Jurčić przeciwko Chorwacji

 Ciężarna kobieta dyskryminowana przez zakład ubezpieczeń – wyrok ETPC z 4.02.2021 r. w sprawie Jurčić przeciwko Chorwacji (skarga nr 54711/15); jednomyślnie:

Naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) Konwencji w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) do Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowa ubezpieczenia zdrowotnego zatrudnienia skarżącej w czasie ciąży. Władze uznały, że ostatnio przez nią podpisana umowa pracy była fikcyjna i nie powinna była zaczynać pracy w żadnym wypadku w toku poddawania się zapłodnieniu in vitro.

Trybunał uznał, że władze chorwackie nie wykazały żadnego oszustwa i założyły, że ciężarna kobieta nie powinna szukać pracy, dyskryminując ją w ten sposób.

X i Inni przeciwko Bułgarii

 Nieskuteczne śledztwo w sprawie zarzutów seksualnego wykorzystywania w bułgarskim domu dziecka – wyrok z 2.02.2021 r. w sprawie X i Inni przeciwko Bułgarii (skarga nr 22457/16);

Sprawa dotyczyła zarzutów seksualnego wykorzystywania wobec trójki dzieci w bułgarskim domu dziecka przed ich adoptowaniem przez włoską parę w czerwcu 2012 r.

ETPC uznał, że:

-         Skarżący, z uwagi na ich młody wiek oraz status dziecka pozostawieni bez władzy rodzicielskiej i umieszczeni w instytucji, byli w szczególnie wrażliwej sytuacji a wykorzystanie seksualne i przemoc, której zostali poddani, jeżeli doszłoby do takiego ustalenia, były wystarczająco poważne by wejść w zakres zastosowania art. 3 Konwencji;

-          Jednomyślnie, że nie doszło do naruszenia materialnego aspektu art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji. Trybunał uznał w szczególności, że nie posiadał wystarczającej informacji by uznać, że władze bułgarskie wiedziały albo powinny były wiedzieć o realnym i bezpośrednim zagrożeniu dla skarżących poddania ich złemu traktowaniu takiemu by powstał obowiązek działań prewencyjnych celem ochrony ich przed takim zagrożeniem.

-          Większością (9 głosów do 8), że doszło do naruszenia proceduralnego aspektu art. 3 Konwencji. Stwierdził, że organy ścigania, które nie skorzystały z dostępnych mechanizmów śledztwa i współpracy międzynarodowej, nie podjęły wszystkich rozsądnych środków by ujawnić fakty w niniejszej sprawie, a także nie dokonały pełnej i starannej analizy materiału dowodowego. Dostrzeżone zaniechania okazały się wystarczająco poważne by uznać, że przeprowadzone śledztwo nie okazało się skuteczne dla celów art. 3 Konwencji, wykładanego w świetle innych znajdujących zastosowanie instrumentów międzynarodowych, a w szczególności Konwencji Rady Europy o ochronie dzieci przed seksualnym wykorzystywaniem i niegodziwym traktowaniem w celach seksualnych, sporządzona w Lanzarote dnia 25 października 2007 r.

 

Zličić przeciwko Serbii

Serb źle traktowany przez Policję – wyrok ETPC z 26.01.2021 r. w sprawie Zličić przeciwko Serbii (skargi nr 73313/17 i 20143/19); jednomyślnie:

Naruszenia art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji,

6 głosami do 1:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła złego traktowania skarżącego przez policję, śledztwa w sprawie jego zarzutów oraz późniejszego postępowania. Skarżącemu przyznano odszkodowanie w postępowaniu cywilnym za naruszenia doznane ze strony policji.

Trybunał uznał, że orzeczenie sądu krajowego było wystarczające do stwierdzenia naruszenia art. 3 w zakresie złego traktowania. Mimo to, zauważył wiele innych składników, które doprowadziłyby do tego samego wniosku, łącznie z dowodami z dokumentacji medycznej i zeznań świadków. Trybunał również stwierdził naruszenie art. 3 z uwagi na brak odpowiedniego śledztwa w sprawie zarzutów skarżącego. W zakresie prawa do rzetelnego procesu sądowego, Trybunał uznał, że domniemane złe traktowanie nie było decydujące dla skazania a skarżący miał rzetelny proces sądowy.

Gruzja przeciwko Rosji (II)

Wyrok w sprawie dotyczącej konfliktu zbrojnego między Gruzją i Rosją w sierpniu 2008 r. i jego skutków – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 21.01.2021 r. w sprawie Gruzja przeciwko Rosji (II) (skarga nr 38263/08):

11 głosami do 6: wydarzenia, które miały miejsce w aktywnej fazie działań wojennych (8-12 sierpnia 2008) nie podlegał jurysdykcji Federacji Rosyjskiej w rozumieniu art. 1 Konwencji;

16 głosami do 1, że zdarzenia, które miały miejsce po zaprzestaniu działań wojennych (po porozumienie o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r.) podlegały jurysdykcji Federacji Rosyjskiej;

16 głosami do 1, że istniała praktyka administracyjna niezgodna z art. 2, 3 i 8 Konwencji oraz art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji;

jednogłośnie, że gruzińscy cywile zatrzymani przez siły południowoosetyjskie w Cchinwali w latach

około 10 i 27 sierpnia 2008 r. podlegało jurysdykcji Federacji Rosyjskiej dla celów określonych w art. 1;

jednogłośnie, że miała miejsce praktyka administracyjna sprzeczna z art. 3 w odniesieniu do warunków osadzenia około 160 gruzińskich cywilów a poniżające działania spowodowały ich cierpienia, co musiało być uznane za nieludzkie i poniżające traktowanie;

Jednogłośnie, że istniała praktyka administracyjna niezgodna z art. 5 w zakresie arbitralnego aresztowania gruzińskich cywilów w sierpniu 2008 r.;

Jednogłośnie, że gruzińscy jeńcy wojenni przetrzymywani w Cchinwali od 8 do 17 sierpnia 2008 r. przez siły południowoosetyjskie znaleźli się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej dla celów art. 1;

16 głosami do 1, że miała miejsce praktyka administracyjna sprzeczna z art. 3 w odniesieniu do

aktów tortur, których ofiarami padli gruzińscy jeńcy wojenni;

16 głosami do 1, że Gruzini, którym uniemożliwiono powrót do Osetii i Abchazji znaleźli się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej;

16 głosami do 1, że istniała praktyka administracyjna sprzeczna z art. 2 Protokołu nr 4 w zakresie niezdolności obywateli Gruzji do powrotu do swoich domów;

Jednogłośnie: brak naruszenia art. 2 Protokołu nr 1;

Jednogłośnie, że Federacja Rosyjska miała obowiązek proceduralny wynikający z art. 2 Konwencji w celu przeprowadzenia odpowiedniego i skutecznego śledztwa nie tylko w sprawie wydarzeń, które miały miejsce po zaprzestaniu działań wojennych (w następstwie porozumienia o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r.), ale także w zakresie wydarzeń, które miały miejsce podczas aktywnej fazy działań wojennych (8–12 sierpnia 2008 r.);

16 głosami do 1, że nastąpiło naruszenie art. 2 w aspekcie proceduralnym;

jednogłośnie, że nie było potrzeby odrębnego rozpatrywania skargi skarżącego Rządu na mocy art. 13 w związku z innymi artykułami;

16 głosami do 1, że pozwane państwo nie wypełniło swoich zobowiązań wynikających z art. 38; oraz

Jednogłośnie, że kwestia zastosowania art. 41 Konwencji nie była jeszcze gotowa do decyzji i dlatego powinna być w całości zastrzeżona.

Sprawa dotyczyła zarzutów rządu Gruzji o praktyki administracyjne ze strony Federacji Rosyjskiej pociągające za sobą różne naruszenia Konwencji w związku z konfliktem zbrojnym między Gruzją a Federacją Rosyjską w sierpniu 2008 roku. Trybunał uznał, że należy dokonać rozróżnienia między operacjami wojskowymi przeprowadzonymi podczas aktywnej fazy działań wojennych (od 8 do 12 sierpnia 2008 r.) i innymi wydarzeniami, które miały miejsce po zakończeniu aktywnej fazy działań wojennych - czyli po zawarciu porozumienia o zawieszeniu broni z 12 sierpnia 2008 r. Trybunał uwzględnił uwagi i liczne inne dokumenty przedstawione przez strony, a także odniósł się do raportów międzynarodowych organizacji rządowych i pozarządowych. Dodatkowo, przesłuchał łącznie 33 świadków. Trybunał po rozpoznaniu sprawy stwierdził, że zdarzenia zaistniałe podczas fazy działań wojennych (8–12 sierpnia 2008 r.) nie znajdowały się pod jurysdykcją Federacji Rosyjskiej w rozumieniu art. 1 Konwencji i uznał tę część skargi za niedopuszczalną. Stwierdził jednak, że Federacja Rosyjska sprawowała „skuteczną kontrolę” nad Osetią Południową, Abchazją i „strefą buforową” w okresie od 12 sierpnia do 10 października 2008 r., do daty oficjalnego wycofania wojsk rosyjskich. Po tym okresie silna obecność rosyjska oraz zależność władz Osetii Południowej i Abchazji od Federacji Rosyjskiej sprawiły, że istniała „skuteczna kontrola” nad Osetią Południową i Abchazją. Trybunał doszedł zatem do wniosku, że wydarzenia, które miały miejsce po ustaniu działań wojennych - czyli po zawarciu porozumienia o zawieszeniu broni z dnia 12 sierpnia 2008 r. - podlegały jurysdykcji Federacji Rosyjskiej zgodnie z celami art. 1 Konwencji (obowiązek przestrzegania praw człowieka).

Shmorgunov i Inni przeciwko Ukrainie

Liczne naruszenia praw podczas protestów na Majdanie – wyrok ETPC z 21.01.2021 r. w sprawie Shmorgunov i Inni przeciwko Ukrainie (skargi nr 12482/14 i 39800/14), Kadura i Smaliy przeciwko Ukrainie (skargi nr 42753/14 i 43860/14), Dubovtsev i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 21429/14) oraz Vorontsov i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 58925/14); jednomyślnie:

Wiele naruszeń art. 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji;

Wiele naruszeń art. 5 ust. 1 i 3 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego);

Wiele naruszeń art. 11 (wolność zgromadzeń i stowarzyszeń);

Naruszenie art. 2 (prawo do życia) oraz

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego).

Sprawa dotyczyła zdarzeń wokół protestów na Majdanie w Kijowie i innych miastach na Ukrainie, w których dochodziło do rozproszenia protestujących, ich pozbawienia wolności, porywania aktywistów i złego ich traktowania, a także związanych z tym postępowań.

Wszyscy skarżący mieli do czynienia z policją lub niepaństwowymi agentami znajdującymi się pod policyjną kontrolą (tituszki). Zarzucali m.in. brutalność policji, odmowę przyznania im prawa do protestu, nieuzasadnione areszty, a nawet w jednym przypadku śmierć.

Trybunał uznał, że władze celowo zastosowały złe traktowania a państwo było odpowiedzialne za zamordowanie jednego z protestujących. Zauważył, że wiele aresztów było arbitralnych. Stwierdził, że władze celowo chciały zakłócić początkowo pokojowe protesty, używając nadmiernej przemocy i bezprawnych zatrzymań by to osiągnąć. Podsumowując, Trybunał uznał, że stwierdzone naruszenia stanowiły strategię władz. Dodatkowo, śledztwa w sprawie przedmiotowych zdarzeń w wielu przypadkach były nieskuteczne.

Timofeyev i Postupkin przeciwko Rosji

Administracyjny nadzór nad niebezpiecznymi więźniami po opuszczeniu przez nich zakładu karnego był raczej środkiem zapobiegawczym niż karą – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie Timofeyev i Postupkin przeciwko Rosji (skargi nr 45431/14 i 22769/15);

- jednomyślnie: Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu: pomoc prawna z urzędu) Konwencji w stosunku do pana Timofeyeva;

- większością  (6 głosów do 1): Brak naruszenia art. 2 Protokołu Nr 4 (swoboda przemieszczania się) Konwencji w stosunku do pana Postupkina.

Sprawa dotyczyła nadzoru administracyjnego nad skarżącymi po odbyciu przez nich kar pozbawienia wolności.

Trybunał uznał, że niemożliwość pana Timofeyeva do uzyskania pomocy prawnej z urzędu w celu zagwarantowania mu obrońcy musiała go postawić w znacząco niekorzystnej sytuacji w stosunku do drugiej strony (reprezentowanej przez zakład penitencjarny) oraz prokuratora w toku całego postępowania.

Trybunał zauważył, że pan Timofeyev, który nie miał ani doświadczenia ani specjalistycznej wiedzy na temat prawa, wspomniał o swoich problemach i domagał się od sądu ustanowienia obrońcy wskazując na swoje problemy finansowe.

Trybunał również orzekł, że nadzór administracyjny zastosowany w zakresie do pana Postupkina był proporcjonalny w stosunku do poszukiwanego celu, to jest zapobiegania przestępczości. Zauważył, że w tamtym czasie przepisy szczegółowo opisywały kategorie osób dotkniętych nadzorem administracyjnych i opierały się na obiektywnych kryteriach nie podlegających marginesowi oceny sądów krajowych w zakresie osób objętych takimi środkami zapobiegawczymi.

Trybunał oddalił skargę pana Timofeyeva pod art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji, wskazując, że obowiązki i ograniczenia nałożone na niego w ramach nadzoru administracyjnego nie doprowadziły do „kary” i powinny być postrzegane jako środki zapobiegawcze, do których zasada braku retroaktywności ustanowiona w tych przepisach nie znajdowała zastosowania. Uznał również, że nałożenie przedmiotowego środka na pana Postupkina nie było równoznaczne z ukaraniem go w postępowaniu karnym w rozumieniu art. 4 Protokołu 7 Konwencji i oddalił jego skargę.

Atilla Taş przeciwko Turcji

 Aresztowanie piosenkarza i felietonisty Atilli Taşa z uwagi na tweety i artykuły o nim było niezgodne z prawem i arbitralne – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie Atilla Taş przeciwko Turcji (skarga nr 72/17)

Sprawa dotyczyła aresztowania piosenkarza i felietonisty Atilli Taşa z uwagi na tweety opublikowane na jego koncie na Twitterze oraz artykuły i felietony, które napisały dla gazety Meydan między 2011 i 2016 r., krytykując rządową politykę. Pan Taş został oskarżony o przestępstwa związane z terroryzmem.

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji, oraz

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi)

- większością (4 głosami do 3):

Brak naruszenia art. 5 ust. 4 (brak dostępu do akt postępowania przygotowawczego).

Trybunał uznał, że w czasie zastosowania tymczasowego aresztowania wobec pana Taşa nie istniały fakty ani informacje, które mogłyby zadowolić obiektywnego obserwatora, że skarżący popełnił przedmiotowe przestępstwa. Mimo że mógł się wydawać ostro krytykujący politykę rządu i Prezydenta Republika, treść artykułów i tweedów skarżącego nie mogła przekonać obiektywnego obserwatora o wiarygodności zarzutów, na których oparto jego aresztowanie. Dodatkowo poprzez swoje artykuły i tweety pan Taş wyrażał swój sprzeciw wobec funkcjonowania systemu politycznego w Turcji w sposób satyryczny i przekazywał poglądy w sprawach o ogólnym zainteresowaniu. Stosownie do tego żadna z decyzji dotyczących zastosowania lub przedłużenia aresztu nie zawierała dowodów mogących ustanowić wiarygodny związek między jego działaniami, a mianowicie artykułami i tweetami o charakterze politycznym oraz czynami zabronionymi o charakterze terrorystycznym, o które został oskarżony. Wykładnia i stosowanie przepisów prawa, na których oparły się władze krajowe były nierozsądne do tego stopnia, że pozbawienie wolności skarżącego było niezgodne z prawem i arbitralne.

Trybunał również stwierdził, że pozbawienie wolności skarżącego doprowadziło do ingerencji w jego prawo do wolności wypowiedzi, które nie było przewidziane prawem.

Trybunał następnie uznał, że mimo że pan Taş nie miał nieograniczonego dostępu do materiału dowodowego, to został wystarczająco zaznajomiony z treścią tych dowodów, które były niezbędne do skutecznego zakwestionowania legalności jego zatrzymania.

Na koniec Trybunał oddalił skargę dotyczącą długości postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Shlykov i Inni przeciwko Rosji

Rosja musi zreformować system zakładania kajdanek w zakładach karnych – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie Shlykov i Inni przeciwko Rosji (skarga nr 78638/11); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji, oraz

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła codziennego zakładania kajdanek skarżącym gdy opuszczali cele. Dotyczyła również warunków reżimu odbywania kary zastosowanych wobec jednego ze skarżących oraz dostępu do postępowania cywilnego.

Trybunał uznał w szczególności, że zakładanie kajdanek skarżącym za każdym razem gdy opuszczali cele stanowiło naruszenie ich praw. Zauważył, że reżim odbywania kary zastosowany wobec pana Shlykova doprowadził do nieludzkiego lub poniżającego traktowania. Uznał także, że uniemożliwienie dwóm skarżącym udziału w ich postępowaniach cywilnych pozbawiło ich rzetelnego procesu.

X i Y przeciwko Rumunii

 

Odmowa władz prawnego uznania zmiany płci z uwagi na brak operacji naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 19.01.2021 r. w sprawie X i Y przeciwko Rumunii (skargi nr 2145/16 i 20607/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sytuacji, gdy dwie osoby transpłciowe wniosły o uznanie ich tożsamości płciowej a odpowiednie administracyjne zmiany nie zostały przeprowadzone z uwagi na brak wykazania przez te osoby, że poddały się operacji zmiany płci.

Trybunał zauważył, że sądy krajowe postawiły skarżących, którzy nie chcieli poddać się operacji zmiany płci, przed niemożliwym dylematem: albo poddadzą się operacji mimo ich lepszego osądu i zrezygnować z ich prawa do poszanowania ich integralności fizycznej albo musieli zrezygnować z uznania ich tożsamości płciowej, która również wchodzi w zakres poszanowania życia prywatnego. W opinii Trybunału, zaburzyło to sprawiedliwą równowagę, jaką mają osiągnąć Państwa-Strony między ogólnym interesem a indywidualnymi interesami zainteresowanych osób.

Trybunał uznał, że odmowa władz krajowych legalnego uznania płci skarżących z uwagi na niepoddanie się operacji stanowiło nieuzasadnioną ingerencję w ich prawo do poszanowania życia prywatnego.

 

Société Editrice de Mediapart i Inni przeciwko Francji

 

Nakaz usunięcia ze strony Mediapart transkrypcji i nagrań nielegalnie zarejestrowanych rozmów w domu pani Bettencourt nie naruszył Konwencji – wyrok ETPC z 14.01.2021 r. w sprawie Société Editrice de Mediapart i Inni przeciwko Francji (skargi nr 281/15 oraz 34445/15); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Obie sprawy dotyczyły nakazu wydanego przeciwko Mediapart, strony informacyjnej, jej wydawcy oraz dziennikarzowi, usunięcia ze strony informacyjnej spółki wycinków audio i transkrypcji nielegalnych nagrań zarejestrowanych w domu pani Bettencourt, głównego udziałowca grupy  L’Oréal.

Trybunał powtórzył, że art. 10 Konwencji nie gwarantuje całkowicie nieograniczonej wolności wypowiedzi, nawet w zakresie relacjonowania medialnego spraw o poważnym publicznym zainteresowaniu. Korzystanie z tej wolności wiąże się z obowiązkami i odpowiedzialności, co również dotyczy prasy. Skarżący byli świadomi, że ujawnienie nagrań bez wiedzy pani Bettencourt stanowi przestępstwo, które powinno było zmusić im do wykazania rozwagi i ostrożności.

Trybunał powtórzył zasadę, że dziennikarze nie mogli korzystać z wyłącznego immunitetu od odpowiedzialności karnej z tej tylko przyczyny, że inaczej niż inne jednostki korzystają z prawa do wolności wypowiedzi, przedmiotowe przestępstwo zostało popełnione w toku wykonywania czynności dziennikarskich.

W pewnych okolicznościach, nawet gdy osoba jest znana opinii publicznej, może opierać się na „uzasadnionym oczekiwaniu” ochrony i poszanowania jej prawa do życia prywatnego. Dlatego fakt, że jednostka należy do kategorii osób publicznych nie mógł, zwłaszcza w sprawie osób takich jak pani Bettencourt nie wykonywała funkcji publicznych, upoważnić mediów do naruszenia zasad zawodowych i etycznych, które organizowały uch działania ani legitymizować wtargnięcia w jej prywatne życie. Sądy krajowe orzekły przeciwko skarżącym w celu zakończenia zakłóceń wyrządzonych kobiecie, która, pomimo że była osobą publiczną, nigdy nie zgodziła się na ujawnienie nagrań ani przedmiotowych transkrypcji, była podatna na zranienie i miała uzasadnione oczekiwanie usunięcia ze strony informacyjnej nielegalnych publikacji, których nigdy nie mogła skomentować, w przeciwieństwie do sytuacji umożliwienia jej tego w postępowaniu karnym.

Trybunał nie znalazł silnych argumentów, które przekonałyby go do zmiany poglądu wyrażonego przez sądy krajowe i uchylenia dokonanego przez nie testu ważenia konkurujących dóbr. Wskazane przez sądy przyczyny uznał za wystarczające i odpowiednie by wykazać, że ingerencja była konieczna w demokratycznym społeczeństwie oraz że przedmiotowy nakaz nie wyszedł poza to co było konieczne by ochronić skarżącą przed ingerencją w jej prawo do poszanowania życia prywatnego.