Ali Gürbüz przeciwko Turcji

Liczne postępowania karne przeciwko właścicielowi gazety za publikowanie nieznaczących oświadczeń dla nielegalnych organizacji: naruszenie – wyrok ETPC z 12.3.2019 r. w sprawie Ali Gürbüz przeciwko Turcji (skargi nr 52497/08, 6741/12, 7110/12, 15056/12, 15057/12 oraz 15059/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji.

Sprawa dotyczyła siedmiu postępowań karnych przeciwko skarżącemu za opublikowanie w dzienniku Ülkede Özgür Gündem oświadczeń liderów organizacji określanych jako terrorystyczne przez tureckie prawo. Został uniewinniony po postępowaniach, które trwały do 5 do 7 lat mimo że nie był tymczasowo aresztowany.

Trybunał stwierdził, że postępowanie karne było systematycznie podejmowane, pomimo treści artykułów. Zawierały bowiem nic nieznaczące wiadomości, takie jak życzenia bożonarodzeniowe, które nie wzywały do nienawiści, oporu zbrojnego czy powstania, ani nie stanowiły mowy nienawiści, co powinno być podstawowym czynnikiem do rozważenia.

Trybunał uznał w szczególności, że te postępowania zawierały w sobie właściwe i skuteczne ograniczenie pomimo ostatecznego uniewinnienia.  Stanowiły nacisk na skarżącego przez znaczący okres czasu, a strach bycia skazanym w sposób nieunikniony sprawił, że jako profesjonalny dziennikarz, poddał się autocenzurze.

Trybunał następnie stwierdził, że podejmowanie tych postępowań karnych mogło być postrzegane jako reakcja władz mająca na celu stłumić, zgodnie z prawem karnym, publikowanie oświadczeń liderów organizacji określanych przez prawo tureckie jako terrorystyczne, bez odniesienia do ich treści, nawet jeśli mogły być postrzegane jako przyczyniające się do publicznej debaty w kwestiach mających znaczenie dla interesu ogółu. Trybunał wyjaśnił, w związku z tym, że środki przymusu automatycznie podjęte przeciwko właścicielom mediów, bez rozważenia intencji czy też praw społeczeństwa do bycia poinformowanym czy tez innych poglądów na konfliktową sytuację, nie były do pogodzenia z wolnością do otrzymywania i dzielenia się informacjami czy poglądami.

W końcu Trybunał doszedł do wniosku, że utrzymanie, przez znaczny czas, wielu postępowań karnych przeciwko skarżącemu, nie odpowiadał społecznej naglącej potrzebie ani nie był proporcjonalny do poszukiwanego celu (ochrona bezpieczeństwa narodowego oraz integralności terytorialnej) oraz nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie.

Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii

Powołanie sędziów do nowego islandzkiego Sądu Apelacyjnego naruszyło zasadę sądu ustanowionego ustawą – wyrok ETPC z 12.3.2019 r. w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (skarga nr 26374/18); 5 głosami do 2:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do sądu ustanowionego ustawą) Konwencji.

Jednomyślnie – nie istnieje potrzeba oceny pozostałych zarzutów pod Artykułem 6 ust. 1 (prawo do niezależnego i bezstronnego sądu).

Sprawa dotyczyła zarzutów skarżącego, że nowy islandzki Sąd Apelacyjny (Landsréttur) nie był ustanowiony ustawą. Trybunał uznał w szczególności, że proces w jaki sędzia został powołany do Sądu Apelacyjnego doprowadził do oczywistego naruszenia obowiązujących wówczas reguł. Chodziło o to, że w procedurze naboru Komisja Ewaluacyjna wyznaczyła 15 najlepszych kandydatów na stanowiska sędziów. Minister Sprawiedliwości zmieniła ten wybór wymieniając czterech sędziów z pierwszej 15stki na tych którzy zajęli późniejsze miejsca. Lista MS została zaakceptowana przez Parlament, a następnie Prezydent zaprzysiągł sędziów. Czterech niewybranych kandydatów na sędziów otrzymało zadośćuczynienia po procesach sądowych, jednakże nie zostali dopuszczeni do orzekania. Skarżący, oskarżony o prowadzenie samochodu bez uprawnień oraz pod wpływem narkotyków zarzucał, że postępowania karne było nierzetelne z uwagi na to, że w składzie SA uczestniczył sędzia, który nie znalazł się w najlepszej 15stce komisji ewaluacyjnej. Podzielił to stanowisko ETPC, wskazując, że proces, w którym uczestniczył ten sędzia stanowił wyraźne naruszenie przepisów obowiązujących w tamtym czasie. .Nastąpiło to ze szkodą dla przekonania, że sądownictwo w demokratycznym społeczeństwie musi inspirować ogół społeczeństwa i naruszyło istotę zasady, że sąd musi być ustanowiony ustawą.

Petukhov przeciwko Ukrainie (nr 2)

Ukraina powinna zreformować swój system kontroli kar dożywotniego pozbawienia wolności – wyrok ETPC z 12.3.2019 r. w sprawie Petukhov przeciwko Ukrainie (nr 2) (skarga nr 41216/13)

Sprawa dotyczyła skargi osadzonego, że prawo ukraińskiego nie przewidywało warunkowego przedterminowego zwolnienia z kary pozbawienia wolności dla osób, którym wymierzono karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na to, że pan Petukhov nie miał szans warunkowego przedterminowego zwolnienia ani zrewidowania kary dożywotniego pozbawienia wolności.

W szczególności postępowanie o ułaskawienie przez prezydenta, jedyna procedura łagodząca kary dożywotniego pozbawienia wolności na Ukrainie, nie została jasno sformułowana, ani nie miała gwarancji procesowych przeciw nadużyciom.

Dodatkowo, warunki osadzenia skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności na Urkainie uniemożliwiało im pełną resocjalizację a władzom nie dawały możliwości prawdziwej oceny ich kary. Biorąc pod uwagę systemowy charakter problem, Trybunał uznał, na podstawie Artykułu 46 (wykonanie wyroków), że Ukraina powinna zreformować swój system kontroli wyroków skazujących na karę dożywotniego pozbawienia wolności przez dokonanie analizy każdej sprawy pod kątem, czy dalsze pozbawienie wolności jest uzasadnione oraz przez umożliwienie skazanym na karę dożywotniego pozbawienia wolności przewidzenia, kiedy i pod jakimi warunkami mogliby ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie.

Trybunał również stwierdził, jednomyślnie, kolejne naruszenie Artykułu 3 Konwencji z uwagi na to, że skarżącemu nie zapewniono odpowiedniej opieki medycznej w związku z gruźlicą, na którą chorował od lipca 2010 r.

Rustamzade przeciwko Azerbejdżanowi

Zatrzymanie i aresztowanie studenta za domniemane filmowanie tańca oraz opublikowanie tego w Internecie nie było zgodne z prawem – wyrok ETPC z 7.3.2019 r. w sprawie Rustamzade przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 38239/16);

jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zatrzymania i aresztowania studenta w 2013 r. za rzekome filmowanie swoich przyjaciół tańczących w parku i opublikowanie video na YouTube. Został oskarżony o chuligaństwo, zakłócanie porządku oraz przestępstwa związane z bronią, które to zarzuty w międzyczasie zostały dodane. W konsekwencji, wymierzono mu kare 8 lat pozbawienia wolności.

Trybunał stwierdził, że fakty, na których oparły się sądy krajowe nie mogły być rozsądnie postrzegane jako stanowiące czyn zabronione przewidziany w prawie krajowym ani tak interpretowane przez sądy. Pan Rustamzade został więc zatrzymany i aresztowany bez uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego.

Sallusti przeciwko Włochom

Skazanie znanego włoskiego dziennikarza za zniesławienie i wymierzenie mu kary pozbawienia wolności było „oczywiście nieproporcjonalne” – wyrok ETPC z 7.3.2019 r. w sprawie Sallusti przeciwko Włochom (skarga nr 22350/13); jedomyślnie:

Naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła dziennikarza, Alessandro Sallustiego, który został uznany winnym zniesławienia, a następnie skazany, ukarany grzywną i karą pozbawienia wolności, której część mógł odbyć w ramach aresztu domowego. Sądy krajowe stwierdziły, że publikowane przez niego artykuły fałszywie wskazywały, że 13-letnia dziewczyna została zmuszona do aborcji przez jej rodziców oraz sędziego rodzinnego, pomimo wyjaśnień w prasie złożonych w przeddzień wyrażenia woli przeprowadzenia aborcji przez dziewczynkę.

Trybunał uznał w szczególności, że pan Sallusti zniszczył honor i prawo do prywatności dziewczynki, jej rodziców oraz sędziego, ale nie istniało uzasadnienie do wymierzenia mu kary pozbawienia wolności. Tego typu kara przekroczyła „konieczną karę” w ramach wolności wypowiedzi skarżącego.

Abdullayev przeciwko Azerbejdżanowi

Odmowa rozpoznania wniosku dowodowego z video bójki w parlamencie naruszyła prawo do rzetelnego procesu – wyrok ETPC z 7.3.2019 r. w sprawie Abdullayev przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 6005/08); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Pozostałe skargi pod Artykułem 3, 5, 6, 9 i 10 oraz Artykułem 2 Protokołu Nr 4 zostały odrzucone jako niedopuszczalne.

Sprawa dotyczyła oskarżenia i skazania byłego posła z uwagi na jego bójkę z innym posłem w czasie sesji parlamentarnej.

Trybunał uznał w szczególności, że odmowa sądów krajowych rozpoznania wniosku dowodowego z nagrania video bez podania uzasadnienia osłabiła rzetelność postępowania.

Uzan i Inni przeciwko Turcji

Zastosowanie środka karnego w postaci zajęcia nieruchomości trzech osób bliskich menedżerów Imarbanku oraz ich dwóch pracowników: naruszenie prawa do własności – wyrok ETPC z 5.3.2019 r. w sprawie Uzan i Inni przeciwko Turcji (skargi nr 19620/05, 41487/05, 17613/08 oraz 19316/08);

Większością głosów w stosunku do Jasmin Paris Uzan oraz Renç Emre Uzan

Jednomyślnie co do Ayla Uzan-Ashaboğlu, Nimet Hülya Talu i Bilge Doğru

Naruszenie Artykułu 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności)

Sprawa dotyczyła zastosowania środka karnego w postaci zajęcia nieruchomości skarżących na tej podstawie, że ich bliscy, czy w niektórych przypadkach ich menedżerowie, zostali oskarżeni o sprzeniewierzenie majątku publicznego w sprawach dotyczących ich działalności w banku Türkiye İmar Bankası, który był kontrolowany od 1984 r. przez grupę Uzan i której licencja bankowa została cofnięta, po tym jak zarejestrowała stratę kilku miliardów euro.

Trybunał stwierdził, że tureckie władze nie wyważyły w sposób odpowiedni pomiędzy imperatywami interesu publicznego oraz wymogami ochrony prawa skarżących do poszanowania ich własności.

W uzasadnieniu Trybunał zauważył, że okres ważności przedmiotowych ograniczeń wynosił prawie 10 lat w sprawie jednego skarżącego oraz od 12 do 15 lat w przypadku innych. Trybunał również uznał automatyczny, systemowy oraz nieelastyczny charakter tych środków, podobnie jak szeroki zakres (dwóch skarżących, którzy byli nieletni w tamtym czasie zostali pozbawieni możliwości nabycia szerokiego zasobu dóbr, podczas gdy inni skarżący nie mogli korzystać ze swoich wynagrodzeń, prywatnych samochodów, etc.). W końcu Trybunał odnotował brak dowodów na udział skarżących w jakichkolwiek czynnościach dotyczących oszustwa.

Trybunał podkreślił, że ingerencja w prawa przewidziane Artykulem 1 Protokołu Nr 1 była nieuzasadniona przy braku kontradyktoryjnego postępowania zgodnego z zasadą równości broni. W tym zakresie, zauważył, że skarżący, którzy nie byli stronami postępowania głównego nie mogli skorzystać z przedmiotowych gwarancji procesowych.

Trybunał orzekł, że za wcześnie jeszcze na wydanie orzeczenia co do słusznego zadośćuczynienia.

Bogonosovy przeciwko Rosji

Nierozpoznanie przez sądy sprawy dziadka, który chciał utrzymać kontakty ze swoją wnuczką po jej adopcji doprowadziło do naruszenia Konwencji – wyrok ETPC z 5.3.2019 r. w sprawie Bogonosovy przeciwko Rosji (skarga nr 38201/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła dziadka, który chciał utrzymać związki ze swoją wnuczką po tym jak została adoptowana przez inną rodzinę.

Trybunał uznał, że sądy krajowe powinny był rozpoznać jego wniosek o utrzymanie relacji poadopcyjnej ze swoją wnuczkę. Tymczasem zinterpretowały i zastosowały prawo w sposób, które pozbawił go możliwości rozpoznania jego sprawy. W konsekwencji został całkowicie i automatycznie wyłączony z życia swojej wnuczki a jego prawa zostały naruszone.

Šaranović przeciwko Czarnogórze

Zarzuty podejrzanego o morderstwo w odwecie na areszt tymczasowy: w większości niedopuszczalne, jedno naruszenie – wyrok ETPC z 5.3.2019 r. w sprawie Šaranović przeciwko Czarnogórze (skarga nr 31775/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 lit. c (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutów skarżącego na jego tymczasowe aresztowanie na 2 i pół roku w Czarnogórze pod zarzutem stania za morderstwem brata lidera serbskiej organizacji przestępczej w 2013 r. Miał rzekomo zlecić morderstwo w odwecie za zamordowanie jego własnego brata w Belgradzie w 2009 r. Skarżący sam został zabity przed swoim domem w 2017 r. a jego żona kontynuowała postępowanie przed Trybunałem.

Trybunał uznał w szczególności, że prawo krajowe dotyczące kontroli aresztowania było jasne, ale nie było stosowane konsekwentnie. Ta niekonsekwencja skutkowała, że nie istniała podstawa prawna dla aresztu skarżącego pomiędzy 16 listopada a 15 grudnia 2014 r. z uwagi na to, że nie dokonano jego kontroli w terminie 30 dni przewidzianym przez prawo.

Sąd Najwyższy od tamtej pory wyjaśnił sytuację, uznając, że obowiązkiem sądów krajowych była kontrola aresztowania w terminie ustawowym. Dodatkowo, z wyjątkiem wskazanego okresu miesiąca, tymczasowy areszt pana Šaranovića był kontrolowany regularnie. Wszystkie jego pozostałe skargi zostały uznane za niedopuszczalne. Nie przyznano mu odszkodowania z uwagi na to, że Trybunał uznał, że stwierdzenie naruszenia za wystarczające.

H.A. i Inni przeciwko Grecji

Nieletni cudzoziemcy bez opieki osadzeni w poniżających warunkach na greckich komisariatach policji: wiele naruszeń – wyrok ETPC z 28.2.2019 r. w sprawie H.A. i Inni przeciwko Grecji (skarga nr 19951/16)

Sprawa dotyczyła umieszczenia 9 imigrantów, nieletnich bez opieki, w różnych komisariatach Policji w Grecji, na okres pomiędzy 21 i 33 dni. Cudzoziemcy byli następnie przewiezieni do ośrodka w Diavacie, a następnie do specjalnych jednostek dla nieletnich.

Trybunał stwierdził jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji z uwagi na warunki osadzenia skarżących na komisariatach policji

Brak naruszenia Artykułu 3 w zakresie warunków osadzenia w ośrodku w Diavacie;

Naruszenie Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w zw. z Artykułem 3;

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 i 4 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego / praw do odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności).

Trybunał uznał, po pierwsze, że warunki osadzenia, w jakich skarżący byli zatrzymani w różnych komisariatach policji stanowiły poniżające traktowanie i wyjaśnił, że pozbawienie wolności w tych jednostkach mogło skutkować tym, że mogli się poczuć odizolowani od świata zewnętrznego z potencjalnymi negatywnymi konsekwencjami dla ich fizycznego i moralnego zdrowia.

Trybunał również stwierdził, że warunki życia w ośrodku Diavata, który miał bezpieczną strefę dla nieletnich bez opieki, nie przekroczył progu dolegliwości wymaganego do stwierdzenia naruszenia Artykułu 3.  Następnie wskazał, że skarżący nie mieli skutecznego środka odwoławczego.

Po drugie, Trybunał uznał, że umieszczenie skarżących w placówkach granicznych i policyjnych mogło być uznane za pozbawienie wolności, które nie było zgodne z prawem w rozumieniu Artykułu 5 ust. 1. Trybunał również zauważył, że skarżący spędzili kilka tygodni na komisariatach policji zanim Narodowa Służba Solidarności Społęcznej („EKKA”) zaleciła ich umieszczenie w ośrodkach dla nieletnich bez opieki oraz że prokurator z sądu karnego, który był ich kuratorem, nie pozwolił im się skontaktować z adwokatem oraz że nie odwołał się w ich imieniu w celu przerwania ich aresztu na komisariatach policji w celu przyspieszenia ich przeniesienia do odpowiednich jednostek.