboru na swój koszt albo bronienia się osobiście. Stąd, mógł przewidzieć,  że oddalenie drugiego wniosku o ustanowienie obrońcy z urzędu mogło doprowadzić do tego, że nie będzie miał obrońcy.

Tydzień 40 - Yaroslav Belousov przeciwko Rosji

Prawa demonstranta z Placu Błotnego naruszone przez nieusprawiedliwione tymczasowe aresztowanie, poniżające warunki, umieszczenie go w szklanej kabinie w czasie rozprawy oraz nieproporcjonalna sankcja karna – Sprawa Yaroslav Belousov przeciwko Rosji (2653/13 i 60980/14) , jednomyślnie: naruszenia Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania), Artykułu 5 (prawo do wolności), Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego), Artykułu 11 (prawo do wolności zgromadzeń) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego przeciwko demonstrantowi, który wziął udział w manifestacji na Placu Błotnym w dniu 6 maja 2012 r. Skarżący został skazany za jego rolę w demonstracji, która sprowadzała się do śpiewania sloganów oraz rzucania małymi przedmiotami w Policję. W efekcie został skazany na 2 lata i 3 miesiące pozbawienia wolności. Trybunał uznał w szczególności, że skarżącego spotkało poniżające traktowanie, kiedy go przetrzymywano w szklanej kabinie w toku procesu (tylko wtedy gdy kabina była przeludniona). Był również narażony na poniżające traktowania w czasie konwoju pomiędzy zakładem karnym i sądem; ale już nie w czasie tymczasowego aresztowania w areszcie śledczym albo w wyniku odmowy zapewnienia mu przez władze dostępu do opieki medycznej. Ponadto, szklana kabina, w której skarżący był przetrzymywany, ograniczyła jego możliwość udziału w postępowaniu, oraz pozbawiła go możliwości komunikowania się ze swoim obrońcą. Tego typu ograniczenie nie wynikało z żadnego szczególnego ryzyka oraz zostało zastosowane raczej rutynowo niż jako wynikające z jakiejkolwiek pilnej potrzeby. Ponadto, Trybunał również odnotował, że rola skarżącego była nieznaczna, że odpowiedź władz była nieproporcjonalna, oraz że będzie to miało efekt mrożący na przyszłe możliwe protesty organizowane przez skarżącego czy też społeczeństwo.

Tydzień 37 - Ibrahim i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu

Trybunał orzeka o opóźnieniu dostępu do obrońców w czasie policyjnego przesłuchania londyńskich zamachowców z 21 lipca – Sprawa Ibrahim i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (50541/08, 50571/08, 50573/08 i 40351/09) – Wielka Izba 15 głosów do 2 – brak naruszenia praw skarżących (panowie Ibrahim, Mohammed i Omar) pod Artykułem 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego oraz korzystania z pomocy obrońcy) Konwencji; 11 głosami do 6 – naruszenie tych przepisów w zakresie czwartego skarżącego – pana Abdurahmana.

Uznając, iż to nie wynika z ustaleń Izby Trybunału, że pan Abdurahman został błędnie skazany, uznając, że nie było możliwym podważenie wyniku postępowania z uwagi na brak naruszenia Konwencji, Trybunał nie przyznał mu odszkodowania ani zadośćuczynienia. Przyznano mu jedynie koszty pełnomocnictwa. W dniu 21 lipca 2005 roku zdetonowano 4 bomby w londyńskim systemi transportowym, które jednak ostatecznie nie wybuchły. Sprawcy uciekli. Trzej skarżący Panowie Ibrahim, Mohammed i Omar, zostali następnie aresztowani pod zarzutem zdetonowania trzech bomb. Zostali przesłuchani przez Policję w nagłych „przesłuchaniach bezpieczeństwa” zanim otrzymali dostęp do swoich obrońców. Następnie zostali skazani za usiłowanie zabójstwa. Skarżyli się przed Trybunałem na opóźnienie ich kontaktu z obrońcą oraz dopuszczenie w trakcie postępowania karnego ich wyjaśnień złożonych w nieobecności obrońców. Trybunał w stosunku do tych trzech skarżących był przekonany, że w czasie ich wstępnego przesłuchania przez Policję, istniała pilna potrzeba uniknięcia poważnych konsekwencji dla życia oraz fizycznej nietykalności społeczeństwa, a mianowicie kolejnych ataków samobójczych. Istniały zatem uzasadnione przyczyny dla czasowego ograniczenia ich prawa do skorzystania z obrońcy. Trybunał wskazał, że całe postępowanie w stosunku do trzech skarżących było rzetelne.

W zakresie czwartego skarżącego, który zarzucał również opóźnienie dostępu do obrońcy, Trybunał uznał, że sytuacja jest nieco inna. Skarżący został początkowo przesłuchany jako świadek, a zatem bez udziału obrońcy. Mimo to, z jego zeznań wyniknęło, że towarzyszył czwartemu zamachowcowi po nieudanym ataku. W tym miejscu, zgodnie z kodeksem praktyki, powinien zostać pouczony oraz powinno mu się zaproponować skorzystanie z obrońcy, czego jednak nie uczyniono. Po złożeniu pisemnych zeznań, został aresztowany, oskarżony, a następnie skazany na, pomocnictwo czwartemu zamachowcowi oraz nieujawnienie informacji o atakach. W jego przypadku, Trybunał nie był przekonany, że istniały uzasadnione podstawy do ograniczenia jego dostępu do obrońcy czy też do braku poinformowania go o prawie odmowy zeznań. Znacząca była okoliczność, że nie istniała podstawa w prawie krajowym, która by pozwalała Policji nie pouczyć skarżącego o prawie do odmowy składania obciążających go zeznań. W konsekwencji skarżący został wprowadzony w błąd co do swoich praw proceduralnych. Następnie, decyzja Policji nie mogła być następnie skontrolowana, jako że nie została w żaden sposób uwieczniona, nie przedstawiono żadnych dowodów ani przyczyn za nią stojących. Jako że nie istniały żadne uzasadnione przyczyny, rząd powinien był wykazać, że postępowanie było mimo wszystko rzetelne. W ocenie Trybunału rząd tego nie udowodnił, w związku z czym postępowanie należało uznać za nierzetelne z uwagi na brak pouczenia go oraz ograniczenie dostępu do obrońcy.

Tydzień 26 - Duceau przeciwko Francji

Odrzucenie apelacji z uwagi na niezgodne z prawem ustanowienie nowego obrońcy w toku postępowania przygotowawczego naruszyło prawo do rzetelnego procesu - Sprawa Duceau przeciwko Francji (29151/11) - naruszenie Artykułu 6 § 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odrzucenia apelacji w powodu ustanowienia nowego obrońcy sprzecznie z Artykułem 115 francuskiego kodeksu postępowania karnego.

Trybunał zauważył, że sędzia śledczy był poinformowany o zmianie obrońcy w toku postępowania przygotowawczego. Pomimo początkowego uznania, że ustanowienie było niedopuszczalne sędzia zatwierdził je, jak wynika wprost z postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. Trybunał wskazał, że oskarżyciel publiczny w Sądzie Kasacyjnym, w swojej apelacji co do prawa, również podkreślił, że nowy obrońca był uprawniony do działania z uwagi na to, że został ustanowiony zgodne z prawem. W ocenie Trybunału, uznanie apelacji za niedopuszczalną apelacji naruszyło prawo skarżącego do rzetelnego procesu sądowego. 

Tydzień 24 - Versini-Campinchi i Crasnianski przeciwko Francji

Brak naruszenia Konwencji w związku z transkrypcją konwersacji telefonicznej pomiędzy prawniczką i jej klientem skutkującej powstaniem domniemania, że prawniczka współdziałała w popełnieniu czynu zabronionego – Sprawa

Versini-Campinchi i Crasnianski przeciwko Francji (49176/11) – brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła przejęcia, transkrypcji oraz wykorzystania w postępowaniu dyscyplinarnym przeciwko skarżącej rozmów, które jako prawnik, odbyła z jednym z jej klientów.

Trybunał uznał, że transkrypcja konwersacji pomiędzy skarżącą i jej klientem była oparta na fakcie, że jej treść rodziła domniemanie, że skarżąca sama popełniła czyn zabroniony, zaś sądy krajowe uznały za wystarczające wyjaśnienie, że transkrypcja nie naruszyła prawa jej klienta do obrony, a fakt, że była jego prawnikiem nie wystarczy do naruszenia Artykułu 8 w stosunku do skarżącej.

Tydzień 12 - Blokhin przeciwko Rosji

30-dniowe pozbawienie wolności 12-letniego chłopca po nierzetelnym procesie było nieusprawiedliwione - Sprawa Blokhin przeciwko Rosji (47152/06) – naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania), Artykułu 5  § 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) oraz Artykułu 6 § 1 i 3 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła pozbawienia wolności na 30 dni 12-letniego chłopca, który cierpiał na zaburzenia umysłowe i neurobehawioralne, poprzez umieszczenie go w tymczasowym areszcie śledczym dla nieletnich przestępców. Trybunał uznał, że chłopiec nie otrzymał właściwej opieki medycznej w areszcie, co naruszyło Artykuł 3. Jego umieszczenie w areszcie nie mogło być usprawiedliwione okolicznościami wynikającymi z Artykułu

Article 5 § 1 (d),  jako “pozbawienie wolności nieletniego na podstawie zgodnego z prawem orzeczenia w celu ustanowienia nadzoru wychowawczego” jako że nie służyło ono żadnym celom wychowawczym. Przeciwnie, sądy decydując o jego umieszczeniu w areszcie, odniosły się do „poprawy zachowania” oraz potrzeby zapobiegnięcia popełnieniu przez chłopca kolejnych czynów zabronionych, przy czym żadna z tych przyczyn nie jest wymieniona przez Artykuł 5 § 1 (d). Trybunał zgodził się z wyrokiem Izby, że postępowanie dotyczące umieszczenia chłopca w tymczasowym areszcie śledczym miało charakter postępowania karnego zgodnie z Artykułem 6 Konwencji, pomimo że nie jest zakwalifikowane jako takie w rosyjskim prawie. W szczególności, sądy krajowe wskazały fakt popełnienia przez chłopca czynu zabronionego, jako głównej przyczyny umieszczenia w areszcie. Prawo chłopca do obrony zostało naruszone z uwagi na to, że był przesłuchiwany przez Policję bez udziału obrońcy oraz a zeznania dwóch świadków, których chłopiec nie mógł przepytać, stanowiły podstawę jego umieszczenia w tymczasowym areszcie śledczym. Ponadto, Trybunał podkreślił, że koniecznym było zapewnienie odpowiednich zabezpieczeń proceduralnych w celu ochrony najlepszego interesu oraz dobra dziecka, zwłaszcza, jeśli mowa o jego wolności. Dzieci niepełnosprawne powinny, ponadto, mieć dodatkowe zabezpieczenia zmierzające do ich odpowiedniej ochrony.