Strazimiri p. Albanii

Albańskie władze muszą odpowiedzieć na długotrwały problem braku instytucji medycznych dla osób chorych psychicznie, którym sąd nakazał odbycie terapii – wyrok ETPC z 21.1.2020 r. w sprawie Strazimiri p. Albanii (skarga nr 34602/16)

Sprawa dotyczyła pozbawienia wolności człowieka, któremu nie można było przypisać odpowiedzialności karnej z uwagi na chorobę psychiczną, w zakładzie karnym a nie psychiatrycznym.

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na brak odpowiednich warunków życiowych w szpitalu więziennych, gdzie skarżący był przetrzymywany oraz brak odpowiedniej opieki psychiatrycznej oraz

Naruszenia art. 5 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego / prawo do bycie niezwłocznie sądzonym / wykonalne prawo do odszkodowania) w szczególności z uwagi na ciągłe pozbawienie wolności w zakładzie karnym a nie w instytucji medycznej oraz z uwagi na to, że jego zażalenie na pozbawienie wolności czekało na rozpoznanie przed Sądem Najwyższym od 2016 r.

Trybunał stwierdził istnienie długotrwałego zaniechania ze strony albańskich władz aby ustanowić specjalne medyczne instytucje dla osób chorych psychicznie, które zostały pozbawione wolności z uwagi na konieczność przeprowadzenia zasądzonego przez sąd przymusowego leczenia. Było to sprzeczne z krajowymi obowiązkami wynikającymi z ustawy i wskazywało na problem strukturalny.

Trybunał stwierdził na podstawie art. 46 (moc wiążąca i wykonywanie wyroków), że władze powinny nie tylko zapewnić, by skarżący otrzymał psychoterapię, a nie tylko lekarstwo, a także stworzyć odpowiednie instytucje dla tych znajdujących się w jego sytuacji.

Magyar Kétfarkú Kutya Párt p. Węgrom

Prawo zastosowane do ukarania grzywną węgierskiej partii politycznej za aplikację komórkową nie było wystarczająco precyzyjne – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 20.1.2020 r. w sprawie Magyar Kétfarkú Kutya Párt p. Węgrom (skarga nr 201/17); 16 głosami do 1:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyły aplikacji komórkowej partii politycznej, która pozwalała głosującym fotografować, anonimowo ładować i komentować nieprawidłowo oddane głosy w czasie referendum o imigracji w 2016 r.

Trybunał uznał w szczególności, że przepis prawa wyborczego podany przez władze (naruszenie zasady wykonywania praw zgodnie z ich celem) nie pozwalał skarżącej partii przewidzieć, że mogła zostać ukarana za zapewnienie takiej aplikacji, która służyła korzystaniu z wolności wypowiedzi.

Poważna niepewność co do potencjalnych skutków tego przepisu przekroczyła to, co akceptowalne zgodnie z Konwencją, a brak wystarczającej precyzji prawa, by wykluczyć arbitralność i pozwolić skarżącej partii uregulować swoje zachowanie doprowadził do naruszenia Konwencji.

Magosso i Brindani p. Włochom

Skazanie za domniemany artykuł zniesławiający o terrorystycznym morderstwie dziennikarza Waltera Tobagi w 1980 r.: naruszenie wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 16.1.2020 r. w sprawie Magosso i Brindani p. Włochom (skarga nr 59347/11); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania za zniesławienie dwóch skarżących – dziennikarza i wydawcy, po publikacji artykułu dotyczącego morderstwa dziennikarza Waltera Tobagi w 1980 r. przez grupę terrorystyczną bliską Czerwonym Brygadom.

W związku z reportażem opartym na wywiadach, Trybunał przypomniał swoje wcześniejsze ustalenia, że należy dokonać rozróżnienia pomiędzy własnymi oświadczeniami dziennikarza i tymi czynionymi przez osoby trzecie cytowanymi w artykule czy reportażu. W niniejszej sprawie Trybunał uznał, że sądy krajowe nie rozróżniły pomiędzy oświadczeniami pierwszego skarżącego oraz D.C., który był cytowany w artykule.

Trybunał również zauważył, że skarżący wyprodukowali dużą liczbę dokumentów oraz materiału dowodowego upoważniającego ich do przyjęcia takiej wersji faktów w artykule, którą można uznać za wiarygodną i spójną. Nie bez znaczenia jest fakt, że kwestionowane oświadczenia dotyczyły zdarzeń z końca 1979 r. a artykuł został opublikowany 25 lat później – w 2004 r. Konkludując, Trybunał stwierdził, że sądy krajowe, uznając słowa D.C. za nieprawdziwe i niezgodne z „prawdą ustaloną przez sądy I instancji” nie dały odpowiednich i wystarczających przyczyn dla nieuwzględniania informacji dostarczonych przez skarżących.

Yam p. Zjednoczonemu Królestwu

Przeprowadzenie części procesu o morderstwo za zamkniętymi drzwiami nie naruszyło prawa do rzetelnego procesu sądowego – wyrok ETPC z 16.1.2020 r. w sprawie Yam p. Zjednoczonemu Królestwu (skarga nr 31295/11); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 i ust. 3 lit. d (prawo do rzetelnego procesu sądowego oraz prawo żądania obecności i przesłuchania świadków obrony na takich samych warunkach jak świadków oskarżenia) Konwencji w związku z decyzją sądu o przeprowadzeniu części postępowania za zamkniętymi drzwiami;

Brak naruszenia obowiązków wynikających z art. 34 (prawo do skargi indywidualnej) Konwencji.

Pozostałe skargi uznał za niedopuszczalne.

Trybunał uznał, że nakaz przeprowadzenia części postępowania za zamkniętymi drzwiami, niejawnym wobec prasy i publiczności z uwagi na przyczyny bezpieczeństwa narodowego nie skutkował jakąkolwiek nierzetelnością postępowania. Dodatkowo, sądy krajowe przeprowadziły pełną analizę wniosku oskarżenia przed jego uwzględnieniem a oskarżony i obrońca w pełni brali udział w procesie.

Khodorkovskiy and Lebedev p. Rosji (nr 2)

Trybunał stwierdza naruszenia praw byłych menedżerów Yukosu w drugim postępowaniu oraz odrzuca kilka skarg – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie Khodorkovskiy and Lebedev p. Rosji (nr 2) (skargi nr 51111/07 oraz 42757/07)

Sprawa dotyczyła drugiego postępowania byłych menedżerów Yukosu Michaiła Chodorkowskiego i Platona Lebiediewa.

W dzisiejszym wyroku, jednomyślnie:

Naruszenia praw skarżących do rzetelnego procesu sądowego pod art. 6 ust. 1 i art. 6 ust. 3 lit. c oraz lit. d Konwencji z uwagi na odmowę sędziego wyrażenia zgody obronie na przesłuchanie świadków oskarżenia i obrony oraz dostarczenia ważnych biegłych czy też uniewinniającego materiału dowodowego.

Mimo to, Trybunał jednomyślnie stwierdził:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 dotyczący niezależności oraz bezstronności sędziego

Brak naruszenia art. 6 ust. 2 (domniemanie niewinności) w związku z komentarzami w toku procesu czynionymi przez Wladimira Putina, premiera w tamtym czasie.

5 głosami do 2: skarżący byli ofiarą nieprzewidywalnego zastosowania prawa karnego na ich niekorzyść z naruszeniem art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej).

Jednomyślnie: naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) z uwagi na długoterminowy brak wizyt rodzinnych, kiedy skarżący przebywali w areszcie.

Jednomyślnie: brak potrzeby oceny skarg dotyczących art. 18 (granice stosowania ograniczeń praw) Konwencji w związku z art. 6 i 7 oraz art. 4 Protokołu nr 7 (zakaz ponownego sądzenia lub karania) oraz brak naruszenia art. 18 w związku z art. 8.

Soares Campos p. Portugalii

Nieskuteczne śledztwo w sprawie śmierci studenta w czasie otrzęsin, ale ramy prawne były wystarczające – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie Soares Campos p. Portugalii (skarga nr 30878/16); jednomyślnie:

Naruszenie proceduralnego aspektu art. 2 (prawo do życia) Konwencji i brak naruszenia materialnego aspektu art. 2.

Sprawa dotyczyła śmierci syna skarżącego, który spadł do morza biorąc udział w spotkaniu na plaży związanym z Praxe (tradycja studencka, która łączy się z otrzęsinami). Skarżący zarzucał, że śmierć jego syna była spowodowana brakiem ram prawnych regulujących otrzęsiny na portugalskich uniwersytetach i zarzucał, że śledztwo w sprawie okoliczności śmierci jego syna było nieskuteczne.

Trybunał stwierdził, że postępowanie przygotowawcze nie spełniło wymogów art. 2 Konwencji. Zauważył, że wiele pilnych środków mogło zostać zarządzonych niezwłocznie po tragedii. Mimo to, Trybunał uznał, że nie istniał obszar poza prawem czy też prawna próżnia w związku z otrzęsinami w Portugalii, zauważając, że prawo krajowe faktycznie posiadało serię przepisów karnych, cywilnych i dyscyplinarnych zaprojektowanych by zapobiegać, przeciwdziałać i karać czyny zagrażające życiu jednostek czy też ich nietykalności fizycznej czy psychicznej. Przyznając niewątpliwie tragiczny charakter niniejszej sprawy, Trybunał nie stwierdził, by państwo nie dopełniło swoich pozytywnych obowiązków pod art. 2 i mogło przez to ponieść odpowiedzialność za śmierć syna skarżącego.

D i Inni p. Rumunii

Wydalenie skazanego irackiego przemytnika imigrantów nie naruszyłoby Konwencji, ale nie miał dostępu do środka zawieszającego – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie D i Inni p. Rumunii (skarga nr 75953/16)

Sprawa dotyczyła nakazu deportacji do Iraku Irakijczyka po jego skazaniu w Rumunii za ułatwienie wkroczenia do Rumunii osób zaangażowanych w działalność terrorystyczną (czyn przemytu imigrantów).

Jednomyślnie:

- nie doszłoby do naruszenia art. 2 (prawo do życia) i 3 (zakaz tortur i nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji gdyby nakaz wydalenia skarżącego do Iraku został wykonany;

- naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji w związku z art. 2 i 3.

Trybunał uznał, że materiał dowodowy dostarczony przez D. zawierał bardzo mało informacji o indywidualnych okolicznościach sprawy i nie wykazał w praktyce, że istniał bezpośredni związek między jego skazaniem w Rumunii i prawdopodobieństwem złego traktowania w Iraku niezgodnego z art. 2 i 3 Konwencji. Działania, za które D został skazany w Rumunii nie miały miejsca na terytorium Iraku i nie miały bezpośredniego związku z terroryzmem. Nie istniały więc poważne ani udowodnione podstawy aby wierzyć, że w razie powrotu do Iraku, D. byłby narażony na poważne ryzyko poddania traktowaniu niezgodnemu z art. 2 i 3 Konwencji.

Trybunał zauważył, że środki dostępne skarżącemu, aby zakwestionować nakaz deportacji nie miały skutku zawieszającego, co było niezgodne z orzecznictwem ETPC pod art. 13. Trybunał uznał, że skargi pod art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) i 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji były oczywiście bezzasadne.

Trybunał zdecydował kontynuować wskazanie rządowi (Reguła 39 Regulaminu Trybunału) nie wydalanie D do Iraku do czasu, gdy wyrok stanie się prawomocny albo Trybunał wyda inne rozstrzygnięcie w tym zakresie.

X i Inni p. Rosji

Złe działanie systemu sprawiedliwości i ujawnienie informacji o adopcji dwóch dzieci na stronie sądu: naruszenie

Sprawa dotyczyła dwóch skarg dotyczących zarzutów co do złego funkcjonowania systemu sprawiedliwości.

Trzech skarżących zarzucało w szczególności ujawnienie ich tożsamości w orzeczeniach sądowych albo dokumentach, które upubliczniono w sprawie o zgwałcenie (skarga nr 66158/14) a w sprawie o adopcję (skarga nr 78042/16).

Powództwa cywilne wniesione przez skarżących przeciwko sędziom nie zostały rozpoznane merytorycznie przez sądy krajowe.

Wyrok z 14.1.2020 r. w sprawie X i Inni p. Rosji (skargi nr 78042/16 oraz 66158/14);

- skarga w zakresie aspektu cywilnego art. 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Konwencji – niedopuszczalna – Trybunał uznał, że przepis ten nie ma zastosowania ponieważ rosyjskie prawo nie zapewnia żadnego prawa upoważniającego skarżących dochodzenia odszkodowania na wypadek działań sądu o charakterze procesowym poza przewlekłością postępowania. Stwierdzenie dopuszczalności art. 6 ust. 1 doprowadziło do stworzenia prawa materialnego bez podstawy w prawie krajowym.

- skargi pod art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) i art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) – dopuszczalne tylko w zakresie skargi nr 78042/16;

Jednomyślnie: naruszenie art. 8 w związku z publikacją wyroku ujawniającego informację o adopcji dzieci skarżących X i Y (skarga nr 78042/16) na stronie sądu;

Naruszenie art. 13 w związku z art. 8 w stosunku do obu skarżących.

Trybunał stwierdził, że informacja zamieszczona na stronie sądu okręgowego, która dotyczyła poufnego charakteru adopcji dzieci X i Y, została opublikowana z naruszeniem prawa krajowego, a skarżący nie mogli skorzystać z krajowego środka odwoławczego, aby złożyć skargę w zakresie prawa do poszanowania ich życia prywatnego i rodzinnego.

Rinau p. Litwie

Trybunał stwierdza polityczną ingerencję oraz duże opóźnienia w powrocie córki z Ltiwy do jej niemieckiego ojca – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie Rinau p. Litwie (skarga nr 10926/09); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła starań niemieckiego ojca do zwrócenia mu córki od swojej byłej litewskiej żony po uzyskaniu orzeczeń sądów na swoją korzyść.

Trybunał stwierdził w szczególności, że nie było jasne, czy władza ustawodawcza czy wykonawcza próbowały wpłynąć na proces decyzyjny na korzyść matki, pomimo nakazów sądów na korzyść ojca, które powinny być szybko wykonane na Litwie. Pośród wielu czynników, działania Sądu Najwyższego i Prezesa Sądu Najwyższego doprowadziły do „wagarów procesów”, które były sprzeczna z celami międzynarodowych i unijnych reguł dotyczących opieki nad dzieckiem.

Beizaras i Levickas p. Litwie

Odmowa ścigania mowy nienawiści – komentarzy na temat pocałunków osób tej samej płci na Facebooku była dyskryminująca – wyrok ETPC z 14.1.2020 r. w sprawie Beizaras i Levickas p. Litwie (skarga nr 41288/15); jednomyślnie:

Naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) Konwencji w związku z art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) oraz naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego).

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności państwa za ochronę jednostek przed homofobiczną mową nienawiści.

Skarżący – dwaj młodzi mężczyźni pozostający w związku – jeden z nich zamieścił ich zdjęcie całujących się na Facebooku, które spotkało się z setkami nienawistnych komentarzy online. Niektóre dotyczyły społeczności LGBT w ogólności, podczas gdy inne osobiście groziły skarżącym. Zarówno prokuratura jak i sądy odmówiły wszczęcia postępowania przygotowawczego za nawoływanie do nienawiści i przemocy przeciwko osobom homoseksualnym, uznając, że zachowanie pary było prowokujące a komentarze, mimo że „nieetyczne” nie zasługiwały na ściganie.

Trybunał uznał w szczególności, że orientacja seksualna skarżących odegrała rolę w sposobie w jaki zostali potraktowani przez władze, które wyraziły dezaprobatę dla publicznego prezentowania swojej homoseksualności, odmawiając tym samym wszczęcia postępowania karnego. Taki dyskryminacyjny stosunek oznaczał, że skarżący nie byli chronieni, do czego mieli prawo zgodnie z prawem karnym, przed publicznym wezwaniem do ataku na ich fizyczną i psychiczną integralność.