İlker Deniz Yücel przeciwko Turcji

Trzy naruszenia Konwencji w zakresie tymczasowego aresztowania dziennikarza İlkera Deniz Yücela w latach 2017-2018

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania dziennikarza İlkera Deniz Yücela, rzekomo z powodu jego działalności dziennikarskiej. W tym czasie pan Yücel był tureckim korespondentem niemieckiego dziennika Die Welt. Zatrzymany od 14 lutego 2017 r. do 16 lutego 2018 r. Po zwolnieniu powrócił do Niemiec.

wyrok ETPC z 25.1.2022 r. w sprawie İlker Deniz Yücel przeciwko Turcji (skarga nr 27684/17)

Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że doszło do trzech naruszeń Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, łącznie z jednym stwierdzeniem braku naruszenia.

Trybunał zauważył przede wszystkim, że w swoim wyroku z dnia 28 maja 2019 r. turecki Trybunał Konstytucyjny orzekł, że pan Yücel doznał naruszenia jego prawa do wolności i bezpieczeństwa oraz jego prawa do wolności wypowiedzi i prasy, i przyznał mu sumę odszkodowania za poniesioną szkodę niemajątkową, a także koszty i wydatki. Jednakże Trybunał uznał, że przyznanie to było w sposób oczywisty niewystarczające i że pan Yücel mógł nadal twierdzić, że jest ofiarą w rozumieniu Artykułu 34 Konwencji.

Następnie Trybunał orzekł, większością (5 głosów do 2), że doszło do: - naruszenia Artykułu 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka: Trybunał orzekł, że Pan Yücel został umieszczony i przetrzymywany w areszcie tymczasowym mimo braku wiarygodnych powodów, aby podejrzewać go o popełnienie przestępstwa;

- naruszenie Artykułu 5 ust. 5 (prawo do odszkodowania za bezprawne pozbawienie wolności): Trybunał uznał, że skarżącemu nie przyznano odpowiedniego i wystarczającego odszkodowania, ponieważ kwoty przyznane Panu Yücelowi przez Trybunał Konstytucyjny były w sposób oczywisty niewystarczające. Trybunał uznał zatem, że indywidualny środek odwoławczy przed Trybunałem Konstytucyjnym nie może w niniejszej sprawie stanowić skutecznego środka odwoławczego w rozumieniu Artykułu 5 ust. 5 Konwencji;

oraz - naruszenie Artykułu 10 (wolność wypowiedzi): Trybunał uznał, że zatrzymanie Pana Yücela stanowiło „ingerencję” w korzystanie przez niego z prawa do wolności wypowiedzi. Ponadto zauważył, że ta ingerencja nie była przewidziana przez prawo, ponieważ nie istniały żadne wiarygodne powody, by podejrzewać go o popełnienie przestępstwa. Wskazał również, że przetrzymywanie w areszcie tymczasowym osób wyrażających krytyczne opinie miało wieloraki negatywny wpływ zarówno na zatrzymanego, jak i na całe społeczeństwo, ponieważ nałożenie środka skutkującego pozbawieniem wolności, jak w niniejszej sprawie, niezmiennie wpływało mrożąco na wolność wypowiedzi poprzez zastraszanie społeczeństwa obywatelskiego i sprowadzanie głosów dysydentów do milczenia.

Ostatecznie Trybunał orzekł, większością (4 głosy do 3), że nie doszło do naruszenia Artykułu 5 ust. 4 (prawo dostępu do akt śledztwa). Uznał, że chociaż pan Yücel nie korzystał z prawa nieograniczonego dostępu do dowodów, miał wystarczającą znajomość treści takich dowodów, co było niezbędne dla skutecznego zakwestionowania legalności jego tymczasowego aresztowania.

Negovanović i inni przeciwko Serbii

Odmawianie niewidomym szachistom korzyści i nagród za osiągnięcia sportowe było dyskryminujące – wyrok ETPC z 25.1.2022 r. w sprawie Negovanović i inni przeciwko Serbii (skarga nr 29907/16 i 3 inne); większością głosów pięć do dwóch:

naruszenie art. 1 Protokołu nr 12 (ogólny zakaz dyskryminacji) do Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła domniemanej dyskryminacji przez władze serbskie niewidomych szachistów, obywateli tego kraju, którzy zdobyli medale na najważniejszych imprezach międzynarodowych, w szczególności w Olimpiadzie Szachowej dla Niewidomych. W przeciwieństwie do innych serbskich sportowców z niepełnosprawnościami i widzących szachistów, którzy osiągnęli takie same lub podobne wyniki sportowe, skarżącym odmówiono pewnych korzyści finansowych i nagród za ich osiągnięcia, jak również formalnego uznania poprzez dyplom honorowy, który, jak twierdzili, wywarł negatywny wpływ na ich reputację.

Trybunał stwierdził, że chociaż uzasadnione było, aby władze serbskie skupiły się na najwyższych osiągnięciach sportowych i najważniejszych zawodach w swoim systemie nagradzania, nie było obiektywnego i rozsądnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania skarżących ze względu na ich niepełnosprawność.

Sy przeciwko Włochom

Wielokrotne naruszenia Konwencji w sprawie pozbawienia wolności w zwykłym zakładzie karnym skarżącego cierpiącego na zaburzenia psychiczne, pomimo orzeczeń sądów krajowych nakazujących przeniesienie go do zakładu karnego w celu wykonania środków zapobiegawczych – wyrok ETPC z 24.1.2022 r.  w sprawie Sy przeciwko Włochom (skarga nr 11791/20); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka;

brak naruszenia art. 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) dotyczącego okresu pozbawienia wolności od 2 grudnia 2018 r. do 20 maja 2019 r.;

naruszenie art. 5 ust. 1 dotyczącego okresu pozbawienia wolności od 21 maja 2019 r. do 10 maja 2020 r.;

naruszenie Artykułu 5 ust. 5 (prawo do odszkodowania);

naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego); naruszenie art. 34 (prawo do skargi indywidualnej).

Sprawa dotyczyła faktu, że skarżący, cierpiący na zaburzenia osobowości i zaburzenia afektywne dwubiegunowe, przebywał w areszcie w zwykłym zakładzie karnym pomimo orzeczeń sądów krajowych stwierdzających, że jego stan zdrowia psychicznego nie da się pogodzić z takim pozbawieniem wolności i nakazujących przeniesienie go do Ośrodka Pomocy egzekwowania środków zapobiegawczych (REMS), a później do więziennej służby psychiatrycznej.

Trybunał zauważył, że pomimo jasnych, jednoznacznych oświadczeń sądu krajowego stan psychiczny skarżącego był niezgodny z pozbawieniem wolności w zakładzie karnym oraz że przebywał on w zwykłym zakładzie karnym przez prawie dwa lata. Nie skorzystał z żadnej ogólnej strategii terapeutycznej leczenia swojego zaburzenia, na tle złych warunków przetrzymywania. Trybunał wskazał, że w dniu 21 stycznia 2019 r. sędzia wykonujący wyroki w Rzymie zarządził natychmiastowe przeniesienie skarżącego do ośrodka w celu wykonania środków zapobiegawczych na okres jednego roku. Następnie Departament Administracji Więziennej bezskutecznie wysłał dużą liczbę wniosków o przyjęcie do REMS w regionie Lacjum i poza nim. Trybunał zauważył, że w świetle takich odmów władze krajowe nie utworzyły nowych miejsc REMS ani nie znalazły alternatywnego rozwiązania. Jak Trybunał podkreślał przy kilku okazjach w przeszłości, rządy powinny organizować swoje systemy więzienne w taki sposób, aby zapewnić poszanowanie godności osadzonych, niezależnie od trudności finansowych lub logistycznych. Trybunał uznał zatem, że w przypadku braku miejsca REMS na rządzie włoskim spoczywał obowiązek znalezienia odpowiedniego alternatywnego rozwiązania, jak w rzeczywistości wyraźnie stwierdził Trybunał w swoim środku tymczasowym wydanym na podstawie Reguły 39.

Milanković przeciwko Chorwacji

Brak naruszenia w przypadku skazania za zbrodnie wojenne na podstawie odpowiedzialności dowódczej – wyrok ETPC z 20.1.2022 r. w sprawie Milanković przeciwko Chorwacji (skarga nr 33351/20); jednogłośnie

Brak naruszenia art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za zbrodnie wojenne popełnione przez podległe mu jednostki policji przeciwko serbskiej ludności cywilnej i jeńcowi wojennemu na terytorium Chorwacji w okresie od połowy sierpnia 1991 r. do połowy czerwca 1992 r. Skarżący zarzucił, że , skazując go za te zbrodnie, sądy krajowe zastosowały protokół mający zastosowanie wyłącznie do międzynarodowych konfliktów zbrojnych, podczas gdy wydarzenia miały miejsce przed niepodległością Chorwacji, a zatem podczas niemiędzynarodowego konfliktu zbrojnego.

Trybunał stwierdził, że skazanie skarżącego za zbrodnie wojenne na podstawie jego odpowiedzialności dowódczej miało w czasie wydarzeń wystarczająco jasną podstawę prawną w prawie międzynarodowym, obejmującą również niemiędzynarodowe konflikty zbrojne, oraz że powinien był wiedzieć, że jego brak zapobieżenia ich popełnieniu przez podległe mu jednostki policji naraziłby go na odpowiedzialność karną. Nie miało znaczenia, czy zbrodnie te zostały popełnione przed czy po uzyskaniu przez Chorwację niepodległości.

AL i Inni przeciwko Norwegii

Dwa wyroki dotyczące nakazów opieki nad dziećmi w Norwegii – wyroki ETPC z 20.1.2022 r. w sprawach AL i Inni przeciwko Norwegii (skarga nr 45889/18) oraz EM i Inni przeciwko Norwegii (nr 53471/17); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do ochrony życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka w odniesieniu do AL i innych

brak naruszenia Artykułu 8 w odniesieniu do EM i inni.

Sprawa A.L. i inni dotyczyła nakazu opieki wydanego przez władze norweskie w odniesieniu do skarżącego dziecka oraz ograniczeń nałożonych na kontakty rodziców z tym dzieckiem, w odpowiedzi na obawy dotyczące bezpieczeństwa dziecka znajdującego się pod ich opieką.

Sprawa E.M. i Inni dotyczyła odmowy przez władze norweskie uchylenia nakazu opieki w odniesieniu do dwojga skarżących dzieci, nakazu znoszącego odpowiedzialność rodzicielską pierwszej ze skarżących oraz odmowy przyznania jej praw do kontaktów. Władze miały obawy związane z wykorzystywaniem fizycznym i seksualnym.

Trybunał stwierdził w szczególności, że w sprawie AL i in., chociaż nakaz opieki był dobrze uzasadniony, sądy krajowe skutecznie zdecydowały, że dziecko powinno dorastać w pieczy zastępczej bez rozważania alternatyw lub działania na rzecz pojednania, z naruszeniem prawa skarżących na podstawie art. 8 Konwencji.

Jednakże w sprawie E.M. i in. Trybunał uznał, że postępowanie krajowe było prowadzone zgodnie z Konwencją, z odpowiednim uzasadnieniem i zindywidualizowanymi decyzjami. Zauważył ponadto powagę zagrożenia dla dzieci, które poinformowały sądy krajowe.

D.M. oraz N. przeciwko Włochom

Postępowanie adopcyjne wszczęte przez władze z naruszeniem prawa matki i jej dziecka do poszanowania życia rodzinnego – wyrok ETPC z 20.1.2022 r. w sprawie D.M. oraz N. przeciwko Włochom (skarga nr 60083/19); jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka

Sprawa dotyczyła domniemanego naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego skarżącej, która działała również w imieniu swojej córki, w związku z jej późniejszą adopcją.

Trybunał wskazał, że fakt, iż dziecko może odnieść korzyść z przeniesienia do środowiska bardziej sprzyjającego jego wychowaniu, sam w sobie nie uzasadnia odebrania go od jego biologicznych rodziców. Trybunał uznał, że przed wszczęciem postępowania w sprawie adopcji córki skarżącej, pożądane byłoby, aby sądy nakazały przeprowadzenie przez biegłych oceny zdolności rodzicielskich matki, funkcjonowania psychicznego i potrzeb rozwojowych dziecka oraz zdolności funkcjonalnych matki w zakresie zaspokajania tych potrzeb.

Trybunał uznał, że argumenty wysunięte przez sądy krajowe w celu uzasadnienia procedury adopcyjnej były niewystarczające. Zauważył, że nie podano żadnych powodów, z wyjątkiem czasu, jaki zajęłoby matce odzyskanie zdolności rodzicielskich, aby wyjaśnić, w jaki sposób tak radykalny środek, jak adopcja, mógł w rzeczywistości leżeć w interesie dziecka.

Zgodnie z Artykułem 46 (moc obowiązująca i wykonanie wyroków) Trybunał zwrócił się do władz o niezwłoczne ponowne rozważenie sytuacji dwóch skarżących w świetle niniejszego wyroku i rozważenie zorganizowania kontaktów między nimi, biorąc pod uwagę sytuację dziecka i jego najlepszy interes. Było to kolejne stwierdzenie przeciwko Włochom naruszenia prawa do poszanowania życia rodzinnego. Rzeczywiście, w ciągu ostatnich kilku lat poczyniono kilka ustaleń przeciwko Włochom w związku z naruszeniem art. 8 dotyczącego procedur zastępczych i/lub adopcyjnych lub procedur dotyczących prawa do odwiedzin.

Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii

Brak dostępu do adwokata wybranego przez skarżącego i niemożność skonsultowania się z adwokatem z urzędu podczas przesłuchania przez policję w areszcie w odosobnieniu– wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Atristtain Gorosabel przeciwko Hiszpanii (skarga nr 15508/15); jednogłośnie:

naruszenie art. 6 ust. 1 i (prawo do rzetelnego procesu sądowego) oraz art. 6 ust. 3 (c) (prawo do pomocy prawnej z własnego wyboru) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania skarżącego w odosobnieniu oraz faktu, że był przesłuchiwany przez policję bez obecności adwokata, składając zeznania obciążające samego siebie. Oświadczenia te stanowiły część powodów skazania go za przestępstwa terrorystyczne. Trybunał stwierdził w szczególności, że uniemożliwienie skarżącemu dostępu do adwokata bez podania zindywidualizowanych powodów podważyło rzetelność późniejszego postępowania karnego w zakresie, w jakim obciążające wstępne zeznanie skarżącego zostało dopuszczone jako dowód. Brak środków zaradczych podczas procesu nieodwracalnie naruszył jego prawo do obrony.

Faysal Pamuk przeciwko Turcji

Naruszenie sposobu wykorzystania dowodów nieobecnych świadków na rozprawie o terroryzm – wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Faysal Pamuk przeciwko Turcji (skarga nr 430/13); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) i ust. 3 lit. d) (prawo do obecności i przesłuchania świadków) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła procesu pana Pamuka w sprawie zarzutów związanych z terroryzmem, w szczególności wykorzystania dowodów, które zostały przedstawione w innych jurysdykcjach pod nieobecność pana Pamuka lub jego obrońcy w następstwie pism wzywających (talimat).

Trybunał stwierdził w szczególności, że wezwania i przesłuchania świadków w innych okręgach nie mogą być uznane za odpowiednią metodę zapewnienia rzetelnego procesu sądowego w okolicznościach niniejszej sprawy. Po pierwsze, oznaczało to, że sądy krajowe mogły po prostu odstąpić od badania, czy istniały uzasadnione powody niestawiennictwa świadków na rozprawie. Po drugie, w praktyce oznaczało to, że oskarżony i/lub obrońcy musieliby podróżować w różne miejsca w celu uczestniczenia w rozprawach, na których świadkowie składaliby zeznania w celu skorzystania z prawa do ich przesłuchania, nakładając nieproporcjonalny ciężar na obronę. Po trzecie, wydaje się, że właściwe prawo krajowe wyklucza stawiennictwo zatrzymanego na rozprawie poza jurysdykcją, w której został zatrzymany. Wreszcie, podejście to mogło zagrozić zasadzie bezpośredniości, ponieważ sąd pierwszej instancji nie miałby możliwości bezpośredniego obserwowania zachowania i wiarygodności poszczególnych świadków. W związku z tym nieobecność czterech świadków na rozprawie, brak konfrontacji między nimi a skarżącym oraz wykorzystanie przez sąd ich dowodów jako podstawy jego skazania i wymierzenia kary dożywotniego pozbawienia wolności bez niezbędnych gwarancji proceduralnych, znacznie utrudniły obronie badanie wiarygodności dowodów i w okolicznościach niniejszej sprawy naruszyły ogólną rzetelność postępowania

Karuyev przeciwko Rosji

Skazanie za plucie na portret prezydenta Putina naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Karuyev przeciwko Rosji (skarga nr 4161/13); większością głosów 6 do 1:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za splunięcie na portret rosyjskiego prezydenta Putina w 2012 roku, po jego reelekcji. Został skazany za naruszenie porządku publicznego i skazany na 15 dni aresztu.

Trybunał nie był usatysfakcjonowany, że elementy przestępstwa – „naruszenie porządku publicznego” – zgodnie z właściwym prawem krajowym zostały wykazane podczas oskarżania skarżącego. Oplucie portretu prezydenta Putina było wyrazem jego poglądów politycznych i nie wywołało żadnych niepokojów społecznych. Czyn ten nie obejmował również wulgarnego języka, nękania ani niszczenia mienia. Jego skazanie nie było zatem „przewidziane przez prawo” w rozumieniu Konwencji.

Mehmet Çiftçi i Suat İncedere przeciwko Turcji

Naruszenie wolności słowa dwóch więźniów ukaranych za śpiewanie hymnów i odczytywanie wierszy w więzieniu – wyrok ETPC z 18.1.2022 r. w sprawie Mehmet Çiftçi i Suat İncedere przeciwko Turcji (skargi nr 21266/19 i 21774/19) jednogłośnie:

naruszenie Artykułu 10 (wolność słowa) Europejskiej Konwencji Praw Człowieka.

Przedmiotowa sprawa pozbawienia skarżących jednego miesiąca środków komunikacji przez dyrekcję zakładu karnego za śpiewanie hymnów i odczytywanie wierszy (w grudniu 2016 r.) ku pamięci więźniów, którzy stracili życie podczas akcji „Powrót do życia” przeprowadzonej przez władze w zakładach karnych w grudniu 2000 r.

Trybunał stwierdził, że na skarżących nałożono sankcję dyscyplinarną, która stanowiła ingerencję w ich prawo do wolności wyrażania opinii. Uznał, że pomimo łagodności sankcji nałożonej na skarżących, Rząd nie wykazał, że powody przytoczone przez władze krajowe jako uzasadnienie zaskarżonego środka były właściwe i wystarczające, ani że środek był konieczny w demokratycznym społeczeństwie.