Sassi i Benchellali przeciwko Francji

Trybunał stwierdza, że ​​postępowanie karne i wyroki skazujące nie opierały się na informacjach zebranych podczas przetrzymywania skarżących w Guantanamo Bay – wyrok ETPC z 25.11.2021 r. w sprawie Sassi i Benchellali przeciwko Francji (skargi nr 10917/15 i 10941/15); jednogłośnie:

brak naruszenia Artykułu 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła rzetelności postępowania karnego we Francji przeciwko skarżącym, którzy przed repatriacją byli przetrzymywani w amerykańskiej bazie marynarki wojennej Guantanamo Bay. Zarzucili, że zeznania, które złożyli podczas tego okresu pozbawienia wolności, zostały następnie wykorzystane do celów postępowania karnego przeciwko nim we Francji i sądy powoływały się na ich skazanie. Podczas przetrzymywania od stycznia 2002 r. w zatoce Guantanamo, w amerykańskiej bazie położonej na południowo-wschodnim wybrzeżu Kuby, skarżący, którzy są obywatelami francuskimi, byli trzykrotnie odwiedzani przez agentów w ramach „misji trójstronnej”, złożonej z przedstawiciela Ministerstwa Spraw Zagranicznych, przedstawiciela Agencji Bezpieczeństwa Zewnętrznego (DGSE) oraz przedstawiciela jednostki wywiadowczej Agencji Wywiadu Wewnętrznego (DST). W lipcu 2004 r. władze USA zezwoliły na repatriację skarżących do Francji. Zostali oni aresztowani po przybyciu do Francji i zatrzymani przez policję w dniu 27 lipca 2004 r.

W celu dokonania oceny zasadności zarzutu naruszenia Artykułu 6 Konwencji, Trybunał zbadał rzetelność francuskiego postępowania karnego jako całości. Najpierw potwierdził ocenę sądów krajowych, uznając, że trójstronne misje do Guantanamo Bay miały czysto administracyjny charakter i nie miały związku z równoległym postępowaniem sądowym we Francji. Na podstawie akt sprawy Trybunał stwierdził, że celem misji była identyfikacja zatrzymanych i zebranie informacji wywiadowczych, a nie zbieranie dowodów podejrzenia o popełnienie przestępstwa. Trybunał ponadto zauważył, w szczególności w odniesieniu do przebiegu postępowania we Francji, że skarżący byli przesłuchiwani 13 razy podczas pobytu w areszcie policyjnym, odpowiadając na pytania śledczych ze znacznymi szczegółami dotyczącymi ich pochodzenia i motywów. W aktach nie było niczego, co wskazywałoby na to, że funkcjonariusze jednostki sądowej DST odpowiedzialni za przesłuchiwanie skarżących w areszcie policyjnym byli świadomi treści danych wywiadowczych zebranych w Guantanamo Bay przez ich kolegów z jednostki wywiadowczej tej agencji. Następnie, wspomagani przez swoich prawników, skarżący byli przesłuchiwani odpowiednio dziesięć i osiem razy przez sędziego śledczego. W trakcie postępowania mogli przedstawiać swoje argumenty, składać wnioski i korzystać ze środków prawnych dostępnych im na mocy prawa francuskiego. Trybunał zauważył również, że chociaż oświadczenia złożone przez skarżących podczas ich przetrzymywania w Guantanamo Bay zostały włączone do akt sprawy przed sądem pierwszej instancji, zostały one dopuszczeni jako dowód w następstwie orzeczenia w trybie prejudycjalnym uwzględniającego ich wniosek o odtajnienie odpowiednich dokumentów, tak że mogą być przedmiotem debaty między stronami.

W świetle wszystkich dokumentów znajdujących się w aktach Trybunał zauważył, że sądy krajowe, w długich uzasadnionych orzeczeniach, opierały się na innych obciążających dowodach w celu uznania skarżących za winnych, opierając się głównie na informacjach zebranych gdzie indziej, jak również na złożonych zeznaniach przez skarżących podczas pobytu w areszcie policyjnym oraz w trakcie dochodzenia sądowego. W szczególności Sąd Karny, którego rozumowanie zostało później podtrzymane przez Sąd Apelacyjny, oparł się na dowodach niezwiązanych z jakimikolwiek oświadczeniami złożonymi przez skarżących w Guantanamo Bay, z wyjątkiem jednego odniesienia do notatki z wywiadu jednostki DST. Zauważając wreszcie, że jakiekolwiek zeznania złożone podczas trzech trójstronnych misji do Guantanamo Bay nie stanowiły podstawy dla postępowania karnego przeciwko skarżącym ani nie powoływały się na nie sądy, skazując ich, Trybunał stwierdził, że w okolicznościach sprawy postępowanie przeciwko każdemu ze skarżących było ogólnie sprawiedliwe i nie doszło do naruszenia Artykułu 6 Konwencji.

Kooperativ Neptun Servis przeciwko Rosji

Wyburzenie centrum handlowego firmy przez Radę Miasta Moskwy z naruszeniem Konwencji - wyrok ETPC z 23.11.2021 r. w sprawie Kooperativ Neptun Servis przeciwko Rosji (skarga nr 40444/17) jednogłośnie:

Sprawa dotyczyła prywatnej firmy z siedzibą w Moskwie, której nieruchomość (galeria handlowa) została wybudowana w Moskwie w latach 90., zanim została zakwalifikowana przez władze miejskie jako „budownictwo niezgodne z prawem” (Zarządzenie nr 829-PP Rady Miasta Moskwy z dnia 8 grudnia 2015 r.).

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 (ochrona własności) do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Trybunał stwierdził, że prawo krajowe obowiązujące w stosownym czasie nakładało wymóg kontroli sądowej decyzji w celu umieszczenia na liście załączonej do zarządzenia nr. 829-PP, nieruchomości zarejestrowanej na firmę wnioskodawcy w Krajowym Rejestrze Nieruchomości. Jednak żadna taka kontrola sądowa nie miała miejsca ani przed, ani po rozbiórce. Dlatego też ingerencja w prawo skarżącej spółki do spokojnego korzystania z jej mienia nie była zgodna z warunkami prawa krajowego. 

Naruszenie Artykułu 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu) Europejskiej Konwencji. 

Trybunał zauważył, że indywidualna sytuacja skarżącej spółki – umieszczenie jej majątku na liście nielegalnych budowli, które musiały zostać zburzone, zawartej w załączniku do zarządzenia gminy – nie została zbadana przez sądy, w wyniku której spółka nie mogła rozpatrzyć swojej sprawy. Było to niezgodne z prawem dostępu do sądu zapisanym w art. 6 ust. 1 Konwencji.

S.N. i M.B.N. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 12937/20)

Powrót dziecka do Tajlandii, zarządzony przez Szwajcarię w sprawie o uprowadzenie dziecka za granicę, nie naruszył Konwencji – wyrok ETPC z 23.11.2021 r. w sprawie S.N. i M.B.N. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 12937/20) jednogłośnie:

Brak naruszenia Artykułu 8 (prawo do życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła powrotu córki (M.B.N.) pierwszego skarżącego (S.N.) do Tajlandii (gdzie mieszka ojciec, obywatel Francji) nakazany przez sądy szwajcarskie w sprawie o uprowadzenie dziecka za granicę.

Trybunał stwierdził, że w postępowaniach, które były kontradyktoryjne, sprawiedliwe i obejmowały rozprawy, sądy szwajcarskie oparły swoje orzeczenia na istotnych faktach sprawy i należycie uwzględniły wszystkie argumenty stron. Podjęły również szczegółowe decyzje, które uważały za służące najlepszym interesom dziecka, wykluczając jednocześnie jakiekolwiek poważne ryzyko dla niej. Ponadto właściwe organy podjęły odpowiednie kroki w celu zapewnienia bezpieczeństwa dziecka w przypadku jej powrotu do Tajlandii. Proces decyzyjny spełnił zatem wymogi art. 8 Konwencji.

Corley i inni przeciwko Rosji

Wielokrotne naruszenia w ramach przymusowych wydaleń z Rosji dwóch zagranicznych misjonarzy wyrok ETPC z 23.11.2021 r. w sprawie Corley i inni przeciwko Rosji (skargi nr 292/06 i 43490/06) jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 1 Protokołu nr 7 (zabezpieczenia proceduralne dotyczące wydalania cudzoziemców) do Konwencji w odniesieniu do dwóch wnioskodawców misjonarzy (pana Corleya i pana Igarashi);

naruszenie Artykułu 2 Protokołu nr 4 (swoboda przemieszczania się) do Konwencji Europejskiej w odniesieniu do Pana Igarashi;

naruszenie Artykułu 9 (wolność myśli, sumienia i wyznania) Konwencji w odniesieniu do pana Corleya i pana Igarashiego;

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) w odniesieniu do pana Corleya i pana Igarashiego oraz ich rodzin;

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) z powodu poniżających warunków przetrzymywania Pana Igarashi;

oraz naruszenie Artykułu 5 ust. 1 i 5 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) w odniesieniu do Pana Igarashiego.

Sprawa dotyczyła nagłego i przymusowego wydalenia z Rosji dwóch misjonarzy Kościoła Zjednoczeniowego, rzekomo za złamanie przepisów pobytowych.

Trybunał stwierdził w szczególności, że władze celowo przyspieszyły postępowanie, rezygnując z formalności prawnych, a tym samym odmawiając Panu Corleyowi i Panu Igarashi możliwości skorzystania z ich praw proceduralnych przed ich wydaleniem. Ponieważ nic nie wskazywało na to, że byli zaangażowani w jakąkolwiek działalność inną niż praca misyjna, Trybunał uznał, że ich przymusowy wyjazd stanowił ingerencję w ich prawo do wolności wyznania. Mając na uwadze schemat zaangażowania służb bezpieczeństwa w ich wypędzenia, uznał, że ich wypędzenia podjęto w celu zdławienia szerzenia się nauki Kościoła Zjednoczeniowego w Rosji.

Marinoni przeciwko Włochom

Stwierdzenie odpowiedzialności cywilnej autora książki historycznej za uwagi uznane przez sądy włoskie za zniesławiające nie naruszyło Konwencji – wyrok ETPC z 18.11.2021 r. w sprawie Marinoni przeciwko Włochom (skarga nr 27801/12) jednogłośnie:

brak naruszenia Artykułu 6 ust. 2 (domniemanie niewinności) Konwencji

brak naruszenia Artykułu 10 (wolność wypowiedzi).

Sprawa dotyczyła ustalenia odpowiedzialności cywilnej autora książki z powodu dwóch zestawów uwag uznanych przez sądy włoskie za zniesławiające. Książka zawierała rekonstrukcję wydarzeń poprzedzających zbiorową egzekucję 43 pojmanych żołnierzy Włoskiej Republiki Socjalnej (odcinek znany jako „strage di Rovetta”). Na relację historyczną nałożyły się prywatne i osobiste wspomnienia autora, skupione wokół jego życia rodzinnego. Skarżący został uniewinniony w postępowaniu karnym w pierwszej instancji, ale został uznany za odpowiedzialnego cywilnie w wyniku wniesienia apelacji przez strony cywilne.

Trybunał stwierdził, że sądy krajowe nie użyły języka mogącego podważyć uniewinnienie skarżącego w pierwszej instancji oraz że wyroki Sądu Apelacyjnego i Sądu Kasacyjnego nie ujawniły żadnego naruszenia jego prawa do domniemania niewinności. W ocenie Trybunału ingerencja w wolność wypowiedzi skarżącego nie była nieproporcjonalna, a stwierdzenie odpowiedzialności cywilnej przeciwko niemu nie ujawniło żadnych znamion naruszenia art. 10 Konwencji. Zauważył w szczególności, że książka, która łączy osobiste wspomnienia autora z materiałami uzyskanymi w wyniku jego badań archiwalnych, zalicza się do specyficznej kategorii badań historycznych, zwanej „mikrohistorią”. Sądy krajowe uwzględniły ten aspekt w swojej ocenie księgi. Jeśli chodzi o dwa zestawy uwag, Trybunał stwierdził, że pierwsza nie była uzasadniona interesem publicznym, a druga nie wnosiła niczego do rekonstrukcji wydarzeń towarzyszących „strage di Rovetta”.

M.H. i inni przeciwko Chorwacji

Wielokrotne naruszenia dotyczące afgańskiej rodziny, której córka zmarła na granicy chorwackiej – wyrok ETPC z 18.11.2021 r. w sprawie M.H. i inni przeciwko Chorwacji (skargi nr 15670/18 i 43115/18) 6 głosami do 1:

naruszenie Artykułu 2 (prawo do życia) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w tym zakresie śledztwo w sprawie śmierci córki rodziny afgańskiej,

jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego i poniżającego traktowania) w odniesieniu do dzieci skarżącej

naruszenia Artykułu 3 w odniesieniu do dorosłych skarżących

naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do bezpieczeństwa i wolności) w odniesieniu do wszystkich skarżących,

naruszenie Artykułu 4 Protokołu nr 4 do Konwencji (zakaz zbiorowych wydaleń cudzoziemców) w odniesieniu do matki skarżącej oraz jej pięcioro dzieci,

naruszenie Artykułu 34 (prawo do skargi indywidualnej) w odniesieniu do wszystkich skarżących.

Sprawa dotyczyła śmierci sześcioletniego dziecka afgańskiego, MAD.H., które zostało potrącone przez pociąg po tym, jak rzekomo władze chorwackie odmówiły mu możliwości ubiegania się o azyl i nakazały powrót do Serbii przez tory. Dotyczyło to również w szczególności zatrzymania skarżących podczas ubiegania się o ochronę międzynarodową.

Trybunał stwierdził w szczególności, że śledztwo w sprawie śmierci było nieskuteczne, że zatrzymanie dzieci skarżącego stanowiło znęcanie się, a decyzje dotyczące zatrzymania skarżących nie były traktowane z należytą starannością. Stwierdził również, że niektórzy ze skarżących doznali zbiorowego wydalenia z Chorwacji oraz że Państwo utrudniało skuteczne wykonywanie prawa skarżących do składania wniosków indywidualnych, między innymi poprzez ograniczenie dostępu do ich adwokata.

N. przeciwko Rumunii (nr 2)

Rumunia musi zreformować swoje ustawodawstwo dotyczące opieki prawnej nad osobami umysłowo upośledzonymi – wyrok ETPC z 16.11.2021 r. w sprawie N. przeciwko Rumunii (nr 2) (skarga nr 38048/18) jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji w odniesieniu do pozbawienia skarżącego zdolności do czynności prawnych;

naruszenie art. 8 w związku ze zmianą jego opiekuna prawnego.

Sprawa dotyczyła postępowania, w którym sądy krajowe, opierając swoje orzeczenia głównie na opiniach biegłych lekarzy, pozbawiły skarżącego zdolności do czynności prawnych i oddały go pod pełną władzę opiekuna prawnego. Dotyczyło to również sposobu, w jaki władze krajowe później zmieniły jego opiekuna prawnego.

Trybunał stwierdził w szczególności, że przepisy stanowiły, iż rzeczywiste potrzeby i życzenia skarżącego nie mogły zostać uwzględnione w procesie podejmowania decyzji, a środek pozbawiający go zdolności do czynności prawnych nie mógł być dostosowany do jego sytuacji. W rezultacie jego prawa wynikające z Artykułu 8 zostały ograniczone przez prawo bardziej niż było to bezwzględnie konieczne.

Ponadto Trybunał uznał, że procesowi podejmowania decyzji w sprawie zmiany opiekuna prawnego skarżącego nie towarzyszyły odpowiednie gwarancje. N. został wykluczony z postępowania wyłącznie z powodu objęcia go opieką. Nie uwzględniono jego zdolności do zrozumienia sprawy i wyrażenia swoich preferencji. Ponadto powód zmiany był niewystarczający, a decyzja nieproporcjonalna.

Ponieważ uchybienia stwierdzone w tym wyroku mogły spowodować dalsze uzasadnione skargi w przyszłości, Trybunał orzekł na podstawie art. 46 (moc wiążąca i wykonanie wyroków), że państwo rumuńskie musiało podjąć środki w celu wprowadzenia swojego ustawodawstwa i praktyki zgodnej ze standardami międzynarodowymi, w tym z orzecznictwem Trybunału, w tej sprawie. Jest to drugi wyrok Trybunału stwierdzający naruszenie praw skarżącego. W wyroku N. przeciwko Rumunii (nr 59152/08) z dnia 28 listopada 2017 r. Trybunał uznał, że N. powinien zostać niezwłocznie zwolniony i zalecił ogólne środki ochrony praw osób przetrzymywanych w szpitalach psychiatrycznych.

Văcean przeciwko Rumunii

Atak na reputację profesora muzyki przedstawianego w mediach jako sprawca kradzieży, bez jakichkolwiek podstaw faktycznych – wyrok ETPC z 16.11.2021 r. w sprawie Văcean przeciwko Rumunii (skarga nr 47695/14); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji.

W tej sprawie skarżący, profesor muzyki, zarzucił naruszenie jego prawa do dobrego imienia w związku z opublikowaniem w 2011 r. na wielu stronach internetowych gazet wywiadu z wideo oraz kilku artykułów, w których zarzuca się mu, że dopuścił się kradzieży w 2008 r. Przedmiotowy materiał krążył w Internecie w czasie, gdy skarżący miał zostać mianowany dyrektorem Orkiestry Filharmonii, po uzyskaniu pierwszego miejsca w egzaminie konkursowym. Policja następnie potwierdziła władzom miejskim, że skarżący nie był przedmiotem dochodzenia w sprawie kradzieży i został mianowany dyrektorem orkiestry.

Trybunał stwierdził, że Sąd Okręgowy, który w całości oddalił powództwo skarżącego, nie zbadał odpowiednio, czy przesłuchanie i zaskarżone artykuły rzeczywiście przyczyniły się do debaty w interesie publicznym, ani też kwestii charakteru uwag wykonane podczas rozmowy kwalifikacyjnej. W opinii Trybunału Sąd Okręgowy nie dokonał porównania prawa dziennikarzy do wolności wypowiedzi z prawem skarżącego do poszanowania jego dobrego imienia zgodnie z kryteriami określonymi w orzecznictwie Trybunału. Zauważył, między innymi, że przedmiotowe artykuły miały na celu przekazanie opinii publicznej jednoznacznego komunikatu, a mianowicie, że skarżący, przyszły dyrektor instytucji publicznej, był lub powinien był być przedmiotem postępowania karnego w sprawie kradzieży. W takich okolicznościach Sąd Okręgowy powinien był starać się ustalić, czy artykuły miały obiektywną i wystarczającą podstawę faktyczną.

Špadijer przeciwko Czarnogórze

Domniemane znęcanie się nad strażnikiem więziennym informującym o nieprawidłowościach – wyrok ETPC z 9.11.2022 r. w sprawie Špadijer przeciwko Czarnogórze (skarga nr 31549/18); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo poszanowania życia prywatnego) Konwencji

Sprawa dotyczyła domniemanego zastraszania strażnika więziennego po zgłoszeniu przez nią incydentu z udziałem strażników więziennych mężczyzn wchodzących do zakładu karnego dla kobiet, w którym pracowała, oraz ich niewłaściwego kontaktu z więźniarkami, a także jej prób rozwiązania tego problemu z władzami.

Trybunał stwierdził w szczególności, że sposób, w jaki mechanizmy prawne zostały wdrożone w sprawie skarżącej, był nieodpowiedni, stanowiąc naruszenie spoczywającego na Państwie obowiązku ochrony jej praw

WA przeciwko Szwajcarii

Naruszenia w prewencyjnym zatrzymaniu poważnie chorego psychicznie sprawcy – wyrok ETPC z 2.11.2022 r. w sprawie WA przeciwko Szwajcarii (skarga nr 38958/16); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa) konwencji,

naruszenie art. 7 ust. 1 (zakaz dwukrotnego sądzenia lub karania) do Konwencji.

Sprawa dotyczyła zastosowania tymczasowego aresztowania wobec W.A. – mężczyzny, który miał poważne problemy psychiczne – po odbyciu 20-letniego wyroku za dwa zabójstwa. 

Trybunał stwierdził w istocie, że tym aresztowaniem, nałożonym w ramach procedury wznowienia, w której nie było żadnych nowych dowodów dotyczących charakteru przestępstwa lub zakresu winy skarżącego, został on dwukrotnie ukarany za te same przestępstwa. Co więcej, podczas gdy skarżący rzeczywiście mógł zostać zatrzymany jako osoba „niezdrowa psychicznie” zgodnie z Konwencją, jego zatrzymanie było niezgodne z prawem, ponieważ nie był osadzony w instytucji odpowiedniej dla pacjentów chorych psychicznie.