M.A. przeciwko Belgii

 

Deportacja skarżącego do Sudanu: naruszenie Konwencji – wyrok ETPC z 27.10.2020 r. w sprawie M.A. przeciwko Belgii (skarga nr 19656/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji oraz

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w zw. z art. 3 Konwencji.

Sprawa dotyczyła deportacji skarżącego do Sudanu przez władze belgijskie pomimo decyzji sądu nakazującej zawieszenie tego środka.

Trybunał uznał, że z uwagi na błędy proceduralne przypisane belgijskim władze przed wydaleniem skarżącego do Sudanu, wydaleniem skarżącego do Sudanu, uniemożliwiono mu rozpoznanie jego wniosku o azyl złożonego w Belgii a władze belgijskie niewystarczająco oceniły realne ryzyko jakiemu musiał stawić czoła w Sudanie. Dodatkowo, deportując skarżącego pomimo decyzji sądu o zawieszeniu tego środka, władze sprawiły, że jego odwołanie stało się nieskuteczne.

Kılıçdaroğlu przeciwko Turcji

 

Wyrok w postępowaniu cywilnym przeciwko liderowi głównej partii opozycyjnej Kemalowi Kılıçdaroğlu: naruszenie jego wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 27.10.2020 r. w sprawie Kılıçdaroğlu przeciwko Turcji (skarga nr 16558/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła wyroku w sprawie cywilnej nakazującego Kemalowi Kılıçdaroğlu, przywódcy głównej partii opozycyjnej, z uwagi na słowa wypowiedziane w dwóch mowach w parlamencie w 2012 r.

Dwie mowy dotyczyły spraw o ogólnym zainteresowaniu, które były związane w szczególności ze sprawami sądowymi w sprawie zarzutów nadużycia zaufania, ludzkiej tragedii spowodowanej przez tureckie siły powietrzne bombardujące budynki elektrowni wodnych. Było naturalnym dla premiera, jako wysokiego rangą polityka, aby ktoś z jego głównych rywali politycznych dokładnie przyjrzał się jego słowom i czynom. Dodatkowo, dwie mowy dotyczyły aktualnych problemów i nie były bezpośrednio skierowane przeciwko życiu prywatnemu ministra oraz zostały oparte na faktach. Skarżący wypowiedział się w parlamencie. W związku z tym Trybunał przypomniał, że wolność wypowiedzi, niezwykle cenna dla każdego, była szczególnie ważna dla wybranego reprezentanta narodu.

Trybunał uznał, że niektóre wyrażenia użyte przez skarżącego w kontekście jego sprzeciwu wobec premiera zawierały ostre ataki w antagonistycznym tonie. Mimo to „obraza” zawarta w niektórych wyrażeniach nie mogła zostać pominięta – te wyrażenia były raczej prowokujące, zmierzały do  wywołania kontrowersji wokół rzekomo zajmowanego stanowiska politycznego przez Prezesa Rady Ministrów. Mogły zostać również uznane za rodzaj politycznej inwektywy użytej przez polityków w toku debaty. Trybunał zajął stanowisko, że rolą sądów krajowych w takich postępowaniach nie jest mówienie skarżącemu jakiego stylu powinien użyć w wykonywaniu swojego prawa do krytyki, jakkolwiek ostre by jego wypowiedzi nie były, a raczej ocena czy w kontekście sprawy, interes publiczny i intencja osoby wypowiadającej się uzasadniały możliwość użycia tego stopnia prowokacji czy przesady.

Trybunał odnotował, że wysokość odszkodowania jakie zasądzono wobec skarżącego była znacząca i zdolna do powstrzymania innych od krytykowania polityków w kontekście debaty na temat zagadnienia w interesie publicznym.

Trybunał uznał, że sądy krajowe nie poświęciły wystarczającej uwagi zasadom i kryteriom wskazanym w orzecznictwie Trybunału w celu wyważenia równowagi między prawem premiera do poszanowania jego życia prywatnego z jednej strony oraz prawem skarżącego do wolności wypowiedzi z drugiej strony.

 

Muhammad i Muhammad przeciwko Rumunii

 

Naruszenie Konwencji w świetle znaczących ograniczeń nałożonych na prawo skarżących do informacji o przyczynach wydalenia – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 15.10.2020 r. w sprawie Muhammad i Muhammad przeciwko Rumunii (skarga nr 80982/12); większością głosów:

Naruszenie art. 1 Protokołu nr 7 (Gwarancje proceduralne dotyczące wydalania cudzoziemców) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania w wyniku którego skarżący – Pakistańczycy przebywający legalnie w Rumunii – zostali uznani za niepożądanych i deportowani.

Trybunał uznał, że skarżący otrzymali bardzo ogólną informację o prawnym charakterze zarzutów przeciwko nim, podczas gdy żaden z czynów, który rzekomo zagrażał bezpieczeństwu narodowemu nie wynikał z akt sprawy. Nie zapewniono im również żadnej informacji o kluczowych stadiach postępowania ani o możliwości dostępu do tajnych dokumentów w aktach przez adwokata posiadającego upoważnienie do przeglądania takich dokumentów.

Mając na względzie całe postępowanie oraz biorąc pod uwagę margines swobody przyznany państwom w tego typu sprawach, trybunał uznał, że ograniczenia nałożone na korzystanie przez skarżących z ich praw pod art. 1 Protokołu nr 7 nie zostały zbalansowane w postępowaniu krajowym celem zachowania esencji tych praw.

Felix Guţu przeciwko Mołdawii

 

Zwolnienie skarżącego za „kradzież” pomimo amnestii naruszyło jego prawo do domniemania niewinności – wyrok ETPC z 20.10.2020 r. w sprawie Felix Guţu przeciwko Mołdawii (skarga nr 13112/07); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 2 (domniemanie niewinności) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zwolnienia pracownika po wszczęciu postępowania karnego za przywłaszczenie. Zarzucał, że jego prawo do domniemania niewinności zostało naruszone.

Trybunał powtórzył, że istnieje podstawowe rozróżnienie między oświadczeniem, że ktoś jest podejrzany o popełnienie przestępstwa oraz jasne sądowe stwierdzenie, przy braku prawomocnego skazania, że osoba popełniła przedmiotowe przestępstwo. Skarżący został zwolniony za popełnienie kradzieży „ustalonej orzeczeniem sądu albo organu upoważnionego do stosowania kar administracyjnych”. Sam fakt, że sądy cywilne potwierdziły podstawę prawną zwolnienia, pomimo amnestii umarzającej postępowanie karne, stanowił jasną deklarację, że był winny popełnienia przedmiotowego przestępstwa. Ponadto, Sąd Najwyższy uznał, bez podstawy prawnej, że wniosek o amnestię stanowił uznanie winy.

Trybunał zajął stanowisko, że potwierdzenie przez sądy cywilne zwolnienia skarżącego za kradzież, a także użyty przez nie język, było niezgodne z zasadą domniemania niewinności.

Kaboğlu i Oran przeciwko Turcji (nr 2)

 

Postępowanie karne przeciwko dwóm profesorom akademickim: naruszenie prawa do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 20.10.2020 r. w sprawie Kaboğlu i Oran przeciwko Turcji (nr 2) (skarga nr 36944/07); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji oraz

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji w zakresie postępowania karnego przeciwko skarżącym.

Sprawa dotyczyła dwóch profesorów uniwersyteckich, którzy stali się celem wielu reakcji po opublikowaniu raportu o mniejszościach i prawach kulturalnych przytowanego przez organ publiczny, w którym zajmowali odpowiedzialne stanowiska.

Po pierwsze, skarżący zarzucali, że doszło do naruszenia ich prawa do poszanowania życia prywatnego w wyniku wypowiedzi posła w Parlamencie. Po drugie, zarzucali naruszenie ich prawa do wolności wypowiedzi, ponieważ wytoczono postępowanie karne przeciwko nim. Ostatecznie zostali uniewinnieni.

Co do zarzutu pod art. 8, Trybunał stwierdził, że sądy krajowe wyważyły akceptowalną równowagę między prawami skarżących do ochrony ich reputacji oraz wolności wypowiedzi posła.

Co do zarzutu pod art. 10, Trybunał uznał, że wytoczenie postępowania karnego przeciwko skarżącym mogło być postrzegane jako reakcja odpowednich władz, która penalizuje wyrażenie wypowiedzi w ich raporcie, podczas gdy te opinie przyczyniały się do publicznej debaty o sytuacji mniejszości w Turcji. W konsekwencji, zastosowany środek (np. wszczęcie i przedłużenie trwania postępowania karnego przeciwko skarżącym na podstawie poważnych zarzutów) nie odpowiadało pilnej potrzebie społecznej i nie było proporcjonalne do poszukiwanego celu (ochrona bezpieczeństwa narodowego, integralności terytorialnej czy bezpieczeństwa publicznego) ani konieczne w demokratycznym społeczeństwie.

B. przeciwko Szwajcarii

 

Zakończenie renty wdowca z uwagi na płeć, kiedy jego najmłodsza córka osiągnęła pełnoletniość naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 20.10. w sprawie B. przeciwko Szwajcarii (skarga nr 78630/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła renty wdowca, do której skarżący utracił prawo po osiągnięciu pełnoletności przez jego córkę. Prawo federalne o ubezpieczeniu osób starszych i ocalałych przewiduje ustanie uprawnienia do renty wdowca w chwili gdy jego najmłodsze dziecka osiąga wiek 18 lat, podczas gdy nie następuje to w sytuacji wdowy.

Trybunał przypomniał, że Konwencja jest „żywym instrumentem”, który powinien być interpretowany w świetle teraźniejszych warunków i uznał, że domniemanie, że mąż utrzymuje finansowo swoją żonę, w szczególności gdy mają dzieci, nie było już uprawnione i nie mogło uzasadnić różnicy w traktowaniu, którego skarżący był ofiarą.

Trybunał nie mógł stwierdzić, że istniały „bardzo ważne powody” w niniejszej sprawie by uzasadnić różnicę w traktowaniu z powodu płci. Uznał więc, że rząd nie przedstawił rozsądnego uzasadnienia nierówności w traktowaniu skarżącego.

 

Napotnik przeciwko Rumunii

Brak naruszenia prawa dyplomatki, która została cofnięta z placówki zagranicznej z uwagi na ciążę – wyrok ETPC z 20.10.2020 r. w sprawie Napotnik przeciwko Rumunii (skarga nr 33139/13); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 1 Protokołu nr 12 (ogólny zakaz dyskryminacji) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zarzutów dyplomatki, że została cofnięta z Ambasady Rumuńskiej w Lublanie z uwagi na to, że była w ciąży.

Trybunał uznał, że skarżąca została potraktowana w sposób inny z powodu jej płci, ale władze krajowe wystarczająco uzasadniły różnicę w traktowaniu przez potrzebę zapewnienia funkcjonowania sekcji konsularnej ambasady i ostatecznie ochrony praw innych, a mianowicie Rumunów potrzebujących pomocy za granicą. Niemniej, skarżąca nie doznała żadnego znaczącego uszczerbku: nie została zwolniona ani ukarana, wręcz dwukrotnie nagrodzona.

Perovy przeciwko Rosji

 

Brak naruszenia praw ucznia i jego rodziców w sprawie prawosławnego obrzędu błogosławieństwa – wyrok ETPC z 20.10.2020 r. w sprawie Perovy przeciwko Rosji (skarga nr 47429/09)

Sprawa dotyczyła rosyjskiego prawosławnego obrzędu błogosławieństwa w szkolnej klasie. Skarżący w sprawie są małżeństwem z dzieckiem, którzy nie są członkami Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Skarżyli się na to, że ich syn (7 lat) został zmuszony do udziału w obrzędzie błogosławieństwa otwierającego nowy rok szkolny , podczas gdy rodzice nie zostali poinformowani o ceremonii. Skarżyli się, że ich prawo do zapewnienia ich synowi edukacji w zgodzie z ich własnymi religijnymi przekonaniami nie zostało poszanowane.

4 głosami do 3:

Brak naruszenia prawa rodziców dziecka pod art.2 Protokołu nr 1 (prawo do edukacji) Konwencji oraz

Brak naruszenia prawa dziecka pod art. 9 (wolność religii) Konwencji.

Trybunał uznał, że ceremonia była drobnym jednorazowym wydarzeniem, ograniczonym w zakresie i czasie, bez intencji indoktrynacji. W rzeczywistości stanowiła błąd w ocenie szkolnego nauczyciela i niezwłocznie została naprawiona poprzez odpowiednie decyzje i kary.

 

Bădulescu przeciwko Portugalii

 

Przeludnienie w zakładzie karnym w Porto stanowiło poniżające traktowanie więźniów – wyrok ETPC z 20.10.2020 r. w sprawie Bădulescu przeciwko Portugalii (skarga nr 33729/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła warunków osadzenia w zakładzie karnym w Porto, gdzie skarżący pan Bădulescu był osadzony między październikiem 2012 r. a marcem 2019 r.

Trybunał zauważył, że zakład karny w Porto był przeludniony przez cały okres, kiedy skarżący odbywał karę 6 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności – przewidziano mniej niż 3 m2 na osobę.

Trybunał uznał w szczególności, że skarżący został poddany trudności o intensywności przekraczającej nieunikniony poziom cierpienia związanego z pozbawieniem wolności, co stanowiło poniżające traktowanie. Uznał również, że brak ogrzewania był czynnikiem obciążającym, biorąc pod uwagę dyskomfort i stres jaki musiał powodować dla skarżącego w toku całego okresu osadzenia. Zauważył również, że przeludnienie w zakładzie karnym i jego skutki były jednym z największych problemów wskazywanych przez rzecznika praw obywatelskich w swoim raporcie z 20 kwietnia 2017 r.

Guz przeciwko Polsce

Sędzia może krytykować wizytatora – wyrok ETPC z 15.10.2020 r. w sprawie Guz przeciwko Polsce (skarga nr 965/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła sędziego Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim, który został ukarany dyscyplinarnie za słowa, jakich użył, odnosząc się do sporządzonej przez wizytatora opinii na temat jego pracy. Wskazał on, że ocena jego pracy była powierzchowna, w wielu przypadkach niesprawiedliwa, a także tendencyjna. W konsekwencji został ukarany upomnieniem w postępowaniu dyscyplinarnym za uchybienie godności sprawowanego urzędu.

Trybunał dokonał rozróżnienia między krytyką a zniewagą. Istotne znaczenie miał wewnątrzsądowy charakter sprawy. Wyrażona krytyka nie mogła podważyć autorytetu władzy sądowniczej lub naruszyć dobrego imienia sędziego, który sporządził opinie. Trybunał zwrócił uwagę na to, że sędzia Guz korzystał z przysługującej mu wolności słowa w celu obrony własnych interesów w procedurze awansowej. Dlatego jego dyscyplinarne ukaranie sędziego nie było konieczne w społeczeństwie demokratycznym i stanowiło naruszenie art. 10 konwencji, który mówi o wolności wyrażania opinii.