A.S. przeciwko Norwegii oraz Abdi Ibrahim przeciwko Norwegii

Norweskie decyzje o pozwoleniu na adopcję dzieci wbrew woli matki naruszyły Konwencję – wyrok ETPC z 17.12.2019 r. w sprawie A.S. przeciwko Norwegii (skarga nr 60371/15) oraz Abdi Ibrahim przeciwko Norwegii (skarga nr 15379/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawy dotyczyły decyzji norweskich władz i sądów aby odebrać dzieci skarżących w bardzo młodym wieku i pozwolić na adopcję przez ich rodziny zastępcze wbrew woli skarżących. Skarżącym odmówiono jakiegokolwiek kontaktu z ich dziećmi.

Trybunał odniósł się do ostatniej sprawy Strand Lobben przeciwko Norwegii, zauważając „należytą staranność” z jaką należy podchodzić do ograniczeń dostępu rodziców do dziecka odebranego przez opiekę. Trybunał uznał, że proces decyzyjny w sprawie dzieci w tych dwóch sprawach zawiódł biorąc pod uwagę stanowiska i interesy skarżących, prowadząc do naruszenia ich praw człowieka.

Khizanishvili i Kandelaki przeciwko Gruzji

Brak uzasadnienia dla przyznania odszkodowania za bezprawnie rozebrany budynek opartego na wartości gruzu – wyrok ETPC z 17.12.2019 r. w sprawie Khizanishvili i Kandelaki przeciwko Gruzji (skarga nr 25601/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) do Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na to, że skarżący nie otrzymali odpowiedniego odszkodowania za rozbiórkę budynku w centrum Tbilisi, w którym mieli udziały. Sądy krajowe ustaliły, że budynek został rozebrany niezgodnie z prawem i przyznały skarżącym odszkodowanie. Sąd I instancji oparł odszkodowanie na wartości rynkowej budynku, podczas gdy sądy odwoławcze skutecznie odwoływały się do ceny materiału pozostawionego po rozbiórce. Dlatego odszkodowanie zostało pomniejszone.

Trybunał uznał, że sądy odwoławcze niewystarczająco uzasadniły czy wyjaśniły zmianę podejścia, podczas gdy istniała wyraźna różnica między wartością funkcjonalną budynku oraz gruzem pozostawionym po rozbiórce. W konsekwencji skarżącym nie przyznano pełnego odszkodowania, którego mogli rozsądnie oczekiwać, biorąc pod uwagę oczywiste nieuwzględnienie ich praw własności.

Kavala przeciwko Turcji

Trybunał stwierdza naruszenie Artykułów 5 i 18 oraz wzywa do natychmiastowego wypuszczenia pana Kavali, biznesmena oraz obrońcy praw człowieka zamkniętego w zakładzie karnym – wyrok ETPC z 10.12.2019 r. w sprawie Kavala przeciwko Turcji (skarga nr 28749/18); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji, oraz Naruszenie Artykułu 5 ust. 4 (prawo do odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności);

6 głosami do 1 – Naruszenie Artykułu 18 (granice stosowania ograniczeń praw) w związku z Artykułem 5 ust. 1, a także że wskazane państwo ma przedsięwziąć wszystkie środki aby zakończyć pozbawienie wolności skarżącego i zagwarantować jego natychmiastowe uwolnienie.

W tej sprawie, pan Kavala, biznesmen, który był zaangażowany w zakładanie wielu organizacji pozarządowych oraz ruchów społeczeństwa obywatelskiego, które są aktywne w promowaniu i ochronie praw człowieka, wskazywał, że jego zatrzymanie oraz areszt były nieuzasadnione. Trybunał zauważył, że pan Kavala został aresztowany na podstawie „mocnego podejrzenia” popełnienia dwóch przestępstw: usiłowania obalenia rządu oraz usiłowania obalenia porządku konstytucyjnego siłą lub przemocą.

Trybunał uznał, że władze nie mogły wykazać, aby zastosowanie i przedłużanie aresztu wobec skarżącego było usprawiedliwione uzasadnionym podejrzeniem opartym na obiektywnej ocenie przypisanych mu czynów. Również zauważył, że ten środek został zasadniczo oparty nie tylko na czynach, które nie mogły rozsądnie zostać uznane za czyn zabroniony prawem krajowym, ale także na czynach, które były szeroko związane z wykonywaniem praw gwarantowanych art. 10 i 11 Konwencji, a także że te czyny nie miały przemocowego charakteru. Z uwagi na brak ustaleń faktycznych, informacji czy dowodów wskazujących na to, że pan Kavala był zaangażowany w działalność przestępczą, nie mógł być rozsądnie podejrzany o usiłowanie obalenia rządu siłą lub przemocą. W związku z całkowitą długością rozpoznania przez Trybunał Konstytucyjny legalności w kontekście skargi indywidualnej skarżącego oraz przedmiotu rozpoznania, ETPC stwierdził, że postępowanie, w którym Turecki Trybunał Konstytucyjny orzekał o zgodności z prawem aresztu skarżącego nie mogło być uznane za zgodne z wymogiem szybkości przewidzianym w art. 5 ust. 4 Konwencji. W końcu, Trybunał uznał, że mając na względzie materiał zgromadzony w sprawie, zostało ustalone ponad wszelką wątpliwość, że skarżone w sprawie środki służyły ostatecznemu celowi, sprzecznemu z art. 18, a mianowicie zmuszeniu pana Kavali oraz wraz z nim wszystkich obrońców praw człowieka do milczenia. W konsekwencji, mając na względzie szczególne okoliczności sprawy oraz podstawy na jakich oparto ustalenia naruszenia, Trybunał stwierdził, że rząd powinien przedsięwziąć wszelkie środki aby zakończyć pozbawienie wolności skarżącego i zapewnić jego natychmiastowe uwolnienie.

Abil przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2)

Władze naruszyły prawo do wolnych wyborów dyskwalifikując kandydata z możliwości kandydowania w wyborach do parlamentu w 2010 r. – wyrok ETPC z 5.12.2019 r. w sprawie Abil przeciwko Azerbejdżanowi (nr 2) (skarga nr 8513/11); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 3 Protokołu nr 3 (prawo do wolnych wyborów) do Konwencji oraz.

Azerbejdżan nie wypełnił swoich obowiązków pod Artykułem 34 (prawo do skargi indywidualnej).

Sprawa dotyczyła dyskwalifikacji skarżącego z możliwości kandydowania w wyborach do parlamentu.

Trybunał uznał, że zastosowane procedury przez władze wyborcze, które uznały, że skarżący był odpowiedzialny za prowadzenie nielegalnej kampanii wyborczej przed dozwoloną datą, które doprowadziło do jego dyskwalifikacji, nie zapewniły wystarczających gwarancji. Te same władze nie przeprowadziły również odpowiedniej oceny dowodów przeciwko niemu, biorąc pod uwagę jego argumenty, że plakaty zostały rozwieszone aby go zdyskredytować i nie miały nic wspólnego z jego kampanią.

Tagiyev i Huseynov przeciwko Azerbejdżanowi

Skazanie autora i wydawcy za wzmianki w artykule o Islamie było nadmierne i naruszyło wolność wypowiedzi – wyrok ETPC z 5.12.2019 r. w sprawie Tagiyev i Huseynov przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 13274/08); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżących za nawoływanie do nienawiści religijnej i wrogości z uwagi na ich wzmianki o Islamie w artykule opublikowanym w 2006 r.

Trybunał uznał, że sądy krajowe nie uzasadniły dlaczego skazanie skarżących było konieczne, podczas gdy artykuł w sposób jasny jedynie porównywał zachodnie i wschodnie wartości i przyczyniał się do debaty będącej przedmiotem publicznego zainteresowania, a mianowicie funkcji religii w społeczeństwie. Tymczasem sądy zwyczajnie podpisały się pod opinią ustalającą, że pewne zwroty prowadziły do nawoływania do nienawiści religijnej i wrogości bez uwzględnienia kontekstu czy nawet spróbowania wyważenia prawa skarżących do dzielenia się z publicznością swoimi poglądami na temat religii z prawem ludzi religijnych do poszanowania ich poglądów.

Makeyan i Inni przeciwko Armenii

Postępowanie przeciwko prowadzącym kampanię wyborczą za zakłócenie głosowania w lokalu wyborczym było rzetelne – wyrok ETPC z 5.12.2019 r. w sprawie Makeyan i Inni przeciwko Armenii (skarga nr 46435/09); jednomyślnie:

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżących za zakłócenie pracy komisji wyborczej w lokalu wyborczym w czasie wyborów prezydenckich w 2008 r.

Skarżący zarzucali, że postępowanie karne przeciwko nim było nierzetelne z uwagi na to, że sądy krajowe skorzystały z zeznań świadków złożonych w postępowaniu przygotowawczym żeby ich skazać, bez wzięcia pod uwagę zeznań tych samych ludzi pod przysięgą przed sądem, że uprzednie zeznania zostały złożone pod przymusem.

Trybunał podkreślił, że co do zasady sąd powinien dać większą wiarę zeznaniom świadka złożonym w postępowaniu sądowym na rozprawie niż protokołowi z jego zeznań w postępowaniu przygotowawczym. Mimo to, w sprawie skarżących, Trybunał stwierdził, że sądy wskazały odpowiednie przyczyny dla ustalenia, że zeznania świadków złożone w postępowaniu przygotowawczym były bardziej wiarygodne, a mianowicie, że ich wnioski o nieprzesłuchiwanie ich w toku rozprawy wynikały z obawy prześladowań ze strony osób popierających skarżących mogły uzasadniać ich wycofanie się z zeznań złożonych w toku postępowania przygotowawczego. Dodatkowo, nic w aktach sprawy nie potwierdzało zarzutów świadków, że przesłuchujący w toku śledztwa naciskał na nich do złożenia określonych zeznań ani też nigdy nie podnieśli takiego zarzutu.

Hambardzumyan przeciwko Armenii

Zarządzenie przez sąd kontroli operacyjnej było zbyt pobieżne i nie zawierało wskazania konkretnych środków kontroli – wyrok ETPC z 5.12.2019 r. w sprawie Hambardzumyan przeciwko Armenii (skarga nr 43478/11); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji oraz

Brak naruszenia Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego).

Sprawa dotyczyła skargi na to, że policja nie miała ważnego orzeczenia sądowego pozwalającego na stosowanie kontroli operacyjnej wobec skarżącej w toku postępowania przygotowawczego.

Trybunał uznał w szczególności, że orzeczenie sądowe nie było wystarczająco szczegółowe co do osoby, która miała być obiektem kontroli operacyjnej, nieprecyzyjne w stopniu nieakceptowalnym jeśli chodzi o tak poważną ingerencję w prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego jak kontrola operacyjna. Dodatkowo, orzeczenie nie wymieniało szczególnych środków, które miały zostać zastosowane wobec skarżącej. Podsumowując, środek kontroli nie miał wystarczającego nadzoru sądowego i był niezgodny z Konwencją.

Petrescu przeciwko Portugalii

Nieodpowiednie warunki pozbawienia wolności w portugalskich zakładach karnych: Trybunał rekomenduje przyjęcie przez państwo środków generalnych aby poprawić sytuację – wyrok ETPC z 3.12.2019 r. w sprawie Petrescu przeciwko Portugalii (skarga nr 23190/17); jednomyślnie:

Wiele naruszeń Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji w związku z warunkami pozbawienia wolności w dwóch zakładach karnych w Portugalii między 2012 a 2016 r.

W świetle warunków w jakich pan Petrescu był przetrzymywany w policyjnym zakładzie karnym w Lizbonie oraz w zakładzie karnym w Pinheiro da Cruz, Trybunał stwierdził, że został on poddany poniżającemu traktowaniu przez 376 kolejnych dni oraz nieludzkie i poniżające traktowanie w kliku okresach trwających 385, 36 i 18 dni.

Trybunał zalecił, by Portugalia rozważyła wprowadzenie środków generalnych. Po pierwsze, środki które muszą zapewnić więźniom warunki pozbawienia wolności zgodne z art. 3 Konwencji. Po drugie, dostępny środek zapobiegający kontynuowaniu przedmiotowego naruszenia albo dający osadzonym możliwość poprawy ich warunków pozbawienia wolności.

I.L. przeciwko Szwajcarii

Środek zapobiegawczy zastosowany wobec skarżącego pomimo braku odpowiedniego przepisu w szwajcarskim prawie: Trybunał stwierdza lukę w prawie – wyrok ETPC z 3.12.2019 r. w sprawie I.L. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 72939/16); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji.

I.L. podniósł, że środek zapobiegawczy został zastosowany wobec niego (między 13 czerwca a 13 września 2016) w warunkach nieprzewidzianych szwajcarskim prawem. Środek zapobiegawczy został zastosowany na podstawie przepisu kodeksu postępowania karnego dotyczącego tymczasowego aresztowania, stosowanego odpowiednio, w toku postępowania sądowego na wniosek o przedłużenie instytucjonalnego środka terapeutycznego, który został nałożony na I.L. 5 lat wcześniej. Maksymalna długość takiego środka wstępnego już wygasła.

Trybunał zauważył, że orzeczenia nakazujące pozbawienie wolności na podstawie bezpieczeństwa publicznego nie byłoby konieczne, gdyby wyrok przedłużający środek instytucjonalny został wydany w odpowiednim czasie. Trybunał wskazał, że bezspornym było to, że nie istniała żadna wyraźna podstawa prawna w szwajcarskim prawie karnym dla tego typu pozbawienia wolności. Nie istniało również żadne spójne orzecznictwo w tym zakresie. Trybunał również stwierdził, żę mając na względzie powagę ingerencji w wolność osobistą skarżącego oraz potrzebę wąskiej wykładni przepisów określających zgodne z prawem pozbawienie wolności, odpowiednie stosowanie czy też odesłanie do przepisów materialnych nie może być tolerowane.

Następnie podniósł, że ustawodawstwo federalne nie spełniało kryterium „prawa” dla celów Artykułu 5 ust. 1, a pozbawienie wolności skarżącego pomiędzy 13 czerwca a 13 września 2016 r. nie było zgodne z tym przepisem. Trybunał odnotował, że szwajcarski parlament pragnął teraz wypełnić tą lukę w prawie a prace przygotowawcze w tym celu rozpoczęto.

Kırdök i Inni przeciwko Turcji

Nieuzasadnione zajęcie danych elektronicznych chronionych tajemnicą adwokacką – wyrok ETPC z 3.12.2019 r. w sprawie Kırdök i Inni przeciwko Turcji (skarga nr 14704/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, mieszkania i prywatnej korespondencji) Konwencji.

W tej sprawie skarżący, którzy są adwokatami, zarzucali zajęcie danych elektronicznych przez sąd dla celów postępowania karnego przeciwko innemu adwokatowi (Ü.S.), który dzielił z nimi kancelarię.

Trybunał uznał, że zajęcie danych elektronicznych skarżących, które były chronione tajemnicą adwokacką oraz odmowa ich zwrotu czy zniszczenia nie odpowiadały palącej społecznej potrzebie ani też nie były konieczne w demokratycznym społeczeństwie. Trybunał również odnotował brak wystarczających gwarancji procesowych w prawie wykładanym i stosowanym przez sądy.