Tydzień 43 - Cirino i Renne przeciwko Włochom

Funkcjonariusze służby więziennej odpowiedzialni za tortury osadzonych nie zostali ukarani w związku z brakiem odpowiedniego prawa - wyrok ETPC z 26.10.2017 r. w sprawie Cirino i Renne przeciwko Włochom (skargi nr 2539/13 i 4705/13); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji, zarówno w zakresie traktowania skarżących (aspekt materialny) jak i w zakresie odpowiedzi władz krajowych (aspekt proceduralny).

Sprawa dotyczyła skargi dwóch osadzonych na to, że we wrześniu 2004 r. byli źle traktowani przez funkcjonariuszy służby więziennej w Zakładzie Poprawczym w Asti, a ci którzy byli za to odpowiedzialni nie zostali odpowiednio ukarani.

Trybunał uznał, że złe traktowanie, któremu zostali poddani skarżący - które było umyślne, przeprowadzone z premedytacją i zorganizowane w sposób jakby było zwyczajem funkcjonariuszy służby więziennej - stanowiło tortury. Zdaniem Trybunału, sądy krajowe uczyniły prawdziwy wysiłek by ustalić fakty i zidentyfikować jednostki odpowiedzialne za traktowanie jakiemu poddano skarżących. Mimo to, sądy ustaliły, że zgodnie z prawem włoskim obowiązującym wówczas, nie istniały przepisy pozwalające na zakwalifikowanie przedmiotowych czynów jako tortur. Sądy musiały oprzeć się na innych przepisach Kodeksu karnego, które były objęte ustawowym terminem przedawnienia. W konsekwencji tego braku w systemie prawa, sądy krajowe były źle wyposażone aby zapewnić, że traktowanie sprzeczne z Artykułem 3 popełnione przez funkcjonariuszy państwowych nie ujdzie bezkarnie.  

Tydzień 43 - Azzolina i Inni przeciwko Włochom

Zaniedbania w oficjalnym śledztwie w sprawie przemocy policji w stosunku do demonstrantów w czasie szczytu G8 w Genui w 2001 r. - wyrok ETPC z 26.10.2017 r. w sprawach Blair i Inni przeciwko Włochom (skargi nr 1442/14, 21319/14 and 21911/14) oraz Azzolina i Inni przeciwko Włochom (skargi nr 28923/09 i 67599/10); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego i poniżającego traktowania) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła incydentów w czasie szczytu G8 w Genui w 2001 r., kiedy to demonstranci zostali poddani przemocy policji w czasie pozbawienia ich wolności. Skarżący zarzucali, że zostali poddani torturom i skarżyli się, że śledztwo przeprowadzone przez sądy krajowe było nieskuteczne, w szczególności gdyż zastosowano termin przedawnienia do wszystkich czynów oraz wielu skazanym umorzono kary. 

Trybunał uznał w szczególności, że złe traktowanie, jakiemu poddano skarżących nie budziło wątpliwości, zostało ustalone w szczegółowy i całościowy sposób przez sądy krajowe. Skarżący, którzy znajdowali się w szczególnie wrażliwej sytuacji z uwagi na ich pozbawienie wolności, zostali poddani fizycznemu, słownemu i psychicznemu nękaniu, które zdaniem Trybunału stanowiło tortury. W związku z brakiem przestępstwa tortur w prawie włoskim w czasie przedmiotowych zdarzeń, prawie wszystkie akty przemocy uległy przedawnieniu w toku postępowania sądowego. Poprzez zastosowanie terminu przedawnienia oraz umorzenia kar tym skazanym, nikt z uznanych za winnych nie został należycie ukarany. Trybunał uznał więc, że skarżący nie mieli dostępu do skutecznego śledztwa. 

Tydzień 43 - Ratzenböck i Seydl przeciwko Austrii

Niemożność zarejestrowania związku partnerskiego pary heteroseksualnej nie była dyskryminująca - wyrok ETPC  z 26.10.2017 r. w sprawie Ratzenböck i Seydl przeciwko Austrii (skarga nr 28475/12); 5 głosami do 2: brak naruszenia Artykułu 14 (zakaz dyskryminacji) w związku z Artykułem 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.  

Sprawa dotyczyła skargi heteroseksualnej pary na odmowę dostępu do rejestrowanego związku partnerskiego, instytucji prawa dostępnej jedynie parom jednopłciowym. Skarżący utrzymywali, że byli dyskryminowani w zakresie ich płci i orientacji seksualnej. Trybunał uznał w szczególności, że nie ma różnicy między małżeństwem a zarejestrowanym partnerstwem w Austrii co do skutków prawnych. A zatem, możliwość zawarcia przez nich związku małżeńskiego wypełniał podstawową potrzebę skarżących prawnego uznania, jako że nie wykazali, aby zostali dotknięci jakąkolwiek różnicą między obiema instytucjami.

Tydzień 43 - Eker przeciwko Turcji

Wymóg aby wydawca gazety wydrukował replikę nie naruszył Konwencji - wyrok ETPC z 24.10.2017 r. w sprawie Eker przeciwko Turcji; jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji oraz brak naruszenia Artykułu 10 (wolność wyrażania opinii) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła żądania aby wydawca gazety wydrukował replikę mającą na celu sprostowanie artykułu, który napisał i opublikował w gazecie skarżący. Replika została napisana przez Stowarzyszenie Dziennikarzy Sinop w odpowiedzi na krytykę zawartą w artykule skarżącego.  

Skarżący zarzucał, m.in., brak rozprawy przed sądami krajowymi. Trybunał uznał w szczególności, że w kontekście postępowania dotyczącego prawa do repliki, w którym prawne aspekty nie były nadto złożone a sądy krajowe miały działać bezzwłocznie, fakt, że sądy były władne podjąć decyzję na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy bez przeprowadzania rozprawy, nie naruszał wymogów Artykułu 6 ust. 1 w zakresie ustnego i jawnego charakteru postępowania. 

Skarżący zarzucał również, że fakt zmuszenia go do wydrukowania tekstu prostującego jego artykuł naruszył jego dobre imię i godność oraz skutkował ingerencją w jego wolność wyrażania opinii. 

Trybunał stwierdził, że sądy krajowe wyważyły w sposób odpowiedni między prawem skarżącego do wolności wyrażania opinii oraz prawem stowarzyszenia dziennikarzy do ochrony dobrego imienia. Trybunał uznał, że replika nie przekroczyła granic dopuszczalnej krytyki a nakaz opublikowania był proporcjonalny do poszukiwanego celu, a mianowicie ochrony dobrego imienia i praw innych osób. Dodatkowo, skarżącemu nie nakazano zmiany treści artykułu i nie ma przeszkód, aby ponownie opublikował swoją wersję zdarzeń. 

Tydzień 43 - Achim przeciwko Rumunii

Brak naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego rodziców dzieci tymczasowo umieszczonych w domu dziecka - wyrok ETPC z 24.10.2017 r. w sprawie Achim przeciwko Rumunii (skarga nr 45959/11); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła umieszczenia w domu dziecka siedmiorga dzieci skarżących na tej podstawie, że para nie wypełniała swoich obowiązków rodzicielskich. Trybunał uznał w szczególności, że tymczasowe umieszczenie dzieci w domu dziecka było uzasadnione odpowiednimi i wystarczającymi przyczynami oraz że władze starały się zabezpieczyć ich interesy, szukając sprawiedliwego wyważenia między prawa skarżących oraz ich dzieci. W tej sprawie decyzje podjęte przez sądy krajowe zostały oparte nie tylko na stanie majątkowym rodziny, ale również na zaniedbaniach rodziców w zakresie zdrowia, nauki oraz rozwoju społecznego. Władze miały konstruktywne podejście, doradzając rodzicom co do działań, które powinni podjąć aby poprawić swoją sytuację finansową oraz ich umiejętności rodzicielskie; umieszczenie dzieci było tymczasowe i władze podjęły wymagane działania aby ułatwić dzieciom powrót do ich rodziców jak tylko ci ostatni będą chcieli współpracować i poprawią swoją sytuację. 

Tydzień 42 - Nawrot przeciwko Polsce

Zaburzenie psychiczne skarżącego nie uzasadniało przedłużania jego pobytu w szpitalu psychiatrycznym - wyrok ETPC z 19.10.2017 r. w sprawie Nawrot przeciwko Polsce (skarga nr 77850/12); 5 głosami do 2: naruszenie Artykułu 5 ust. 1(e) (prawo do zgodnego z prawem pozbawienia wolności osoby umysłowo chorej) Konwencji; jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 5 ust. 4 (prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności i zarządzenia zwolnienia, jeżeli pozbawienie wolności jest niezgodne z prawem) Konwencji. 

Sprawa dotyczy skarżącego, któremu zarzucono popełnienie morderstwa w sierpniu 2005 r., jednak z uwagi na przewlekłe psychotyczne zaburzenia psychiczne o obrazie zespołu urojeniowego u osoby ze zmianami organicznymi o.u.n. oraz zaburzenia rozwoju osobowości postępowanie karne zostało umorzone a wobec skarżącego zastosowano środek zabezpieczający w postaci umieszczenia go w szpitalu psychiatrycznym. Przebywał w nim od 13 maja 2008 r. do 30 maja 2014 r. Kolejne opinie biegłych potwierdzały konieczność dalszej hospitalizacji skarżącego. Jednakże diagnoza zmieniła się w 2012 r., gdy biegli uznali, że skarżący cierpiał jedynie na zaburzenia rozwoju osobowości w 2005 r., tj. w okresie kiedy również dokonał morderstwa. W ich ocenie zaburzenie cechowało się brakiem poszanowania praw i uczuć innych oraz norm społecznych, nieuczeniem się ze swoich błędów, powtarzalnym dysfunkcjonalnym zachowaniem, tendencją do manipulowania oraz dominowania nad innymi oraz byciem egocentrykiem. Nie stwierdzili natomiast syndromów psychotycznych. Z innej opinii biegłych z 2013 r. wynikało, że skarżący w czasie popełnienia czynu cierpiał jedynie na poważne zaburzenie osobowości dysocjacyjnej, a dalsze przetrzymywanie w zakładzie psychiatrycznym nie stanowiło kwestii medycznej lecz prawnej. Mimo to skarżący do maja 2014 r. przebywał w szpitalu psychiatrycznych. 

W 2010 r. w toku kolejnego postępowania karnego przeciwko skarżącemu okazało się, że to nie on dopuścił się morderstwa. Przypisano mu kilka rozbojów i kradzieży. Postępowanie karne zostało jednak umorzone z uwagi na jego niepoczytalność. 

Skarżący zarzucał, że w czasie postępowania karnego przeciwko niemu symulował chorobę psychiczną, co stanowiło linię jego obrony. Pomimo że w czerwcu 2012 r. biegli z Pruszkowa potwierdzili, że nie cierpiał na żadną chorobę psychiczną w czasie popełnienia czynu, sądy krajowe odmówiły zwolnienia go ze szpitala psychiatrycznego.

W ocenie Trybunału, mając na uwadze sposób w jaki przejawiało się zaburzenie skarżącego, wątpliwym jest aby sąd krajowy ustalił, iż był „osobą umysłowo chorą” w rozumieniu art. 5 ust. 1 (e) Konwencji. Nawet gdyby uznać, że jednak był taką osobą, to nie sposób przyjąć, iż jego zaburzenie było tego rodzaju czy stopnia, że wymagało pozbawienia wolności. 

Trybunał przypomniał, że dopuszczalne podstawy pozbawienia wolności wymienione w Artykule 5 ust. 1 Konwencji powinny być interpretowane wąsko. Dodatkowo, choroba psychiczna powinna być tak poważna by skutkować koniecznością leczenia w szpitalu psychiatrycznym. Trybunał wyraził wątpliwość aby zaburzenie rozwoju osobowości mogło samo być uznane za wystarczająco poważną chorobę umysłową by być zakwalifikowana jako „prawdziwe” zaburzenie umysłowe dla celów art. 5 ust. 1 Konwencji. Wątpliwe jest również by w niniejszej sprawie stan skarżącego po 17 czerwca 2012 r. (kiedy biegli stwierdzili brak syndromów psychotycznych) uzasadniał przymusowe pozbawienie wolności.

Trybunał zauważył, że sądy krajowe oparły się na założeniu, że wypuszczenie skarżącego mogłoby skutkować popełnieniem kolejnego podobnego przestępstwa o dużej społecznej szkodliwości. Z upływem jednak czasu, gdy okazało się, że kto inny dokonał morderstwa, a jemu przypisano jedynie kilka rozbojów i kradzieży, możliwe ryzyko ponownego popełnienia przestępstwo wydawało się coraz mniej znaczące. W ocenie Trybunału, przedłużając stosowanie środka zabezpieczającego po 17 czerwca 2012 r., nie pochylono się odpowiednio nad kwestią stałego zagrożenia skarżącego dla innych i jego samego, a uzasadnienie sądów w tym zakresie niedostatecznie wskazywało przyczyny jego  dalszego stosowania. Samo utrzymywanie się zaburzenia tego stopnia i o tym charakterze nie było więc wystarczające, by pozbawić skarżącego wolności między 17 czerwca 2012 r. a 30 maja 2014 r. i dlatego doszło do naruszenia art. 5 ust. 1 (e) Konwencji. 

Tydzień 42 - Fuchsmann przeciwko Niemcom

Zarzuty zaangażowania biznesmena w zorganizowaną przestępczość: odrzucenie wniosku o zabezpieczenie artykułu do gazety nie naruszyło jego prawa do poszanowania życia prywatnego - wyrok ETPC z 19.10.2017 r. w sprawie Fuchsmann przeciwko Niemcom (skarga nr 71233/13); jednomyślnie: brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła odrzucenia przez niemieckie sądy wniosku aktywnego międzynarodowo biznesmena o zabezpieczenie w zakresie niektórych stwierdzeń o nim zawartych w artykule opublikowanym w wydaniu online New York Times.

Trybunał uznał, że niemieckie sądy w sposób rozsądny wyważyły między prawem skarżącego do poszanowania jego życia prywatnego zgodnie z Artykułem 8 oraz prawem gazety do wolności wyrażania opinii zagwarantowanej w Artykule 10 Konwencji. Sądy wzięły pod uwagę w szczególności: że nie istniał publiczny interes w rzekomym zaangażowaniu skarżącego, niemieckiego biznesmena, w przywłaszczenie oraz zorganizowaną przestępczość; ustalony stan faktyczny był wystarczającą podstawą do przedmiotowych stwierdzeń; oraz że artykuł, który dotyczył głównie jego zawodowego życia - nie zawierał stwierdzeń polemicznych ani insynuacji. 

Tydzień 42 - Navalnyye przeciwko Rosji

Skazanie Aleksieja Nawalnego za oszustwo było oparte na niedającym się przewidzieć  zastosowaniu prawa karnego - wyrok ETPC z 17.10.2017 r. w sprawie Navalnyye przeciwko Rosji (skarga nr 101/15); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji oraz Artykułu 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi Aleksieja Nawalnego, lidera opozycji, oraz jego brata Olega Nawalnego, przedsiębiorcy, na to, że skazanie ich za oszustwo biznesowe oraz pranie brudnych pieniędzy zostało oparte na niedającym się przewidzieć zastosowaniu prawa karnego a proces był arbitralny i nierzetelny. 

Trybunał uznał w szczególności, że sądy rosyjskie przy przedstawieniu zarzutów przeciwko skarżącym, skonstruowały rozszerzająco na ich szkodę przestępstwo oszustwa biznesowego w rosyjskim kodeksie karnym. Nie było zatem przewidywalne dla skarżących, że ich zachowanie w ramach działalności gospodarczej będzie stanowić oszustwo czy też oszustwo biznesowe. W konsekwencji, równie nieprzewidywalne było to, że zyski uzyskane z ich działalności gospodarczej będą stanowiły przedmiot przestępstwa, których użycie skutkować będzie praniem brudnych pieniędzy. Trybunał uznał, że orzeczenia sądów krajowych były arbitralne i oczywiście nieuzasadnione. Powyższe naruszyło rzetelność postępowania karnego w tak zasadniczy sposób, że pozostałe gwarancje procesowe nie miały większego znaczenia. 

Tydzień 41 - Burmych i Inni przeciwko Ukrainie

Skreślenie z listy i przekazanie Komitetowi Ministrów Rady Europy ponad 12 tysięcy ukraińskich spraw - wyrok ETPC (Wielka Izba) w sprawie Burmych i Inni przeciwko Ukrainie (skarga nr 46852/13 i inne); 13 głosami do 4: niniejsze skargi powinny zostać ocenione zgodnie z obowiązkami wynikającymi z wyroku pilotażowego z 15.9.2009 r. w sprawie Yuriy Nikolayevich Ivanov przeciwko Ukrainie i zdecydowano 10 głosami o 17 o skreśleniu skargi z listy spraw zgodnie z Artykułem 37 ust. 1(c) Konwencji oraz przekazani ich Komitetowi Ministrów Rady Europy aby zająć się nimi zgodnie z porządkiem ogólnego wykonania środków zarządzonych w wyroku pilotażowym Ivanov. 

Sprawy dotyczyły przedłużającego się braku wykonania prawomocnych orzeczeń sądowych. Dotyczyły zagadnień analizowanych w wyroku pilotażowym Ivanov przeciwko Ukrainie, który odnosił się do problemu strukturalnego prowadzącego do naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego w rozsądnym terminie) i Artykułu 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji oraz Artykułu 1 Protokołu 1 (ochrona własności) Konwencji. 

Zgodnie z zasadą subsydiarności, która jest podstawą całej Konwencji a nie tylko procedury wyroku pilotażowego, przedmiot rozpoznania sprawy w wyroku pilotażowym Ivanov przeciwko Ukrainie, dotyczący kwestii naprawienia szkody ofiarom systemowego naruszania Konwencji, stanowił kwestię egzekucji wyroku wyrażoną w Artykule 46 Konwencji. 

Niniejsza sprawa oraz 12,143 podobnych skarg, aktualnie rozpoznawanych jak i również innych potencjalnych przyszłych podobnych spraw były częścią procedury wykonania w ramach procedury wyroku pilotażowego. Rozpoznanie tych spraw powinno koniecznie nastąpić zgodnie ze środkami egzekucji wyroków wprowadzanych przez dane państwo pod nadzorem Komitetu Ministrów. Wszystkie te sprawy powinny być postrzegane jako część procedury wykonania wyroku w sprawie Ivanov i przekazane Komitetu Ministrów zgodnie z jego właściwością, jako organowi odpowiedzialnemu za zapewnienie wszystkim osobom poszkodowanych problemami systemowymi ustalonymi w wyroku pilotażowym sprawiedliwości oraz naprawienia szkody, co dotyczy również skarżących w niniejszej sprawie. 

Mając na względzie fakt, że interes obecnych oraz potencjalnych poszkodowanych problemem systemowym uzyska większą ochronę w toku procedury wykonania wyroku, Trybunał uznał, że cele Konwencji nie będą mogły być tak skutecznie osiągnięte jak w procedurze wykonania wyroku pilotażowego Ivanov. Dlatego, orzekł, że nie ma uzasadnienia dla kontynuowania rozpoznania sprawy przed Trybunałem. 

Tydzień 41 - Advan i Inni przeciwko Armenii

Niedociągnięcia w armeńskiej alternatywnej służbie (w stosunku do służby wojskowej) dla obdżektorów przed 2013 rokiem - wyrok ETPC z 12.10.2017 r. w sprawie Advan i Inni przeciwko Armenii (skarga nr 75604/11); jednomyślnie: naruszenie Artykułu 9 (wolności myśli, poglądów i wyznania) Konwencji. 

Sprawa dotyczyła świadków Jehowy skazanych w 2011 r. za odmowę odbycia zasadniczej służby wojskowej czy też alternatywnej służby cywilnej z uwagi na przekonania religijne. Wskazywali przed władzami i sądami państwowymi, że pomimo zapewnienia przez prawo krajowe alternatywy dla służby wojskowej, nie miała ona czysto cywilnego charakteru, a była nadzorowana przez władze wojskowe. Zostali wypuszczeni z zakładu karnego w 2013 r. po ogólnej amnestii. Odbyli ponad dwa laty kary pozbawienia wolności. 

Trybunał uznał, że władze armeńskie nie uczyniły wówczas odpowiedniego wsparcia dla poglądów i wyznania skarżących oraz nie zagwarantowały systemu alternatywnej służby, która mogłaby stanowić odpowiednie wyważenie interesów całego społeczeństwa oraz skarżących. W szczególności, Trybunał odnotował dwa niedociągnięcia w systemie alternatywnej służby. Po pierwsze, nie był wystarczająco oddzielony od systemu wojskowego: zarówno w zakresie władzy, kontroli czy stosowanych reguł, wojskowi byli włączeni w nadzór i organizację alternatywnej służby, włączając w to miejsca przeszukań, nieusprawiedliwioną nieobecność, przeniesienia, przydziały oraz stosowanie wojskowych reguł; wymagano również od obsługi noszenia mundurów. Po drugie, program był znacząco dłuższy (42 miesiące w stosunku do 24 służby wojskowej), co mogło mieć odstraszający, wręcz karzący efekt. Dodatkowo, pomimo zmian ustawowych w 2013 r. i możliwości uchylenia wyroków skazujących, skarżący odbyli już wówczas ponad dwa lata kary pozbawienia wolności.