Yordanovi p. Bułgarii

 Postępowanie karne przeciwko skarżącym próbującym założyć partię polityczną z powodów religijnych nie było konieczne – wyrok ETPC z 3.9.2020 r. w sprawie Yordanovi p. Bułgarii (skarga nr 11157/11); 6 głosami do 1:

Naruszenie art. 11 (wolność zgromadzeń i stowarzyszeń) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi dwóch osób na postępowanie karne wszczęte przeciwko nim za usiłowanie założenia partii opartej na religii. Zarzucali nieuzasadnioną ingerencję w ich prawo do wolności stowarzyszeń, a także dyskryminowanie ich.

Trybunał podkreślił, że skazanie w postępowaniu karnym stanowi najpoważniejszą formę ingerencji w prawo do wolności stowarzyszeń, której jednym z celów jest ochrona opinii i wolności wyrażania ich, w szczególności w zakresie partii politycznych.

Skarżący nie ukończyli procedury wymaganej do zarejestrowania partii politycznej. Skutkiem prawnym takiego zaniechania było to, że partia nie mogła istnieć ani angażować się w jakąkolwiek działalność. Celem władz było zagwarantowanie pokojowego współistnienia grup etnicznych i religijnych w Bułgarii – mógł więc być wypełniony przez taką procedurę, w tej sprawie poprzez odmowę zarejestrowania przyszłej partii politycznej. Trybunał odnotował następnie, że władze mogły rozwiązać partię, jeśli zostałaby uznana za niezgodną z konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny. Nie znalazł przyczyn dlaczego w okolicznościach sprawy wszczęto postępowanie karne przeciwko skarżącym.

Tërshana p. Albanii

Odpowiedź albańskich władz na atak kwasem był nieskuteczny – wyrok ETPC z 4.8.2020 r. w sprawie Tërshana p. Albanii (skarga nr 48756/14); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji

Naruszenie art. 2 (śledztwo) Konwencji.

Sprawa dotyczyła ataku kwasem na skarżącą w 2009 r. Podejrzewała, że stał zanim jej były mąż, którego oskarżyła o przemoc domową.

Trybunał uznał, że państwo nie mogło zostać uznane odpowiedzialnym za atak. Gdyby było świadome ryzyka dla skarżącej, wówczas jego obowiązkiem byłoby podjęcie środków zapobiegawczych. W niniejszej sprawie jednakże władze krajowe dowiedziały się o przemocowym zachowaniu byłego męża skarżącej dopiero po zdarzeniu.

Z drugiej strony, śledztwo w sprawie ataku, które nosiło znamiona przemocy opartej na płci i przez to powinno skłonić władze do reakcji ze szczególną starannością, nie było w stanie nawet zidentyfikować jaką substancją została oblana. Śledztwo zostało dodatkowo zawieszono w 2010 r. bez ustalenia osoby odpowiedzialnej a skarżącej nie przekazano jakiejkolwiek informacji o postępach śledztwa pomimo jej powtarzających się wniosków. Trybunał nie mógł więc zaakceptować w tych okolicznościach, że odpowiedź władz na atak kwasem była skuteczna.

Kirinčić i inni p. Chorwacji

Środki na przewlekłość postępowania w Chorwacji okazały się niezwykle nieskuteczne między marcem 2013 r. a majem 2019 r. – wyrok ETPC z 30.7.2020 r. w sprawach Kirinčić i inni p. Chorwacji (skarga nr 31386/17) oraz Marić p. Chorwacji (skarga nr 9849/15)

Sprawy dotyczyły skarg na naruszenie prawa do rzetelnego procesu w rozsądnym terminie i braku skutecznych środków odwoławczych w tym zakresie

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu w rozsądnym terminie) Konwencji

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji.

W sprawie Kirinčić i Inni p. Chorwacji Trybunał stwierdził, że postępowanie cywilne dotyczące praw własności trwało ponad 15 lat i naruszyło wymóg „rozsądnego czasu” przewidziany w Konwencji. Skarga do Trybunału Konstytucyjnego nie stanowiła skutecznego środka odwoławczego, ponieważ nie brał pod uwagę długości całego postępowania, lecz jedynie okres 5 miesięcy.

Trybunał uznał, że długość postępowania cywilnego dotyczącego odszkodowania w sprawie Marić p. Chorwacji, która trwała ponad 4 lat również była nadmierna. Dodatkowo uznał, że skarżący nie miał obowiązku skorzystać ze środka o przyspieszenie postępowania na podstawie ustawy o sądach z 2013 r. z uwagi na to, że był nieskuteczny. W szczególności środek o przyspieszenie postępowania mógł być złożony jedynie wówczas, gdy postępowanie było już przewlekłe, podczas gdy środek odszkodowawczy musiał spełnić zbyt wiele wymogów.

Trybunał wydał również wyrok w sprawie Glavinić i Marković p. Chorwacji (skargi nr 11388/15 oraz 25605/15), które dotyczyły podobnych skarg.

Macovei p. Rumunii

Orzeczenie o zniesławieniu przeciwko rumuńskiej polityk Macovei doprowadziło do naruszenia Konwencji – wyrok ETPC z 28.7.2020 r. w sprawie Macovei p. Rumunii (skarga nr 53028/14); 5 głosami do 2:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarżącej uznanej za odpowiedzialną zniesławienia innego polityka.

Trybunał uznał, że jej oświadczenia, gdy nazwała łączenie pracy innego polityka jako prawnika i członka parlamentu za przykład korupcji były mieszanką sądów ocennych i faktów. Nie chciała bezinteresownie zaatakować innego polityka, który wygrał z nią sprawę o zniesławienie, ale użyła tych słów, aby wyrazić ogólne zdanie o korupcji w kontekście jej wsparcia dla prawa, które miało zapobiegać sytuacjom łączenia zawodów prawnika i parlamentarzysty w tym samym czasie. Sądy odwoławcze, które zmieniły wyrok sądu I instancji odrzucającego powództwo o zniesławienie nie wskazały przekonujących przyczyn dla wysnutych wniosków i nie wyważyły odpowiednio między konkurującymi interesami w sprawie. Kara – odszkodowanie i opłacenie publikacji prawomocnego wyroku w gazetach – miała również efekt mrożący dla jej wolności wypowiedzi.

Chong Coronado p. Andorze

Zobowiązanie skazanych pod ich nieobecność do pojawienia się osobiście przed uzyskaniem możliwości do złożenia apelacji nie jest nieproporcjonalne – wyrok ETPC z 23.7.2020 r. w sprawie Chong Coronado p. Andorze (skarga nr 37368/15); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.  

Sprawa dotyczyła postępowania karnego, które doprowadziło do skazania skarżącego pod jego nieobecność przed sądem I instancji. Skarżący zarzucał, że nie mógł złożyć apelacji z uwagi na to, że musiał osobiście pojechać do Andory i pojawić się przed sądem I instancji, który go skazał. Wskazywał, że gdyby tak zrobił, natychmiast by go pozbawiono wolności.

Trybunał uznał, że obowiązek nałożony na skarżącego do pojawienia się osobiście przed sądem w celu zwrócenie się o ponowne rozpoznanie sprawy nie było nieproporcjonalnym ciężarem, który naruszyłby by balans między uprawnioną troską o zapewnienie wykonania wyroków sądowych oraz prawem dostępu do sądu i prawem do obrony. Taki system miał zapewnić sprawiedliwe wyważenie konkurujących interesów i nie mógł być postrzegany jako nierzetelny.

M.K. i Inni p. Polsce

Wydalenie przez Polskę Czeczenów na Białoruś bez rozpoznania wniosków o udzielenie ochrony międzynarodowej naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 23.7.2020 r. w sprawie M.K. i Inni p. Polsce (skargi nr 40503/17, 42902/17 oraz 43643/17)

Sprawa dotyczyła powtarzających się odmów polskiej Straży Granicznej na granicy z Białorusią przyjęcia skarżących przybyłych z Czeczenii, którzy zwrócili się o udzielenie ochrony międzynarodowej.

Jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Naruszenie art. 4 Protokołu Nr 4 (zakaz zbiorowych wydaleń cudzoziemców) do Konwencji.

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji w zw. z art. 3 i art. 4 Protokołu Nr 4 do Konwencji.

Naruszenie art. 34 (prawo do skargi indywidualnej) Konwencji.

Trybunał wskazał, że skarżący wielokrotnie próbowali przekroczyć granicę polsko-białoruską w Terespolu i nie było w tym zakresie żadnych wątpliwości mimo przeciwnych twierdzeń polskich władz i chcieli uzyskać ochronę międzynarodową. Tymczasem Straż Graniczna ciągle zawracała ich na Białoruś bez odpowiedniego rozpoznania ich wniosków. Dodatkowo rząd zignorował środki tymczasowe wydane przez Trybunał celem zapobieżenia wydalenia cudzoziemców, którzy wskazywali, że istniało poważne ryzyko deportowania do kraju, w którym groziłoby im niebezpieczeństwo i traktowanie niezgodne z Konwencją. Polska wykazała trwałą praktykę zawracania ludzi na Białoruś w takich okolicznościach – taka polityka doprowadziła do zbiorowego wydalania cudzoziemców. Biorąc pod uwagę odmowę władz wykonania środków tymczasowych Trybunału, Polska również nie wykonała swoich obowiązków wynikających z Konwencji.

Adana TAYAD p. Turcji

Rozwiązanie stowarzyszenia wzajemnej pomocy i solidarności z rodzinami osadzonych i skazanych w Adanie naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 21.7.2020 r. w sprawie Adana TAYAD p. Turcji (skarga nr 59835/10); jednomyślnie:

Naruszenie art. 11 (wolność zgromadzeń i stowarzyszeń) Konwencji.

Sprawa dotyczyła rozwiązania skarżącego stowarzyszenia, znanego również jako Adana TAYAD wyrokiem sądu rejonowego na podstawie nielegalnej działalności niektórych członków zarządu stowarzyszenia w sytuacji gdy wyrok był jeszcze nieprawomocny.

Trybunał powtórzył, że wskazane rozwiązanie stowarzyszenia było bardzo ostrym środkiem wywołującym znaczące skutki dla jego członków i mogło nastąpić jedynie w najpoważniejszych sprawach. Zgodnie z art. 11, Państwo ma podwyższony obowiązek wskazania przyczyn uzasadniających taki środek. Trybunał uznał, że ponieważ nie ustalono istnienia istotnych powodów dla wydania nakazu rozwiązania, władze krajowe nie wywiązały się z obowiązku uzasadnienia tego środka, któremu nie towarzyszyło zapewnienie istoty prawa do wolności stowarzyszeń. Stąd Trybunał uznał, że ingerencja nie była konieczna w demokratycznym społeczeństwie.

Velkov p. Bułgarii

Skarżący był sądzony i karany dwukrotnie za zakłócenie spokoju w czasie meczu piłkarskiego w sposób niezgodny z Konwencją – wyrok ETPC z 21.7.2020 r. w sprawie Velkov p. Bułgarii (skarga nr 34503/10); jednomyślnie:

Naruszenie art. 4 Protokołu Nr 7 (zakaz ponownego sądzenia lub karania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na dwukrotne skazanie za ten sam czyn zakłócenia spokoju w czasie meczu piłkarskiego.

Trybunał uznał, że podczas gdy istniał ścisły związek czasowy między postępowaniem administracyjnym i karnym przeciwko skarżącemu, to nie było wystarczająco bliskiego związku materialnego między dwoma postępowaniami. Trybunał dlatego uznał, że biorąc pod uwagę brak wystarczająco bliskiego związku w tym zakresie między dwoma postępowaniami uznał, że skarżący został oskarżony i ukarany dwukrotnie za ten sam czyn z naruszeniem zasady ne bis in idem.

Veljkovic-Jukic p. Szwajcarii

Brak naruszenia Konwnecji w cofnięciu zezwolenia na stały pobyt Chorwatce skazanej za przemyt narkotyków – wyrok ETPC z 21.7.2020 r. w sprawie Veljkovic-Jukic p. Szwajcarii (skarga nr 59534/14); większością głosów:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła cofnięcia zezwolenia na pobyt stały Chorwatce, która mieszkała w Szwajcarii od kiedy miała 14 lat z uwagi na skazanie za przemyt narkotyków oraz  jej możliwej deportacji ze Szwajcarii.
Trybunał uznał, że Szwajcaria nie przekroczyła przyznanego jej marginesu oceny, w szczególności biorąc pod uwagę powagę popełnionego czynu (przestępstwo narkotykowe), za który została skazana oraz fakt, że skarżąca oraz członkowie jej rodziny mogli się zintegrować bez większych problemów w jednym z krajów zaproponowanych przez Federalny Sąd Najwyższy: Bośnia i Hercegowina, Chorwacja lub Serbia.

Trybunał również zauważył, że skarżącej zakazano wjazdu na terytorium Szwajcarii przez okres 7 lat (do 30 sierpnia 2021), a ustawa federalna o cudzoziemcach uprawniała ją to wnioskowania o czasowe zawieszenie wykonania tego nakazu tak by mogła odwiedzić członków swojej rodziny w Szwajcarii. Mimo to, Trybunał uznał za pożądane by władze krajowe ponownie oceniły sytuację skarżącej w świetle ustaleń dokonanych wyrokiem Federalnego Sądu Najwyższego przed podjęciem decyzji co do wykonania środka, w szczególności w świetle jej zachowania w toku całego postępowania oraz możliwości, otwartej dla niej, ubiegania się o nowe zezwolenie na pobyt stały.

D. p. Francji

Odmowa zarejestrowania szczegółów urodzenia dziecka urodzonego za granicą w drodze surogacji nie naruszyło prawa do poszanowania życia prywatnego z uwagi na to, że relacja rodzic – dziecko może zostać ustalona w drodze adopcji – wyrok ETPC z 16.7.2020 r. w sprawie D. p. Francji (skarga nr 11288/18); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji oraz

Brak naruszenia art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy wpisania do francuskiego rejestru urodzeń, małżeństw i śmierci szczegółów ze świadectwa urodzenia dziecka urodzonego za granicą w drodze zaaranżowanej surogacji ciążowej, ponieważ przedstawione świadectwo wskazywało zamierzoną matkę, która była również matką genetyczną dziecka, jako matkę.

Trybunał zauważył, że już wcześniej rozstrzygał w zakresie relacji prawowity rodzic – dziecko pomiędzy dzieckiem i zamierzonym ojcem, gdy ten ostatni był biologicznym ojcem (Mennesson p. Francji i Labassee p. Francji). Zgodnie z orzecznictwem ETPC, istnienie związku genetycznego nie oznaczało, że prawo dziecka do poszanowania jego prawa do życia prywatnego wymagało by prawny związek z zamierzonym ojcem został ustalony w drodze zarejestrowania szczegółów zagranicznego świadectwa urodzenia. Trybunał nie widzi podstaw w okolicznościach niniejszej sprawy do osiągnięcia odmiennej konkluzji odnośnie uznania prawnego związku z zamierzoną matką, która była genetyczną matką dziecka.

Trybunał również wskazał na ustalenia opinii doradczej nr P16-2018-001, z której wynika, że adopcja powoduje podobne skutki do zarejestrowania zagranicznego świadectwa urodzenia w zakresie uznania prawnego związku między dzieckiem i zamierzoną matką.