Tydzień 41 - Cafagna przeciwko Włochom

Skazanie oparte na pojedynczym zeznaniu zbiegłego świadka stanowiło naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego - wyrok ETPC z 12.10.2017 r. w sprawie Cafagna przeciwko Włochom (skarga nr 26073/13); 6 głosami do 1: naruszenie Artykułu 6 § 1 i 3 (d) (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminu oraz prawo do przesłuchania świadków) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego na podstawie zeznania złożonego przez świadka, który twierdził, że został przez niego napadnięty. Świadek nie zeznawał jednak w postępowaniu sądowym.

Trybunał uznał, że sądy włoskie, pomimo przeprowadzenia starannej analizy, nie były w stanie przeprowadzić rzetelnej oceny wiarygodności zeznań powyższego świadka. W ocenie Trybunału, prawo do obrony skarżącego zostało w ten sposób ograniczone w sposób niezgodny z wymogami rzetelnego procesu sądowego.  

Tydzień 40 - Zamoyski-Brisson i Inni przeciwko Polsce

Skarga dotycząca powództwa odszkodowawczego za znacjonalizowanie lasu w Polsce uznana za niedopuszczalną - decyzja ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Zamoyski-Brisson i Inni przeciwko Polsce (skargi nr 19875/13, 19906/13, 19921/13 oraz 19935/13): jednomyślnie skarga uznana za niedopuszczalną. Decyzja jest ostateczna. 

Sprawa dotyczyła postępowania wytoczonego przez prawnych nabywców nieruchomości w Kozłówce w celu uzyskania odszkodowania za jej nacjonalizację na podstawie dekretu PKWN z 12.12.1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Swoje roszczenie oparli na art. 7 ustawy o zachowaniu narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Alternatywnie, żądali odszkodowania za zaniechanie legislacyjne. 

Trybunał uznał, że nie istniała wystarczająca podstawa prawna w prawie polskim, mając na względzie wykładnię stosowaną przez polskie sądy, aby uznać roszczenie skarżących jako „mienie” w rozumieniu orzecznictwa Trybunału pod Artykułem 1 Protokołu 1 Konwencji. Polskie sądy, po przeprowadzeniu kompletnej analizy sprawy, oddaliły powództwo skarżących. Ponieważ powyższe orzeczenia nie były arbitralne, nie było podstaw przyjęcia innej konkluzji niż przyjęta przez sądy krajowe. 

Tydzień 40 - Kalēja przeciwko Łotwie

Postępowanie karne, w którym świadek był przesłuchiwany kilka lat zanim postawiono jej zarzuty trwało zbyt długo, ale jako całe, było rzetelne - wyrok ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Kalēja przeciwko Łotwie (skarga nr 22059/08); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie) Konwencji z uwagi na przewlekłość postępowania, które trwało 9 lat i 10 miesięcy; oraz brak naruszenia Artykułu 6 § 1 i 3(c) (prawo do bronienia się przez ustanowionego przez siebie obrońcę) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła postępowania karnego w zakresie sprzeniewierzenia środków. Skarżąca, księgowa, zarzucała, że została przesłuchana w tym postępowaniu jako świadek (a zatem bez obrońcy), na długo zanim postawiono jej oficjalne zarzuty. W szczególności, była wielokrotnie przesłuchiwana jako świadek, a została oskarżona w 2005 r. Została ostatecznie skazana w 2007 r. 

W zakresie przewlekłości Trybunał uznał, że za jego początek należy uznać rok 1998, mimo że skarżącej zarzuty postawiono dopiero w 2005 r. Jednakże od początku śledztwa i w jego toku była traktowana jak podejrzana, o czym świadczył fakt, że wiele razy była przesłuchiwana - niezależnie od okoliczności, że miała status procesowy świadka.  

Trybunał stwierdził również, że pomimo iż godnym pożałowania była niemożność skorzystania z pomocy obrońcy w toku postępowania przygotowawczego pomiędzy 1998 a 2005 r. z uwagi na status świadka, to rzetelność postępowania karnego nie została w ten sposób naruszona. 

Tydzień 40 - Ābele przeciwko Łotwie

Warunki osadzenia głuchoniemego więźnia skutkowały nieludzkim i poniżającym traktowaniem - wyrok ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Ābele przeciwko Łotwie (skargi nr 60429/12 i 72760/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi głuchoniemego więźnia, który skarżył się na przeludnienie cel oraz że władzy nie potrafiły zająć się jego niepełnosprawnością, co skutkowało jego izolacją. 

Trybunał uznał w szczególności, że skarżący nie miał odpowiedniej przestrzeni osobistej w celi, w której został osadzony oraz był narażony na cierpienie związane z izolacją wynikającą z niemożliwosci komunikowania się ze współosadzonymi. Powyższe stanowiło przekroczenie progu nieludzkiego i poniżającego traktowania.  

Tydzień 40 - Becker przeciwko Norwegii

Nakazanie dziennikarzowi ujawnienia źródła nie było uzasadnione, pomimo że samo źródło pochodziło z policji - wyrok ETPC z 5.10.2017 r. w sprawie Becker przeciwko Norwegii (skarga nr 21272/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła dziennikarki Cecilie Becker, której nakazano złożenie zeznań w postępowaniu karnym co do jej źródeł w sprawie manipulowanie rynkiem giełdowym. Pan X potwierdził Policji, że był źródłem dziennikarskim skarżącej do artykułu, który napisała w 2007 r. o trudnej sytuacji finansowej Norweskiej Spółki Paliwowej. Akcje spółki spadły po tym artykule. Pan X został następnie oskarżony za używanie dziennikarki aby wywrzeć wpływ na   rynek finansowy. Skarżąca odmówiła składania zeznań w każdym stadium postępowania przeciwko panu X, a sądy nakazały jej ich złożenie co do kontaktów ze swoim źródłem, uznając że nie istniało już żadne źródło, które należało chronić z uwagi na to, że sam się ujawnił. Sądy uznały również, że zeznania skarżącej mogły znacząco pomóc im w wyjaśnieniu sprawy. Pan X został mimo wszystko skazany, zanim została wydana prawomocna decyzja o zobowiązaniu skarżącej do złożenia zeznań. 

Trybunał uznał, że należy pochylić się nad kwestią, czy zeznania skarżącej co do źródła były konieczne w toku postępowania przygotowawczego oraz sądowego. Podkreślił, że jej odmowa ujawnienia źródła (czy też źródeł) w żaden sposób nie zakłóciła śledztwa czy postępowania sądowego przeciwko panu X. Przeciwnie, sąd I instancji, który skazał ana X został poinformowany przez prokuratora, że żaden wniosek o przedłużenie (przed wydaniem ostatecznej decyzji o zobowiązaniu jej do złożenia zeznań) nie został złożony, z uwagi na fakt, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona, nawet bez zeznań dziennikarki. Trybunał wziął również pod uwagę fakt, że dziennikarskie metody skarżącej nigdy nie zostały zakwestionowane oraz że nie została oskarżona o jakąkolwiek bezprawną działalność. Dodatkowo, jej prawo jako dziennikarki do zachowania w tajemnicy źródeł nie mogło automatycznie zostać uchylone z uwagi na zachowanie źródła czy też ujawnienie jego tożsamości. Trybunał nie został więc przekonany co do tego, że okoliczności niniejszej sprawy jaki i przyczyny uzasadniające zmuszenie skarżącej do złożenia zeznań były usprawiedliwione. 

Tydzień 40 - Alexandru Enache przeciwko Rumunii

Brak możliwości odroczenia (zarządzenia przerwy) wykonania kary pozbawienia wolności ojca dziecka poniżej roku na tych samych zasadach co matki nie był dyskryminujący - wyrok ETPC z 3.10.2017 r. w sprawie Alexandru Enache przeciwko Rumunii (skarga nr 16986/12); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji w zakresie warunków osadzenia skarżącego; oraz 5 głosami do 2: brak naruszenia Artykułu 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z Artykułem 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) w zakresie skargi na dyskryminację płciową. 

Sprawa dotyczyła, z jednej strony, skargi na warunki osadzenia oraz, z drugiej strony, skargi na dyskryminację płciową wynikającą z faktu, że zgodnie z rumuńskim prawem jedynie skazane matki dzieci w wieku do 1 roku mogą uzyskać odroczenie (przerwę) wykonania kary pozbawienia wolności do chwili gdy dziecko osiągnie rok życia. 

Wniosek o odroczenie (zarządzenie przerwy) wykonania kary złożony przez skarżącego, ojca dziecka poniżej roku życia, został oddalony przez rumuńskie sądy na podstawie ścisłej wykładni przepisu. 

Trybunał uznał w szczególności, że wskazane wyłączenie nie stanowiło różnicy w traktowaniu oraz że zastosowane środki były proporcjonalne do poszukiwanego celu (najlepszy interes dziecka oraz szczególne więzi między matką oraz jej dzieckiem w czasie pierwszego roku życia tego ostatniego). Trybunał odnotował, że zapewniając osadzonym kobietom korzyść w postaci możliwości odroczenia wykonania kary nie był automatyczny oraz że obowiązujące w tym czasie rumuńskie prawo karne zapewniało wszystkim osadzonym, niezależnie od płci, możliwość składania powyższego wniosku również na innych podstawach. Trybunał zauważył, że celem przedmiotowych przepisów prawa było odpowiedzenie na wyjątkowe okoliczności, zwłaszcza dotyczące unikalnego związku między matką a dzieckiem w czasie ciąży oraz roku po urodzeniu dziecka. Trybunał stanął na stanowisku, że powyższy cel może być rozumiany jako uzasadniony w rozumieniu Artykułu 14 Konwencji a zarzuty rumuńskiego rządu nie były oczywiście bezpodstawne albo nieracjonalne. Trybunał uznał więc, że mając na uwadze sferę, do której odnosi się niniejsza sprawa, powyższe argumenty mogą stanowić podstawę usprawiedliwiającą różnicę w traktowaniu skarżącego. Macierzyństwo ma wyjątkowe cechy, które powinny być brane pod uwagę, między innymi, przy zastosowaniu środków chroniących. 

Tydzień 40 - Dmitriyevskiy przeciwko Rosji

Skazanie redaktora naczelnego za publikację oświadczeń czeczeńskich liderów było nieuzasadnione - wyrok ETPC z 3.10.2017 r. w sprawie Dmitriyevskiy przeciwko Rosji (skarga nr 42168/06); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania redaktora naczelnego lokalnej gazety za publikację oświadczeń dwóch liderów czeczeńskich separatystów. 

Trybunał stwierdził, że poglądy przedstawione w obu oświadczeniach nie mogą być postrzegane jako nawoływanie do przemocy albo nienawiści, które mogłyby skutkować ich spełnieniem. Trybunału nie był przekonany co do tego, czy publikacja przedmiotowych artykułów mogła mieć jakikolwiek szkodliwy skutek w zapobieganiu nieporządkowi albo przestępstwom czy też mogła mieć jakikolwiek potencjalny skutek na naruszenie integralności terytorialnej czy publicznego bezpieczeństwa. Dodatkowo, decyzje rosyjskich sądów były wadliwe: winę uznano za udowodnioną na podstawie opinii biegłego lingwisty, nie dokonano analizy tych opinii i w zasadzie przepisano ich wnioski. Ponadto, sądy nie dokonały żadnej próby analizy samych oświadczeń. 

Tydzień 40 - N.D. i N.T. przeciwko Hiszpanii

Natychmiastowy powrót do Maroka subsaharyjskich imigrantów, którzy chcieli wejść na hiszpańskie terytorium w Melilli skutkowało zbiorowym wydaleniem cudzoziemców i naruszyło Konwencję - wyrok ETPC z 3.10.2017 r. w sprawie N.D. i N.T. przeciwko Hiszpanii (skarga nr 8675/15); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 4 Protokołu nr 4 (zakaz zbiorowego wydalania obcokrajowców) Konwencji oraz naruszenie Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w związku z Artykułem 4 Protokołu nr 4 Konwencji. 

Sprawa dotyczyła natychmiastowego powrotu do Maroka subsaharyjskich imigrantów, którzy usiłowali wkroczyć na hiszpańskie terytorium w Melilli w dniu 13 sierpnia 2014 r. przeskakując przez barierki, które otaczają enklawę w Melilli na północnoafrykańskim wybrzeżu. 

Trybunał zauważył, że skarżący zostali wydaleni i wysłani z powrotem do Maroka wbrew ich woli oraz, że środki związane z deportacją zostały podjęte bez jakiejkolwiek administracyjnej czy sądowej decyzji. Władze hiszpańskie nie przeprowadziły procedury identyfikacji skarżących. Trybunał uznał, że w tych okolicznościach, zastosowane środki miały charakter zbiorowego wydalenia. Wersja skarżących usiłowania pokonania barierek wokół Melilli została potwierdzona licznymi zeznaniami różnych świadków i dziennikarzy, podobnie jak Wysokiego Komisarza Narodów Zjednoczonych do spraw Uchodźców czy Komisarza Praw Człowieka. W końcu Trybunał stwierdził istnienie związku przyczynowego między zbiorowym wydaleniem skarżących na granicy Melilli oraz faktem, że zostali skutecznie pozbawieni dostępu do środka, który mógłby im pozwolić na złożenie wniosku czy skargi do odpowiednich władz oraz uzyskania skrupulatnej i pełnej analizy ich wniosków przed wydaleniem. 

Tydzień 40 - Novaya Gazeta i Milashina przeciwko Rosji

Postępowanie o zniesławienie na skutek publikacji artykułów w toku śledztwa w sprawie katastrofy Kurska naruszyło prawo dziennikarki i wydawcy do wolności wyrażania opinii - wyrok ETPC z 3.10.2017 r. w sprawie Novaya Gazeta i Milashina przeciwko Rosji (skarga nr 45083/06); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania o zniesławienie przeciwko domowi wydawniczemu oraz dziennikarce w następstwie opublikowania dwóch artykułów dotyczących zatonięcia rosyjskiego atomowego okrętu podwodnego „Kursk” w Morzu Barentsa w sierpniu 2000 r. oraz śledztwa w sprawie wypadku. Przedmiotowe artykuły zawierały oświadczenia osoby bliskiej jednej z ofiar oraz jej pełnomocnika wskazując na winę osób odpowiedzialnych za prowadzenie śledztwa, które ostatecznie zamknięto, wynikającą z przekroczenia uprawnień. 

Trybunał stwierdził w szczególności, że wydawca i dziennikarka  zostali uznani za odpowiedzialnych za opublikowanie opinii osób trzecich. Pomimo iż szczególnie silne powody mogą przemawiać za ukaraniem dziennikarza za udział w rozpowszechnianiu oświadczeń innych osób, sądy krajowe nie wskazały na nie. Uznały za bezprzedmiotowe badanie, czy dziennikarka wyrażała swoje poglądy czy też osoby trzeciej. Ostatecznie, uzasadnienie sądów zostało oparte na domniemaniu, że ochrona reputacji powodów miała istotniejsze znaczenie niż wolność wyrażania opinii, niezależnie od okoliczności. 

Tydzień 40 - D.M.D. przeciwko Rumunii

Rumuńskie władze nie ochroniły dziecka przed domową przemocą - wyrok ETPC z 3.10.2017 r. w sprawie D.M.D. przeciwko Rumunii (skarga nr 23022/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na długotrwałość śledztwa i inne jego wady; 4 głosami do 3: naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) z uwagi na brak merytorycznego rozpoznania przez sądy skargi na nieprzyznanie odszkodowania pomimo iż państwo, zgodnie z rumuńskim prawem w sprawie osoby małoletniej było zobowiązane do rozpoznania sprawy z urzędu (nawet bez wniosku pokrzywdzonego). 

Sprawa dotyczyła postępowania wytoczonego przez małoletniego syna przeciwko ojcu w sprawie przemocy domowej. Postępowanie trwało ponad 8 lat i zakończyło się skazaniem ojca skarżącego za fizyczne i psychiczne znęcanie się nad swoim dzieckiem. D.M.D., skarżący, zarzucał nieskuteczność śledztwa oraz nieprzyznanie mu odszkodowania. W szczególności, sądy krajowe ustaliły w ostatniej instancji, żę nie rozpoznały wniosku o odszkodowania z uwagi na brak wniosku skarżącego czy prokuratora w tym zakresie. 

Trybunał przypomniał, że Wysokie Umawiające się strony powinny czuwać nad ochroną dziecięcej godności, co w praktyce wymaga odpowiednich ram prawnych pozwalających na ochronę dzieci przed przemocą domową.