Özer p. Turcji (nr 3)

Wolność słowa: wyrok podsumowujący orzecznictwo w sprawie przestępstwa propagandy na rzecz organizacji terrorystycznych – wyrok ETPC z 11.2.2020 r. w sprawie Özer p. Turcji (nr 3) (skarga nr 69270/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.
Sprawa dotyczyła postępowania karnego wytoczonego przeciwko skarżącemu z uwagi na artykuł opublikowany w jego magazynie. Skarżący został oskarżony i skazany za czyn propagowania organizacji terrorystycznej zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713.

Trybunał przypomniał zasady, które ustanowił w swoim orzecznictwie pod art. 10 Konwencji dotyczące postępowania karnego wszczętego za przestępstwo propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej, karalnej zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy nr 3713.

Trybunał zauważył, że sądy krajowe nie wzięły pod uwagę zasad wynikających z jego orzecznictwie, biorąc pod uwagę fakt, że ich ocena sprawy nie odpowiadała na pytanie, czy kwestionowany artykuł mógł – biorąc pod uwagę jego treść, kontekst i zdolność spowodowania szkodliwych skutków – być postrzegany jako zawierający nawoływanie do przemocy, zbrojnego oporu czy rebelii, czy też prowadzący do mowy nienawiści.

Trybunał uznał więc, że władze krajowe nie przeprowadziły odpowiedniej analizy uwzględniającej wszystkie kryteria wskazane i zastosowane w sprawach dotyczących wolności wypowiedzi, oraz, że rząd nie wykazał, aby wskazany środek odpowiadał naglącej społecznej potrzebie, był proporcjonalny do poszukiwany celu oraz by był konieczny w demokratycznym społeczeństwie.

Felloni p. Włochom

Skazanie za prowadzenie pod wpływem alkoholu: zgodność z zasadą zakazu retrospektywności ustawy surowszej, ale brak uzasadnienia w wyroku kasacyjnym – wyrok ETPC z 6.2.2020 r. w sprawie Felloni p. Włochom (skarga nr 44221/14); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji oraz

Brak naruszenia art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego, które doprowadziło do skazania skarżącego za prowadzenie samochodu pod wpływem alkoholu. Skarżący zarzucał, że wyrok skazujący na karę pozbawienia wolności był wynikiem retrospektywnego zastosowania ustawy surowszej. W szczególności, zarzucał, że nie uwzględniono okoliczności łagodzących zgodnie z obowiązującym w czasie popełnienia czynu prawem, następnie zmienionym. Zarzucał również brak uzasadnienia wyroku Sądu Kasacyjnego, przed którym się bronił.

Trybunał stwierdził, że Sąd Kasacyjny nie wypełnił swojego obowiązku uzasadnienia swojego orzeczenia w zakresie obrony skarżącego co do okoliczności łagodzących. Niemniej uznał, że skarżący nie został ukarany w wyniku zastosowania nowego surowszego prawa karnego, które weszło w życie po popełnieniu czynu.

Alexandru Marian Iancu p. Rumunii

Zarzuty stronniczości wobec rumuńskiego sędziego pod koniec postępowania karnego nie były uzasadnione – wyrok ETPC z 4.2.2020 r. w sprawie Alexandru Marian Iancu p. Rumunii (skarga nr 60858/15); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / rozprawa) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutów skarżącego, że sędzia był zaangażowany w jego skazanie w dwóch postępowania karnych przez co nie mógł być bezstronny.

Trybunał stwierdził, że poza domniemanym podobieństwem pomiędzy dwoma postępowania karnymi przeciwko skarżącemu za przestępstwa finansowe, nie istniały obiektywne przyczyny do obaw co do bezstronności sędziego. W rzeczywistości sam chciał wyłączyć się ze sprawy, ale jego wniosek nie został uwzględniony w uzasadnionej decyzji.

J.M.B. p. Francji

Francuskie władze muszą skończyć z przeludnieniem w zakładach karnych oraz z poniżającymi warunkami osadzenia – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie J.M.B. p. Francji (skarga nr 9671/15 i 31 innych) Konwencji; jednomyślnie:

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji oraz

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania).

32 skargi dotyczyły trudnych warunków osadzenia w zakładach karnych w: Ducos (Martynika), Faa’a Nuutania (Francuska Polinezja), Baie-Mahault (Gwadelupa), Nîmes, Nicea i Fresnes, podobnie jak problemu przeludnienia w zakładach karnych i skuteczności środków  dostępnych osadzonym.

Trybunał stwierdził, że przestrzeń osobista przyznana większości skarżących była poniżej wymaganego minimalnego standardu 3 m2 w czasie całego okresu ich osadzenia; że sytuacja pogorszyła się z uwagi na brak prywatności przy korzystaniu z toalet. W stosunku do skarżących, którzy mieli ponad 3 m2 przestrzeni osobistej, Trybunał stwierdził, że zakłady karne, w któryc byli osadzeni nie mieli zapewnionych godnych warunków osadzenia czy wystarczającej wolności przemieszczania się czy innych aktywności na zewnątrz celi.

Trybunał dalej uznał, że dostępne środki – pilna skarga o ochronę podstawowej wolności i pilna skarga o odpowiednie środki – były nieskuteczne w praktyce i stwierdził, że władza sędziów administracyjnych do wydawania orzeczeń była ograniczona zakresowo. Dodatkowo, pomimo pozytywnej zmianie w orzecznictwie, przeludnienie w zakładach karnych doprowadziło do ruiny niektóre więzienia stanowiąc przeszkodę dla pełnego i natychmiastowego zaprzestania poważnego

naruszenia praw podstawowych za pomocą środków dostępnych dla osób zatrzymanych.

Na podstawie art. 46 Trybunał zauważył, że stan zaludnienia przedmiotowych zakładów karnych ujawnił istnienie problemu systemowego. Trybunał zalecił Francji rozważenie wprowadzenia środków generalnych mających na celu wyeliminowanie przeludnienia oraz poprawę warunków materialnych osadzenia, wprowadzając na skuteczny środek odwoławczy.

Sukachov p. Ukrainie

Nieodpowiednie warunki aresztu na Ukrainie – Trybunał wdraża procedurę wyroku pilotażowego – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie Sukachov p. Ukrainie (skarga nr 14057/17)

Sprawa dotyczyła powtarzającego się strukturalnego problemu trudnych warunków w aresztach na Ukrainie. Jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na kumulacyjny skutek przeludnienia, słabego oświetlenia, wentylacji i warunków sanitarnych w celach, w których pan Sukachov przebywał z jedną godziną ćwiczeń na zewnątrz dziennie między 2012 a 2017 rokiem.

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji z uwagi na brak dostępnych skutecznych środków by skarżyć się na warunki osadzenia.

Trybunał uznał, że problem niewłaściwych warunków w aresztach nie dotyczył tylko samego skarżącego. Problem ten był powszechny i trwał od co najmniej 2005 r., kiedy to Trybunał wydał pierwszy wyrok w tym zakresie, co nie skutkowało znalezieniem jakichkolwiek konkretnych rozwiązań od tamtej pory.

Problem dotknął i mógł dotknąć szerokie grono osób i istniała nagła potrzeba zapewnienia szybkiej i odpowiedniej odpowiedzi na poziomie krajowym. Trybunał zdecydował więc zastosować procedurę wyroku pilotażowego w tej sprawie i zwrócił się do ukraińskich władz o udostępnienie skutecznych środków prewencyjnych i odszkodowawczych za nieodpowiednie warunki osadzenia w terminie maksimum 18 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku. Wyliczył również obszerne środki do przedsięwzięcia aby uporać się z tym problemem strukturalnym. To już ósmy wyrok pilotażowy dotyczący warunków osadzenia.

Studio Monitori i Inni p. Gruzji

Skarżący w gruzińskich sprawach nie wypełnili warunków dla prawa dostępu do informacji publicznej – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie Studio Monitori i Inni p. Gruzji (skargi nr 44920/09 oraz 8942/10); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarg na odmowę dostępu do informacji publicznej.

Trybunał zauważył że sprawa z 2016 r. Magyar Helsinki Bizottság p. Węgrom wyznaczyła zasady jak wnioski o dostęp do informacji publicznej powinny być chronione prawem do wolności wypowiedzi pod art. 10. Cztery kryteria były odpowiednie przy ocenie, czy mamy do czynienia z prawem dostępu do informacji czy też obowiązkiem władz do jej ujawnienia.

Skarżący w pierwszej sprawie nie spełnili tych kryteriów: nie wyjaśnili dlaczego potrzebowali informacji, nie wykazali dlaczego jej potrzebowali do wykonania ich wolności do otrzymania i przekazania informacji. W rzeczywistości, mogli skończyć projekt dziennikarski bez tych informacji.

Skarżący w drugiej sprawie podobnie nie wyjaśnił dlaczego potrzebował tej informacji. Nie wykazał również jak jego rola w społeczeństwie czy interes publicznej informacji o jaką prosł spełnił kryteria wymagane przez Trybunał.

Saribekyan i Balyan p. Azerbejdżanowi

Władze Azerbejdżanu odpowiedzialne za śmierć i tortury Ormianina w celi należącej do żandarmerii wojskowej – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie Saribekyan i Balyan p. Azerbejdżanowi (skarga nr 35746/11)

Sprawa dotyczyła syna skarżących – Ormianina, podczas aresztu przez żandarmerię wojskową w Azerbejdżanie

5 głosami do 2: naruszenie art. 2 (prawo do życia) Konwencji z uwagi na śmierć syna skarżących w azerskim areszcie

6 głosami do 1: naruszenie art. 2 z uwagi na brak skutecznego śledztwa w sprawie śmierci ich syna oraz

6 głosami do 1: naruszenie art. 3 (zakaz tortur oraz złego traktowania) z uwagi na torturowanie syna skarżących przed jego śmiercią

Jednomyślnie: brak naruszenia praw skarżących pod art. 3.

Trybunał uznał w szczególności, że skarżący w pierwszej kolejności podnosili, że ich syn Manvel Saribejyan zmarł na skutek przemocy innych, a mianowicie personelu departament  żandarmerii wojskowej w Baku, gdzie był aresztowany. Nie przyjął wersji azerskich władz, że sam się powiesił.

Dodatkowo, Azerbejdżan nie przedstawił żadnych dowodów aby zakwestionować ustalenia biegłych ormiańskich co do ran doznanych przez pana Saribekyana przed śmiercią, łącznie ze śladami pobicia i urazu głowy, złego traktowania, którego musiało być zakwalifikowane jako tortury.

Breyer p. Niemcom

Wymóg zbierania danych aby identyfikować użytkowników kart SIM zarejestrowanych w pre-paid nie naruszył prawa do prywatności – wyrok ETPC z 30.1.2020 r. w sprawie Breyer p. Niemcom (skarga nr 50001/12); 6 głosami do 1:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła gromadzenia danych użytkowników kart SIM zarejestrowanych w pre-paid przez spółki telekomunikacyjne.

Trybunał uznał w szczególności, że zbieranie nazwisk i adresów użytkowników kart SIM zarejestrowanych w pre-paid doprowadziło do ograniczonej ingerencji w ich prawa. Przedmiotowe prawo miało dodatkowe gwarancje a ludzie mogli również zwrócić się do niezależnych organów kontroli danych aby sprawdzić wnioski władz o dane oraz wnosić o odszkodowanie w razie konieczności.

Niemcy nie przekroczyły granic swojej dyskrecji („margines oceny”) stosując przedmiotowe prawo i nie doszło do naruszenia praw skarżących przez gromadzenie ich danych.

Ali Riza i Inni p. Turcji

Turcja musi zreformować system rozwiązywania sporów dotyczących futbolu – wyrok ETPC z 28.1.2020 r. w sprawie Ali Riza i Inni p. Turcji (skargi nr 30226/10, 17880/11, 17887/11, 17891/11 oraz5506/16)

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji z uwagi na brak niezależności oraz bezstronności organu – Komitetu Arbitrażu Tureckiej Federacji Futboli (TFF), który rozstrzygnął spór dotyczący Ömera Rızy, zawodowego piłkarza oraz Serkana Akala, sędziego.

Spór pana Rizy dotyczył jego kontraktu, podczas gdy Akala koncentrował się na jego degradacji. Decyzje TFF w ich sprawach nie podlegały kontroli sądowej.

Trybunał stwierdził, że organ wykonawczy TFF, Zarząd Dyrektorów, który zawsze szeroko skupiał członków czy menedżerów klubów piłkarskich, miał zbyt silny wpływ na organizację i funkcjonowanie Komitetu Arbitrażu. Również prawo TFF nie zapewniało odpowiednich gwarancji chroniących członków Komitetu Arbitrażu przed zewnętrzną presją. Zauważając, że sprawa ujawniła problem systemowy dotyczący rozwiązywania sporów futbolowych w Turcji, Trybunał wskazał pod art. 46 (moc wiążąca i wykonywanie wyroków), że państwo powinno podjąć środki celem zapewnienia systemowej niezależności Komitetu Arbitrażu. Uznał jednocześnie skargi trzech piłkarzy amatorów za niedopuszczalne z uwagi na brak zastosowania art. 6 w ich sprawach.

L.R. p. Północnej Macedonii

Naruszenia praw niepełnosprawnego ośmiolatka, który był przywiązany do łóżka w publicznej placówce „dla własnego dobra” – wyrok ETPC z 23.1.2020 r. w sprawie L.R. p. Północnej Macedonii (skarga nr 38067/15);

Sprawa dotyczyła dziecka, L.R., które było w państwowej placówce od 3 miesiąca życia oraz zarzutów nieodpowiedniej opieki i złego traktowania. Jego sprawą zainteresował się jeden NGO, gdy rzecznik praw obywatelskich odwiedził go w instytucie w 2013 r. i zobaczył, że jest przywiązany do łóżka.

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji uznając, że władze były odpowiedzialne za umieszczenie L.R. w placówce, która nie mogła odpowiedzieć na jego potrzeby, nie posiadała wymaganej opieki, a nieludzkie i poniżające traktowanie trwało.

6 głosami do 1:

Naruszenie art. 3 (skuteczne śledztwo) z uwagi na nieprzeprowadzenie przez władze odpowiedniego śledztwa w tej sprawie.

Trybunał uznał za niepokojące, że skarżący, ośmioletnie psychicznie chore niepełnosprawne dziecko, które było niesłyszące i niemówiące, częstokroć było przywiązane do swojego łóżka w czasie pobytu przez rok i 9 miesięcy w placówce, która w sposób oczywisty była nieodpowiednia, gdyż przeznaczona jedynie dla fizycznie niepełnosprawnych, mimo że pracownicy zgłaszali swoje obawy władzom od samego początku, że mieli za mały i niewykwalifikowany personel aby nim się opiekować. Dodatkowo, śledztwo, zamiast skupić się na ogólnym braku w systemie w sprawie L.R., skoncentrowało się na indywidualnej odpowiedzialności karnej pracowników placówki, co doprowadziło do stwierdzenia przez prokuraturę, że nie było zamiaru skrzywdzenia dziecka i umorzono postępowanie.