Volodina p. Rosji (nr 2)

Rosyjskie władze nie uchroniły ofiary przemocy domowej przed cyberprzemocą jej partnera – wyrok ETPC z 14.9.2021 r. w sprawie Volodina p. Rosji (nr 2) (skarga nr 40419/19); jednogłośnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutu skarżącej, że władze rosyjskie nie ochroniły jej przed powtarzającą się cyberprzemocą jej partnera, który tworzył fałszywe profile w jej imieniu, publikował jej intymne zdjęcia, śledził jej ruchy i wysyłał jej groźby śmierci za pośrednictwem mediów społecznościowych. Trybunał stwierdził w szczególności, że pomimo dysponowania narzędziami prawnymi umożliwiającymi ściganie partnera skarżącego, władze nie przeprowadziły skutecznego śledztwa i w żadnym momencie nie rozważały, co można i należało zrobić, aby chronić skarżącą przed kolejnym nękaniem w Internecie. W związku z tym władze nie wypełniły swoich obowiązków wynikających z Artykułu 8 w zakresie ochrony skarżącego przed poważnymi nadużyciami. Ustalenia te odzwierciedlają wcześniejsze wyroki dotyczące tej samej skarżącej, Volodina przeciwko Rosji (nr 41261/17), w którym Europejski Trybunał orzekł, że reakcja władz rosyjskich na powtarzające się akty przemocy domowej była wyraźnie nieodpowiednia. 

Tuncer Bakırhan p. Turcji

Tymczasowe aresztowanie burmistrza miasta w południowo-wschodniej Turcji było nieuzasadnione i naruszało jego prawo do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 14.9.2021 r. w sprawie Tuncer Bakırhan p. Turcji (skarga nr 31417/19); jednogłośnie:

Naruszenie art. 5 ust. 3 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) Konwencji

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi)

Sprawa dotyczyła tymczasowego aresztowania byłego burmistrza Siirt, obszaru miejskiego w południowo-wschodniej Turcji, z powodu jego działalności i składanych oświadczeń. Skarżący został wybrany w marcu 2014 roku jako kandydat partii opozycyjnej. Władze zarzuciły mu rozpowszechnianie propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej (PKK, Partia Pracujących Kurdystanu; nielegalna organizacja zbrojna) oraz członkostwo w tej organizacji.

Trybunał zauważył, że skarżący był pozbawiony wolności przez około dwa lata i 11 miesięcy, z czego ponad dwa lata i osiem miesięcy spędził w areszcie tymczasowym. Stwierdził, że nie było wystarczających powodów, aby zarządzić tymczasowe aresztowanie skarżącego do czasu rozprawy. Trybunał zauważył również, że skarżący był burmistrzem miasta i został wybrany do reprezentowania partii opozycyjnej. W opinii Trybunału działania, za które skarżący był krytykowany, miały wyraźnie polityczny charakter. Mając na uwadze fundamentalny charakter wolnej debaty politycznej w demokratycznym społeczeństwie, Trybunał nie mógł dostrzec żadnego przekonującego powodu uzasadniającego wagę przedmiotowego środka. Uznał, że fakt zatrzymania skarżącego, wybranego przedstawiciela narodu, na taki okres z powodu jego działalności politycznej, stanowił ingerencję, która była oczywiście nieproporcjonalna do uzasadnionych celów, do których dążył. Wynikało z tego, że przedmiotowe aresztowanie nie było konieczne w demokratycznym społeczeństwie.

M.P. p. Portugalii

Brak naruszenia prawa do poszanowania życia prywatnego skarżącej, której były mąż przedstawił e-maile jako dowody do sądów cywilnych – wyrok ETPC z 7.9.2021 r. w sprawie M.P. p. Portugalii (skarga nr 27516/14); jednogłośnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i korespondencji) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skarżącej, która zarzucała, że jej były mąż nie został ukarany w postępowaniu karnym przez portugalskie sądy za dostęp do e-maili, które wymieniała na portalu randkowym oraz za przedstawienie ich jako dowodów w postępowaniu cywilnym w sprawie wspólnego rodzicielstwa i rozwodu, wszczęte przez niego przed sądami portugalskimi. Ostatecznie to sądy hiszpańskie, do których skarżąca zwróciła się w pierwszej kolejności (a nie sądy portugalskie, do których zwrócił się później jej mąż), orzekły w sprawie rozwodu i przyznały prawo pobytu dziecka przy matce, z prawami do kontaktów dla  byłego męża .

Trybunał stwierdził, między innymi, że wpływ ujawnienia tych e-maili na życie prywatne skarżącej był ograniczony, ponieważ zostały one ujawnione tylko w postępowaniu cywilnym; publiczny dostęp do akt w tego typu postępowaniach był ograniczony. Trybunał zauważył również, że e-maile, o których mowa, nie zostały ostatecznie zbadane, ponieważ Sąd Rodzinny w Lizbonie w rzeczywistości nie wydał orzeczenia co do meritum w sprawie wniosków męża. W opinii Trybunału władze portugalskie wyważyły ​​sprzeczne interesy, zgodnie z kryteriami określonymi w orzecznictwie. Ponadto, biorąc pod uwagę, że skarżąca zrzekła się prawa do jakichkolwiek roszczeń cywilnych w kontekście postępowania karnego, jedyną kwestią, która pozostała do rozstrzygnięcia, była kwestia odpowiedzialności karnej męża, w której Trybunał nie mógł rozstrzygnąć. Państwo portugalskie wywiązało się zatem ze swojego pozytywnego obowiązku ochrony praw skarżącej do poszanowania jej życia prywatnego i poufności jej korespondencji.

Z.B. p. Francji

Skazanie mężczyzny za przekazanie swojemu trzyletniemu siostrzeńcowi koszulki noszonej w przedszkolu z hasłami „Jestem bombą” i „Dżihad, urodzony 11 września”: brak naruszenia art. 10 Konwencji – wyrok ETPC z 2.9.2021 r. w sprawie Z.B. p. Francji (skarga nr 46883/15); jednogłośnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania Z.B. za gloryfikację umyślnego zabijania z powodu haseł („Jestem bombą” i „Dżihad, urodzony 11 września”) na koszulce, którą podarował bratankowi na trzecie urodziny. Chłopiec nosił wtedy koszulkę do przedszkola. Przed sądami krajowymi i Europejskim Trybunałem skarżący twierdził, że slogany miały mieć humorystyczny ton.

Trybunał powtórzył, że mowa humorystyczna lub formy wypowiedzi użyte w celu uzyskania efektu humorystycznego były chronione przez Artykuł 10 Konwencji, pod warunkiem, że pozostawały w granicach dozwolonych na mocy tego przepisu. Prawo do humoru nie było nieograniczone i każdy, kto powołuje się na prawo do wolności wypowiedzi, musiał wziąć na siebie „obowiązki i odpowiedzialność”. Trybunał podkreślił, że nie mógł zignorować wagi ogólnego kontekstu w tej sprawie. Mimo że od wydarzeń z 11 września 2001 r. upłynęło ponad 11 lat, do czasu ustalenia faktów w niniejszej sprawie, warto jednak zauważyć, że niedługo wcześniej miały miejsce inne ataki terrorystyczne, które w szczególności spowodowały śmierć trojga dzieci w Szkole. Trybunał stwierdził również, że fakt, iż skarżący nie miał powiązań z grupą terrorystyczną i nie opowiadał się za ideologią terrorystyczną, nie może umniejszyć znaczenia obraźliwego przekazu. W szczególnych okolicznościach sprawy Trybunał – który zauważył, że trzylatek, jako nieświadomy nośnik informacji, został zinstrumentalizowany – uznał, że powody podane przez sądy krajowe dla skazania skarżącego, powołując się na konieczność zapobiegania gloryfikacji masowej przemocy, okazały się zarówno „istotne”, jak i „wystarczające”, aby uzasadnić przedmiotową ingerencję. Trybunał zauważył ponadto, że kara nałożona na skarżącego (grzywna i kara pozbawienia wolności w zawieszeniu) nie była nieproporcjonalna do uzasadnionego celu, do którego dążył. Zaskarżona ingerencja mogła zatem zostać uznana za niezbędną w demokratycznym społeczeństwie i nie doszło do naruszenia Artykułu 10 Konwencji.

Sanchez p. Francji

Polityk ukarany grzywną w postępowaniu karnym za brak natychmiastowego działania poprzez usunięcie komentarzy nawołujących do nienawiści ze swojego publicznego konta na Facebooku: brak naruszenia Konwencji – wyrok ETPC z 2.9.2021 r. w sprawie Sanchez p. Francji (skarga nr 45581/15); 6 głosami do 1:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego, wówczas radnego, kandydującego w wyborach do Sejmu, za podżeganie do nienawiści lub przemocy wobec grupy osób lub jednostki ze względu na przynależność do określonego wyznania, w następstwie jego zaniechania podjęcia szybkich działań w zakresie usuwania komentarzy opublikowanych przez innych na jego koncie na Facebooku. Trybunał powtórzył, że tolerancja i poszanowanie równej godności wszystkich ludzi stanowią fundamenty demokratycznego, pluralistycznego społeczeństwa. W rezultacie można by zasadniczo uznać za konieczne karanie lub nawet zapobieganie wszelkim formom wypowiedzi, które szerzą, podżegają, promują lub usprawiedliwiają nienawiść opartą na nietolerancji. Trybunał podkreślił, że przywiązuje najwyższą wagę do wolności wypowiedzi w kontekście debaty politycznej i uznał, że do uzasadnienia ograniczeń wypowiedzi politycznych potrzebne są bardzo silne powody oraz że w okresie poprzedzającym wybory opinie i wszelkiego rodzaju informacje powinny mieć możliwość swobodnego przepływu.

Jednakże w szczególnych okolicznościach sprawy Trybunał uznał, że orzeczenia sądów krajowych o skazaniu skarżącego z powodu niepodjęcia przez niego niezwłocznego działania w celu usunięcia wyraźnie bezprawnych komentarzy zamieszczonych przez innych na jego koncie na Facebooku, co zostało wykorzystane w związku z jego kampanią wyborczą, zostały oparte na odpowiednich i wystarczających przyczynach związanych z jego brakiem czujności i reakcji. Przedmiotowa ingerencja mogła zatem być postrzegana jako „konieczna w społeczeństwie demokratycznym” i nie doszło do naruszenia art. 10 Konwencji.

Kuchta i Mętel p. Polsce

Brutalność Policji w Polsce – wyrok ETPC z 2.9.2021 r. w sprawie Kuchta i Mętel p. Polsce (skarga nr 76813/16); jednogłośnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz tortur oraz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji w aspekcie materialnym i proceduralnym.

Sprawa dotyczyła brutalnego pobicia skarżących przez policję. Do zdarzenia doszło w Krakowie w 2015 r., gdy policja wtargnęła do mieszkania jednego z mężczyzn, ponieważ sądziła, że ukrywa się w nim osoba podejrzana o przestępstwo. Według skarżących po sforsowaniu drzwi funkcjonariusze rozpylili gaz łzawiący (choć w środku znajdowało się m.in. 5-miesięczne dziecko) i powalili na ziemię mężczyznę i zaczęli bić. Wkrótce do mieszkania przybył też drugi mężczyzna i również został pobity przez funkcjonariuszy. Mężczyźni trafili do aresztu, lecz wkrótce potem zostali odwiezieni do szpitala, ponieważ w wyniku pobicia ich stan się pogarszał.

Prokuratura oraz sąd nie znalazły podstaw do wszczęcia postępowania w sprawie przekroczenia uprawnień przez funkcjonariuszy policji i postanowiły umorzyć postępowanie.

Trybunał przypomniał, że art. 3 EKPC nie zakazuje użycia siły w celu dokonania zgodnego z prawem zatrzymania, jednak musi być ona proporcjonalna do zagrożenia i to na władzach spoczywa obowiązek wykazania, że tak właśnie było. W tej konkretnej sprawie Trybunał zauważył, że prokurator w postanowieniu o umorzeniu postępowania przyznał, że skarżący doznali obrażeń wskazanych w opiniach biegłych ze strony policji, jednak postępowanie przygotowawcze nie wyjaśniło, w jaki sposób została użyta siła przeciwko skarżącym oraz nie odpowiedział na pytanie, czy użycie siły było absolutnie konieczne. Podobnie władze nie wyjaśniły, czy do opisanych obrażeń mogło dojść już po przewiezieniu na komisariat, gdy mężczyźni byli zakuci w kajdanki (jak twierdzili mężczyźni) ani jakie ich zachowanie mogłoby w tej sytuacji usprawiedliwiać użycie wobec nich siły.

W konsekwencji Trybunał uznał, że siła użyta przez funkcjonariuszy Policji przeciwko skarżącym była nadmierna i nieproporcjonalna oraz wywołała cierpienie, co niewątpliwie można uznać za nieludzkie traktowanie.

Associazione Politica Nazionale Lista Marco Pannella and Radicali Italiani przeciwko Włochom

Zaprzestanie programów „platformy politycznej” w państwowej telewizji nie naruszyło wolności wypowiedzi wnioskującego stowarzyszenia politycznego – wyrok ETPC z 31.8.2021 r. w sprawie Associazione Politica Nazionale Lista Marco Pannella and Radicali Italiani przeciwko Włochom (skarga nr 20002/13); jednogłośnie:

Brak naruszenia art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji;

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zaprzestania emitowania niektórych programów politycznych, znanych jako „platformy polityczne”, w telewizji państwowej. Skarżącymi były dwa stowarzyszenia polityczne, które skarżyły się na naruszenie ich prawa do przekazywania swoich poglądów i opinii. Trybunał zauważył, że programy zostały przerwane w wyniku bezczynności ze strony „komisji nadzorczej” – organu politycznego wyrażającego życzenia włoskiego parlamentu w odniesieniu do nadawania publicznego – która zaprzestała dostarczania kanałom RAI instrukcje potrzebne do zorganizowania audycji politycznych, o których mowa. Był to zatem wybór polityczny w gestii Parlamentu. Format programów sięgał początku lat 70., kiedy kontekst społeczny bardzo różnił się od dzisiejszego. Wszystkie grupy i partie polityczne, które brały udział, bez różnicy, zostały dotknięte skutkami zaprzestania działalności. Stopniowe zastępowanie tych „platform politycznych” bardziej pogłębionymi debatami politycznymi dało RAI większą swobodę redakcyjną. W ten sposób system nadawców publicznych dał teraz inne możliwości przekazywania politycznych idei i opinii w telewizji. Zlikwidowanie „platformy politycznej” należało zatem postrzegać w kontekście ogólnej ewolucji nadawania programu prowadzonego przez państwo we Włoszech. Trybunał zauważył jednak, że skarżące stowarzyszenie nie dysponowało skutecznym środkiem prawnym w celu zakwestionowania przerwania przedmiotowych programów.

Karrar przeciwko Belgii

Okoliczności związane z wizytą na miejscu zbrodni prezesa sądu przysięgłego budziły wątpliwości co do jego bezstronności – wyrok ETPC z 31.8.2021 r. w sprawie Karrar przeciwko Belgii (skarga nr 61344/16); jednogłośnie:

Naruszenie art. 6 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania karnego wszczętego przeciwko panu Karrarowi, w wyniku którego został on skazany za zabójstwo dwójki swoich dzieci i ukarany karą dożywotniego pozbawienia wolności. Przed Trybunałem skarżący skarżył się na brak bezstronności prezesa sądu przysięgłych, w szczególności w związku ze spotkaniem prezesa z matką dzieci w tygodniu poprzedzającym rozprawę. Trybunał uznał, że zachowanie prezesa sądu przysięgłych mogło wywołać obiektywnie uzasadnione wątpliwości co do jego obiektywnej bezstronności, podważając tym samym bezstronność samego sądu przysięgłych przy rozstrzyganiu zarzutu karnego przeciwko panu Karrarowi. Stwierdził również, że samo stwierdzenie naruszenia stanowiłoby wystarczające słuszne zadośćuczynienie za szkodę niemajątkową poniesioną przez pana Karrara.

Üçdağ przeciwko Turcji

Skazanie imama na podstawie jego postów na Facebooku stanowiło naruszenie Konwencji – wyrok ETPC z 31.8.2021 r. w sprawie Üçdağ przeciwko Turcji (skarga nr 23314/19); jednogłośnie:

Naruszenie art 6 ust. 1 (prawo dostępu do sądu);

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji

Sprawa dotyczyła skazania pana Üçdağa za rozpowszechnianie propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej w związku z dwoma postami opublikowanymi na jego koncie na Facebooku, a także odrzucenia jego indywidualnej skargi do Trybunału Konstytucyjnego jako spóźnionego. W tym czasie pan Üçdağ był urzędnikiem państwowym pracującym jako imam w miejscowym meczecie. Zakwestionowane posty zawierały dwie fotografie (osób w mundurach podobnych do członków PKK oraz tłumu demonstrującego na ulicy przed pożarem), pierwotnie udostępnione przez dwóch innych użytkowników Facebooka.

Trybunał uznał, że decyzje sądów krajowych nie dostarczyły odpowiedniego wyjaśnienia powodów, dla których kwestionowane treści musiały być interpretowane jako aprobowanie, chwalenie i zachęcanie do metod [stosowania] przymusu, przemocy lub gróźb stosowanych przez PKK w kontekście ich publikacji. Stwierdził, że skazując pana Üçdağ pod zarzutem propagandy na rzecz organizacji terrorystycznej za umieszczenie kontrowersyjnych treści na jego koncie na Facebooku, władze krajowe nie przeprowadziły odpowiedniego wyważenia, zgodnie z kryteriami określonymi w jego sprawie: prawa, między prawem skarżącego do wolności wypowiedzi a uzasadnionymi celami, do których dąży. Trybunał orzekł również, że bardzo ścisła interpretacja przez Trybunał Konstytucyjny terminu na wniesienie skargi indywidualnej nieproporcjonalnie ingerowała w prawo skarżącego do oceny meritum jego skargi indywidualnej.

 

Estemirova przeciwko Rosji

Brak zaangażowania państwa w zabójstwo Estemirowej, ale brak odpowiedniego dochodzenia w sprawie tej zbrodni – wyrok ETPC z 31.8.2021 r. w sprawie Estemirova przeciwko Rosji (skarga nr 42705/11);

jednogłośnie: brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji;

5 głosami do 2:  naruszenie art. 2 (śledztwo);

Jednogłośnie: brak wypełnienia obowiązków przez rząd pod art. 38 (obowiązek zapewnienia wszelkich niezbędnych ułatwień dla skutecznego przeprowadzenia dochodzenia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła uprowadzenia i zabójstwa znanej obrończyni praw człowieka Natalii Estemirowej oraz skuteczności śledztwa. Trybunał stwierdził, że niedostarczenie przez Rząd pełnej kopii akt sprawy karnej podważyło jego zdolność do oceny jakości śledztwa. Biorąc pod uwagę powyższe zaniechanie, Trybunał nie był w stanie stwierdzić, że śledztwo zostało przeprowadzone dokładnie, w szczególności biorąc pod uwagę materiał będący w posiadaniu Trybunału oraz że pewne sprzeczności w zeznaniach biegłych pozostały nierozwiązane, skłoniły go do zwątpienia w skuteczność śledztwa. Biorąc pod uwagę, że śledztwo karne jest nadal w toku, Trybunał wskazał, że władze powinny, w miarę możliwości, próbować ustalić okoliczności uprowadzenia i zabójstwa pani Estemirowej, zidentyfikować sprawców i ukarać winnych, w stosownych przypadkach. Wreszcie Trybunał stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła sprawy, jakoby Natalia Estemirowa została uprowadzona przez funkcjonariuszy państwowych, a dowody nie potwierdzają udziału państwa w jej zabójstwie.