Gafiuc przeciwko Rumunii

 

Cofnięcie akredytacji dziennikarza do przejrzenia archiwów Securitate nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 13.10.2020 r. w sprawie Gafiuc przeciwko Rumunii (skarga nr 59174/13); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła cofnięcia akredytacji przyznanej dziennikarzowi do przestudiowania archiwów Securitate w celu przeprowadzenia badań nad aktywnością sportową w reżimie komunistycznym. W czerwcu i lipcu 2009 r. dziennikarz opublikował kilka artykułów, w których ujawnił informację o znanych sportowcach.

Trybunał zauważył, że obowiązek skarżącego ochrony danych osobowych uzyskanych od władz publicznych był przewidywalny a cofnięcie akredytacji na wypadek niewypełnienia obowiązku ściśle naukowego korzystania z dokumentów został przewidziany w przepisach Krajowej Rady Studiów nad Archiwami Securitate (CNSAS).

Trybunał przypomniał, że wolność wypowiedzi wynikająca z art. 10 nie była nieograniczona. Mogła zostać ograniczona w celu ochrony praw i obowiązków innych. Dlatego Trybunał uznał za rozsądne i uprawnione orzeczenie przez CNSAS, że z uwagi na niewypełnienie prawnego obowiązku w sposób nieodwracalny naruszono stosunek zaufania jaki powinien istnieć między instytucją i osobami, które uzyskały upoważnienie do przejrzenia akt. W ocenie Trybunału, cofnięcie akredytacji nie było nieproporcjonalne.

 

Polyakh i Inni przeciwko Ukrainie

Zwolnienie urzędników służby cywilnej zgodnie z ukraińską ustawą lustracyjną doprowadziło do naruszenia ich praw – wyrok ETPC z 17.10.2019 r. w sprawie Polyakh i Inni przeciwko Ukrainie (skargi nr 58812/15, 53217/16, 59099/16,

23231/18 oraz 47749/18)

Sprawa dotyczyła zwolnienia pięciu urzędników służby cywilnej zgodnie z ustawą lustracyjną z 2014 r.

Jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji z uwagi na przewlekłość postępowań krajowych pierwszych trzech skarżących,

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji w odniesieniu do pięciu skarżących.

Trybunał po pierwsze stwierdził, że prawo trzech pierwszych skarżących do rzetelnego procesu sądowego zostało naruszone z uwagi na to, że postępowanie dotyczące ich zwolnienia trwało ponad 4,5 roku i wciąż się toczyło.

Co do problemu pod Artykułem 8, Trybunał nie miał wątpliwości, że w tym czasie ówczesny prezydent Wiktor Janukowycz rządził ukraińską służbą cywilną a demokratyczne rządy doświadczały znacznych wyzwań, które uzasadniały potrzebę reformy. Mimo to, Trybunał uznał w szczególności, że ustawa lustracyjna miała bardzo szerokie zastosowanie i doprowadziła do zwolnienia skarżących tylko za to, że pracowali w służbie cywilnej ponad rok, gdy rządził Janukowycz czy też za to, że należeli do Partii Komunistycznej przed 1991 r.

Ustawa nie uwzględniała indywidualnej roli skarżących ani czy byli związani z jakimikolwiek niedemokratycznymi działaniami jakie miały miejsce za rządów poprzedniego prezydenta Ukrainy. W tym kontekście, ukraińska ustawa lustracyjna różniła się od węższych programów lustracyjnych wprowadzonych w innych państwach Europy Środkowej i Wschodniej.

Drėlingas przeciwko Litwie

Brak naruszenia praw byłego sowieckiego funkcjonariusza służby bezpieczeństwa uznanego winnym ludobójstwa – wyrok ETPC z 12.3.2019 r. w sprawie Drėlingas przeciwko Litwie (skarga nr 28859/16); 5 głosami do 2:

Brak naruszenia Artykułu 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za ludobójstwo z uwagi na udział w 1956 r. w operacji zatrzymania dwóch partyzantów, którzy opierali się sowieckiemu prawu.

Trybunał uznał, że litewski Sąd Najwyższy rozwiązał już wcześniej istniejące rozbieżności w krajowej praktyce co do postępowań dotyczących ludobójstwa. Te rozbieżności doprowadziły Trybunał do stwierdzenia naruszenia w podobnej sprawie Vasiliauskas przeciwko Litwie w 2015 r. W szczególności, Sąd Najwyższy wyjaśnił dlaczego partyzanci, którzy opierali się sowieckiemu prawu mogli być uznani za ważną część narodu i w ten sposób uzyskać ochronę międzynarodową zawartą w Artykule II Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa w czasie tamtych zdarzeń. Skarżący był świadomy że w latach 50tych mógł zostać oskarżony o ludobójstwo a jego skazanie było przewidywalne. Dlatego nie doszło do naruszenia Konwencji.

Tydzień 2 - Catalan przeciwko Rumunii

Zwolnienie z pracy pracownika służby cywilnej, który ujawnił informację poufną prasie bez zgody pracodawcy: brak naruszenia jego prawa do wolności wyrażania opinii - wyrok ETPC z 9.1.2018 r. w sprawie Catalan przeciwko Rumunii (skarga nr 13003/04); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 10 (prawo do wolności wyrażania opinii) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła zwolnienia z pracy pracownika służby cywilnej (pana Catalana), który pracował w Krajowej Radzie Studiów nad Archiwami Securitate (KRSAS), za ujawnienie informacji w opublikowanym artykule, w którym wskazano, że religijny lider współpracował z Securitate (dawna służba specjalna w reżimie komunistycznym). Ustawa nr 187/1999 powierzyła KRSAS funkcję informacyjną społeczeństwo o kolaboracji z Securitate, jednakże organizacja nie zajęła jeszcze oficjalnego stanowiska w tej sprawie. Skarżący zakwestionował legalność jego wypowiedzenia, ale sądy krajowe uznały, że wyrażając się publicznie, naruszył jego obowiązek zachowania poufności jako pracownik służby cywilnej. 

Trybunał uznał, że mając na względzie obowiązki i odpowiedzialności pracowników służby cywilnej oraz dokonując wyważenia różnych interesów, ingerencja w prawo skarżącego do wolności wyrażania opinii (jego zwolnienie) nastąpiła w dwóch uzasadnionych celach (zapobiegania ujawnianiu poufnej informacji oraz ochrona praw innych) oraz była konieczna w demokratycznym społeczeństwie. W szczególności, Trybunał wziął pod uwagę, iż skarżący, który był pracownikiem służby cywilnej, miał obowiązek zachowania tajemnicy związanej z zajmowanym stanowiskiem, w związku z czym powinien wykazać się większą dbałością i umiarkowaniem w swoich wypowiedziach. 

Trybunał również wyjaśnił, że obowiązek zachowania tajemnicy nie mógł być zanegowany publicznym interesem w sprawach wynikających ze stosowania ustawy nr 187/1999 oraz przez dostęp do archiwów Securitate. Przeciwnie, ryzyko manipulacji opinii publicznej na podstawie niewielkiej liczby dokumentów wyjętych z akt dało większą wagę obowiązkowi lojalności wobec KRSAS, której rolą i funkcją było zapewnienie społeczeństwu rzetelnej informacji. Trybunał wskazał, że KRSAS było uprawnione do uznania, że publiczne stanowisko zajęte przez jej pracownika w tak delikatnej sprawie w ramach prowadzonych badań nieodwracalnie zagroził zaufaniu, niezbędnym w relacji między organizacją i jej funkcjonariuszem. 

Tydzień 43 - Vasiliauskas przeciwko Litwie

Skazanie za ludobójstwo z uwagi na zabicie dwóch partyzantów litewskich w 1953 roku - Sprawa Vasiliauskas przeciwko Litwie (35343/05) – naruszenie Artykułu 7 Konwencji (zakaz karania bez podstawy prawnej). 

Skarżący został skazany w 2004 roku za ludobójstwo w związku z udziałem w zabójstwie dwóch Litwińskich partyzantów w czasie operacji wojskowej w 1953 roku (operacja była częścią tłumienia ruchu partyzanckiego przez sowieckie władze). Wielka Izba uznała, iż skazanie skarżącego niezależnie od tego czy opierało się na wykładni zbrodni ludobójstwa jako ochrony grup politycznych czy też na podstawie partyzantów postrzeganych jako chroniona grupa obywateli, nie miało podstawy w prawie z 1953 roku, dlatego też stanowiło naruszenie Artykułu 7. 

Trybunal po raz pierwszy rozpoznawał czy prześladowanie po II wojnie światowej bałtyckich partyzantów przez sowieckie władze stanowiło ludobójstwo. Należało dokonać oceny czy litewscy partyzanci stanowili grupę albo jej część chronioną przed zbrodnią ludobójstwa w rozumieniu prawa międzynarodowego w 1953 roku. Po pierwsze, Trybunał wskazał, iż nie ma podstaw do uznania, że zbrodnia ludobójstwa (zdefiniowana w Artykule Konwencji ONZ w sprawie zapobiegania i karania zbrodni ludobójstwa) chroniła grupy polityczne. Po drugie, podczas gdy ludobójstwo było zbrodnią w zwyczajowym prawie międzynarodowym w 1953 r., opinie były podzielone czy zbrodnia w świetle prawa zwyczajowego była szerzej definiowana niż we wskazanym Artykule II, tak że nie można było w istocie uznać że grupy polityczne były chronione. Po trzecie, skarżący nie mógł przewidzieć, że zabójstwo dwóch partyzantów mogłoby stanowić zbrodnię ludobójstwa obywateli narodowości litewskiej czy etnicznie litewskich. Nawet jeśli zwyczajowe prawo międzynarodowe mogłoby chronić te grupy, sądy krajowe nie wskazały w swoich wyrokach, ze litewscy partyzanci mogliby tworzyć taką narodową grupę. Po czwarte, Trybunał uznał, iż ciężkość zbrodni ludobójstwa powinna spełniać bardzo rygorystyczne kryteria zanim zaczniemy stosować konwencję. Trybunał ostatecznie nie uznał się za przekonany, co do tego, że skazanie skarżącego za ludobójstwo mogło być uznane za logiczne i konsekwentne w związku ze znaczeniem tej zbrodni zdefiniowanym w prawie międzynarodowym w chwili dokonania czynu (1953) lub też, że można było od skarżącego wymagać aby mógł to przewidzieć.

Tydzień 36 - Sõro przeciwko Estonii

Publiczne ujawnienie 13 lat później poprzedniego zatrudnienia Estończyka jako kierowcy dla KGB naruszyło jego prawo do poszanowania życia prywatnego – Sõro przeciwko Estonii – naruszenie Artykułu 8 Konwencji (prawo do poszanowania życia prywatnego).

Sprawa dotyczyła pana Sõro skarżącego się na to, ze informacja o jego zatrudnieniu w czasie, gdy Estonia była częścią ZSRR jako kierowcy w Komitecie Bezpieczeństwa Państwowego przy Radzie Ministrów ZSRR (KGB) została opublikowana w Estońskiej Gazecie Państwowej w 2004 roku.

Trybunał uznał, że środek zastosowany w sprawie Pana Sõro był nieproporcjonalny w stosunku do celu jaki miał osiągnąć. W szczególności, w związku z odpowiednią krajową legislacją, informacja o pracownikach w dawnych służbach bezpieczeństwa – włącznie z kierowcami, jak w przypadku pana Sõro – została opublikowana, niezależnie od funkcji, jaką w nich wykonywał.