Rook przeciwko Niemcom

Prawo do ujawnienia dowodów w okolicznościach nowoczesnych danych: postępowanie karne było rzetelne - wyrok ETPC z 25.7.2019 r. w sprawie Rook przeciwko Niemcom (skarga nr 1586/15); jednomyślnie: 

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) w związku z Artykułem 6 ust. 3 lit b (prawo do odpowiedniego czasu oraz warunków na przygotowanie obrony) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła rzetelności postępowania karnego, gdzie około 80 tysięcy sztuk danych z podsłuchów telefonicznych oraz 14 milionów plików elektronicznych zostało zajętych.

Trybunał uznał w szczególności, że obrona miała wystarczający dostęp do akt oraz odpowiedni czas na zapoznanie się z danymi z podsłuchów telefonicznych oraz plików elektronicznych aby przygotować się do procesu. Postępowanie, jako całe, było więc rzetelne. 

Jafarov i Inni przeciwko Azerbejdżanowi

Odmowa azerskich władz zarejestrowania organizacji pozarządowej zajmującej się prawami człowieka była bezprawna - wyrok ETPC z 25.7.2019 r. w sprawie Jafarov i Inni przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 27309/14); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 11 (wolność stowarzyszeń) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła powtarzających się odmów władz zarejestrowania organizacji pozarządowej powstałej w celu obrony praw człowieka w Azerbejdżanie. Ostatecznym powodem odmowy władz było niesprecyzowanie przez organizację uprawnień „reprezentacji prawnej” w statucie. Założyciele NGO, skarżący w sprawie, kontestowali odmowę przed sądami krajowymi, ale bez skutku. 

Trybunał uznał w szczególności, że prawo krajowe dotyczące rejestracji nie było jasne i było otwarte na rozmaite wykładnie, w szczególności odnoszące się do terminu „reprezentacja prawna” oraz sytuacji, gdzie prawo wymagało wyszczególnienia jego czy jej uprawnień. 

Sądy powinny były rozpoznać sprawę skarżących znajdując możliwość wyjaśnienia przedmiotowego przepisu. Mimo to, jedynie zatwierdziły działania władz jako zgodne z prawem bez szczegółowego uzasadnienia. W ten sposób nie odniosły się do kluczowych zagadnień wynikających z dobrze popartych argumentów: że ustanowienie reprezentacji prawnej miało charakter opcjonalny zgodnie z prawem oraz ponieważ nie wybrali nikogo, nie mogli zostać ukarani za niewyszczególnienie jej uprawnień; oraz że władze nie przeprowadziły postępowania rejestracyjnego. 

Vazagashvili i Shanava przeciwko Gruzji

Morderstwo syna skarżących przez gruzińską policję oraz brak odpowiedniego śledztwa doprowadziły do naruszenia prawa do życia - wyrok ETPC z 18.7.2019 r. w sprawie Vazagashvili i Shanava przeciwko Gruzji (skarga nr 50375/07); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Konwencji zarówno w aspekcie proceduralnym jak i materialnym.

Sprawa dotyczyła zastrzelenia syna skarżących podczas operacji policji oraz ich skargi na brak skutecznego śledztwa. 

Trybunał uznał w szczególności, że pierwsze śledztwo w sprawie zabójstwa było wadliwe z uwagi na to, że zostało przeprowadzone przez policjantów zaangażowanych w zastrzelenie syna skarżących. Drugie śledztwo, które doprowadziło do skazań miało miejsce kilka lat po zdarzeniu i zostało oparte do pewnego stopnia na czynnościach śledczych wykonanych przez samego skarżącego. 

Trybunał odnotował szczególnie fakt, że wysiłki skarżącego do ujawnienia przestępstwa policji oraz korupcji doprowadziły ostatecznie do zamordowania go przez funkcjonariusza policji, będąc skutkiem braku staranności i wysiłków władz w ściganiu sprawców pierwszego zabójstwa. 

Rustavi 2 Broadcasting Company Ltd i Inni przeciwko Gruzji

Brak stronniczości sędziego czy też naruszenia gwarancji rzetelnego procesu w sprawie własności kanału telewizyjnego - wyrok ETPC z 18.7.2019 r. w sprawie Rustavi 2 Broadcasting Company Ltd i Inni przeciwko Gruzji (skarga nr 16812/17)

Sprawa dotyczyła sporu o własność nad prywatnym kanałem telewizji Rustavi 2 - pierwszym skarżącym w sprawie. Spór doprowadził do orzeczenia Sądu Najwyższego Gruzji z marca 2017 r., stwierdzającego, że były właściciel stacji Rustavi 2 został zmuszony do oddania kanału telewizyjnego oraz że aktualni właściciele, drugi i czwarty skarżący w sprawie, nie byli więc osobami trzecimi - nabywcami w dobrej wierze. W toku procesu, aktywa spółki oraz wszystkie udziały w spółce zostały zamrożone. 

W sprawie przed ETPC aktualni właściciele Rustavi 2 zarzucali w szczególności brak niezależności oraz bezstronności sędziów rozpoznających sprawę. 

W wyroku ETPC orzekł 6 głosami do 1:

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego przed niezależnym oraz bezstronnym sądem) Konwencji w zakresie sędziego orzekającego w I instancji;

jednomyślnie:

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 Konwencji w zakresie sędziego orzekającego w postępowaniu apelacyjnym;

6 głosami do 1:

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 Konwencji w zakresie składu sądu orzekającego w sprawie w czasie postępowania kasacyjnego przed Sądem Najwyższym.

Trybunał uznał w szczególności, że wszystkie zarzuty stronniczości były nieuzasadnione oraz nieprzekonujące. Zaangażowani Dyrektora Generalnego Rustavi 2 w postępowanie dyscyplinarne przeciwko Prezes Sądu Najwyzszego kilka lat przed procesem, prowadzące do jej zwolnienia ze stanowiska sędziego w tamtym czasie, stanowił wiarygodne roszczenie braku bezstronności.

Mimo to, Sąd Najwyższy skrupulatnie ocenił wszelkie zagrożenia w tym zakresie oraz przekonująco rozwiał je w szeroko uzasadnionym orzeczeniu. 

Dochodząc do tych wniosków, Trybunał wziął pod uwagę w szczególności, że właściciele Rustavi 2 systematycznie wnosili bezzasadne wnioski o wyłączenie przeciwko różnym sędziom w każdej z 3 instancji, co mogło wynikać z próby sparaliżowania wymiaru sprawiedliwości, podczas gdy Dyrektor Generalny Rustavi 2 dokonywał bezzasadnych i ostrych ataków w mediach przeciwko sędziom krajowym zaangażowanych w orzekanie w procesie, a także przeciwko gruzińskiemu sądownictwu w ogóle.

Trybunał jednomyślnie odrzucił skargę jako niedopuszczalną w zakresie pozostałych zarzutów właścicieli Rustavi 2 (drugiego i czwartego skarżącego) jaki i tych wniesionych przez Rustavi 2 (pierwszy skarżący), a w szczególności zarzuty, że postępowanie zmierzało do uciszenia przez spółkę Skarbu Państwa stacji telewizyjnej.

Biorąc pod uwagę te ustalenia co do dopuszczalności, Trybunał zdecydował się znieść środki tymczasowego zgodnie z Regułą 39 Regulaminu Trybunału, wskazując gruzińskiemu rządowi, że powinien m.in. zawiesić egzekucję orzeczenia z marca 2017 r.

T.I. i Inni przeciwko Grecji

Zarzuty seksualnego wykorzystywania: nieodpowiednie ramy prawne w tamtym czasie i wiele innych uchybień - wyrok ETPC z 18.7.2019 r. w sprawie T.I. i Inni przeciwko Grecji (skarga nr 40311/10); jednomyślnie: 

Naruszenie Artykułu 4 (zakaz niewolnictwa oraz pracy przymusowej) Konwencji. 

W tej sprawie trzy rosyjskie obywatelki twierdziły, że były ofiarami handlu ludźmi. W szczególności zarzucały, że zostały zmuszone do pracy jako prostytutki w Grecji. 

Trybunał uznał w szczególności, że obowiązujące w toku procesu prawo nie było skuteczne ani wystarczające aby ukarać handlarzy ani zapewnić skuteczną prewencję handlu ludźmi. Następnie stwierdził, że odpowiednie władze nie zajęły się sprawą ze stopniem staranności wymaganym Artykułem 4 Konwencji.

Chatzigiannakou przeciwko Grecji

Niewykonanie decyzji o rozbiórce niebezpiecznych części budynku sąsiadującego z domem skarżącego: dwa naruszenia – wyrok ETPC z 18.7.2019 r. w sprawie Chatzigiannakou przeciwko Grecji (skarga nr 58774/12); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) Konwencji oraz

Naruszenie Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego).

Sprawa dotyczyła niewykonania decyzji o rozbiórce części budynku w Atenach z uwagi na jego niezgodność z regulacjami antysejsmicznymi. Pani Chatzigiannakou mieszkała w budynku sąsiednim i zarzucała, że jej dom byłby zagrożony, gdyby doszło do zawalenia.

Trybunał zauważył, że władze wezwały do podjęcia środków mających na celu usunięcie bezprawności budynku. Stwierdzono brak wykonania tych środków oraz uznano, że władze były bezwładne w zakresie zapewnienia egzekucji.

Niemożność pani  Chatzigiannakou uzyskania egzekucji decyzji administracyjnej, której znaczenie oraz ważność nigdy nie zostały zakwestionowane oraz która miała znaczące skutki dla jej nieruchomości, doprowadziła do naruszenia sprawiedliwego wyważenia pomiędzy wymogami interesu ogólnego społeczności oraz imperatywami zagwarantowania praw jednostek.

Trybunał następnie uznał, że krajowy środek przywołany przez rząd miał charakter czysto odszkodowawczy i nie umożliwiłby skarżącej złożenia skutecznej skargi na tej podstawie, że władze nie działały w celu zmuszenia spółki budowlanej do wykonania decyzji zobowiązującej do ewakuacji z mieszkań w budynku oraz natychmiastową rozbiórką niebezpiecznych części.

Abdalov i Inni przeciwko Azerbejdżanowi

Opóźniona rejestracja kandydatów w wyborach w 2010 r. doprowadziła do naruszenia praw trzech obywateli azerskich – wyrok ETPC z 11.7.2019 r. w sprawie Abdalov i Inni przeciwko Azerbejdżanowi (skarga nr 28508/11); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 3 Protokołu Nr 1 (prawo do wolnych wyborów) Konwencji oraz

Naruszenie Artykułu 34 (prawo do skargi indywidualnej) Konwencji w odniesieniu do drugiego i trzeciego skarżącego.

Sprawa dotyczyła skargi na długie opóźnienia w zarejestrowaniu kandydatów w wyborach parlamentarnych w listopadzie 2010 r., tak że nie mieli czasu na kampanię ani na skuteczną rywalizację.

Trybunał stwierdził w szczególności, że skarżący byli ofiarami proceduralnych naruszeń zidentyfikowanych w poszczególnych sprawach przeciwko Azerbejdżanowi oraz zostali poddani opóźnieniom z winy komisji wyborczych i sądów. Ich indywidualne prawa wyborcze zostały naruszone do tego stopnia, że znacząco podważyły ich skuteczność, naruszając Konwencję.

Olivieri przeciwko Francji oraz Bloise przeciwko Francji

Okresy na policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją: Trybunał przypomina wagę prawa do milczenia oraz do pomocy prawnej – wyroki ETPC z 11.7.2019 r. w sprawach: Olivieri przeciwko Francji (skarga nr 62313/12) oraz Bloise przeciwko Francji (skarga nr 30828); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Olivieri przeciwko Francji oraz

Brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz ust. 3 lit. c (prawo do korzystania z pomocy prawnej) Konwencji w sprawie Bloise przeciwko Francji.

Obie sprawy dotyczyły okresów spędzonych w policyjnej izbie zatrzymań przed nowelizacją z 14 kwietnia 2011 r. Wiązały się z brakiem poinformowania skarżących o ich prawie do milczenia podczas okresu w policyjnej izbie zatrzymań oraz braku dostępu do adwokata w tym czasie. Obowiązujące w tamtym czasie prawo nie zawierało żadnego przepisu odnoszącego się do osób w policyjnej izbie zatrzymań w zakresie pouczenia o ich prawie do milczenia oraz pomocy adwokata w czasie przesłuchania.

W sprawie pana Olivieri, oraz w odniesieniu do jego prawa do nie samooskarżania się, Trybunał zauważył w szczególności istnienie oświadczeń i odpowiedzi udzielonych śledczym, które w sposób oczywisty wpływały na jego pozycję w postępowaniu. Po pierwsze, pan Olivieri był przesłuchiwany przez policję przez ok. 10 godzin w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, po czym przyznał się do winy. Po drugie, nic w uzasadnieniach krajowych orzeczeń nie wskazywało na inne elementy jako integralna czy znacząca część materiału dowodowego, na którym oparto skazanie. Dlatego Trybunał stwierdził, że przedmiotowe postępowanie karne jako całe nie naprawiło błędów proceduralnych powstałych w czasie pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

W sprawie pana Bloise Trybunał zauważył w szczególności, że sądy I i II instancji oparły swoje orzeczenia na materiale dowodowym innym niż wyjaśnienia złożone w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań, a mianowicie dowody zebrane w toku śledztwa, kiedy skarżącemu towarzyszył jego obrońca, na rozprawie przed sądem I instancji, tj. precyzyjne i szczegółowe zeznania osób trzecich bezpośrednio związanych z działaniami skarżącego, a także na ocenie danych rachunkowych i bankowych. Trybunał uznał więc, że w niniejszej sprawie postępowanie karne jako całe naprawiło proceduralne błędy powstałe w toku pobytu w policyjnej izbie zatrzymań.

Romeo Castaño przeciwko Belgii

Odmowa belgijskich władz ekstradycji podejrzanego o morderstwo do Hiszpanii nie była poparta wystarczającą podstawą faktyczną – wyrok ETPC z 9.7.2019 r. w sprawie Romeo Castaño przeciwko Belgii (skarga nr 8351/17); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Konwencji w aspekcie proceduralnym (skuteczne śledztwo).

W tej sprawie skarżący zarzucali, że ich prawo do skutecznego śledztwa zostało naruszone w wyniku odmowy belgijskich władz wykonania Europejskiego Nakazu Aresztowania wystawionego przez Hiszpanię w stosunku do N.J.E., podejrzanego o zastrzelenie ich ojca, porucznika Ramona Romeo, który został zamordowany w 1981 przez oddział komanda należącego do organizacji ETA. Belgijskie sądy uznały, że ekstradycja N.J.E. naruszyłaby jej prawa podstawowe pod art. 3 Konwencji.

Trybunał zauważył, że ryzyko, że osoba której wydania żądano zostanie poddana nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu stanowi uzasadniony powód odmowy wykonania ENA, a także odmowy wymaganego współdziałania. Mimo to, ustalenie, że takie ryzyko istniało nie miało wystarczającej podstawy faktycznej.

Trybunał uznał, w szczególności, że badanie przeprowadzone przez belgijskie sądy w czasie procedury wydania nie było wystarczająco pełne dla Trybunału, aby ustalić, że podstawy, na których się oparły odmawiając wydania N.J.E., na szkodę praw skarżących, miało wystarczające oparcie w faktach. Między innymi: belgijskie władze nie próbowały ustalić realnego i indywidualnego ryzyka naruszenia praw konwencyjnych N.J.E. czy też strukturalnych zarzutów w zakresie warunków osadzenia w Hiszpanii.

Mimo to, Trybunał podkreślił, że stwierdzenie naruszenia nie musiało koniecznie wiązać się z tym, że Belgia jest zobowiązana do wydania N.J.E. władzom hiszpańskim. To brak faktycznej wystarczającej podstawy dla odmowy wydania doprowadził Trybunał do stwierdzenia naruszenia art. 2. To w żaden sposób nie osłabia obowiązku władz belgijskich sprawdzenia czy N.J.E. mógłby zostać narażony na niebezpieczeństwo traktowania niezgodnego z art. 3 Konwencji w razie jej wydania przez hiszpańskie władze.

Volodina przeciwko Rosji

Odpowiedź rosyjskich władz na poważne naruszenie praw kobiety przez jej byłego partnera było „oczywiście nieodpowiednie” – wyrok ETPC z 9.7.2019 r. w sprawie Volodina przeciwko Rosji (skarga nr 41261/17); jednomyślnie:

Naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego d

Naruszenie Artykułu 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z Artykułem 3 Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na to, że rosyjskie władze nie zapewniły ochrony skarżącej przed powtarzającymi się aktami przemocy domowej, łącznie z napaściami, porwaniem, prześladowaniem i groźbami. Zarzucała również, że aktualne prawo w Rosji nie było odpowiednie do zajmowania się taką przemocą ani dyskryminacją wobec kobiet.

Trybunał stwierdził, że skarżąca była źle traktowana przez jej partnera zarówno fizycznie jak i psychicznie oraz że władze nie wykonały swoich obowiązków konwencyjnych ochrony jej przed jego przemocą.

 Stwierdził w szczególności, że przemoc domowa nie była uznawana przez rosyjskie prawo, a także że nie istniała coś takiego jak środek ograniczający czy chroniący. Tego typu braki w sposób jasny świadczyły o tym, że władze były niechętne do przyznania ciężaru problemu przemocy domowej w Rosji oraz jej dyskryminacyjnego skutku dla kobiet.