S.M. p. Chorwacji

Trybunał dostrzegł uchybienia w śledztwie chorwackich władz co do zarzutu zmuszania do prostytucji – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 25.6.2020 r. w sprawie S.M. p. Chorwacji (skarga nr 60561/14); jednomyślnie:

Naruszenie art. 4 (zakaz niewolnictwa / zakaz pracy przymusowej) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi Chorwatki na handel ludźmi i zmuszanie do prostytucji.

Trybunał wykorzystał okazję w sprawie skarżącego do wyjaśnienia swojego orzecznictwa w sprawie handlu ludźmi w  celu wykorzystywania do prostytucji. Podkreślił, że oparł się na definicji wynikającej z prawa międzynarodowego aby zdecydować, czy mógł określić zachowanie czy sytuację jako handel ludźmi w rozumieniu art. 4 Konwencji, a w konsekwencji czy przepis ten mógł być zastosowany w szczególnych okolicznościach sprawy.

Wyjaśnił również, że pojęcie „pracy przymusowej lub obowiązkowej” pod art. 4 Konwencji ma na celu ochronę przed wypadkami poważnego wykorzystywania, takimi jak przymuszanie do prostytucji, niezależnie od tego czy w szczególnych okolicznościach sprawy miały związek ze specyficznym kontekstem handlu ludźmi.

Trybunał uznał, że art. 4 mógł zostać zastosowany w sprawie skarżącej, ponieważ pojawiły się pewne charakterystyczne elementy handlu ludźmi i zmuszania do prostytucji, takie jak nadużycie władzy nad narażoną jednostką, przymus, oszustwo oraz udzielenie schronienia. W szczególności sprawca w sprawie był funkcjonariuszem policji, podczas gdy skarżąca była beneficjentką opieki społecznej od 10 roku życia i to on pierwszy się z nią skontaktował na Facebooku sprawiając, że uwierzyła, że jej pomoże znaleźć pracę. Tymczasem zmusił ją do pracy, w której musiała świadczyć usługi seksualne, aranżując do tego mieszkanie, które wynajął oraz wożąc ją do klientów. Taka sytuacja oznaczała, że prokuratura miała obowiązek przeprowadzić śledztwo w zakresie zarzutów skarżącej. Mimo to nie zbadali wszystkich możliwych ścieżek śledztwa, a mianowicie nie przesłuchali wszystkich możliwych świadków i dlatego postępowanie przed sądem sprowadzało się do konfrontacji słów ofiary ze słowami sprawcy. Takie zaniedbania fundamentalnie uniemożliwiły władzom krajowym ustalenie prawdziwej natury stosunków między skarżącą i sprawcą, a w szczególności czy była przez niego wykorzystywana.

Petro Carbo Chem S.E. p. Rumunii

Mniejszościowy akcjonariusz w spółce Oltchim zobowiązany do zapłaty odszkodowania za krytykowanie prezesa w prasie – naruszenie prawa do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 30.6.2020 r. w sprawie Petro Carbo Chem S.E. p. Rumunii (skarga nr 21768/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła orzeczenia sądu cywilnego w sprawie skarżącej spółki zobowiązującego do zapłaty symbolicznego odszkodowania dla prezesa spółki Oltchim (która była największą fabryką chemiczną w Rumunii) za krytykowanie jego zarządzania spółką w kontekście konfliktu medialnego.

Trybunał uznał, że komentarze skarżącej spółki dotyczyły kwestii leżącej w interesie publicznym odnoszącej się do wolnego przepływu informacji i idei w sferze działalności potężnej spółki handlowej, a także odnoszącej się do odpowiedzialności dyrektorów takich spółek, co wymagało wyższego poziomu ochrony wolności wypowiedzi.

Trybunał również uznał, że ustalenia przeciwko skarżącej spółce doprowadziły do ingerencji w prawo spółki do wolności wypowiedzi. Zauważył, że rumuńskie sądy nie wyważyły odpowiednio potrzeby ochrony reputacji prezesa z koniecznością zapewnienia zgodności z regułami konwencyjnymi do tego stopnia, że bardzo mocne powody były wymagane do uzasadnienia nałożenia ograniczeń na wolność wypowiedzi w zakresie kwestii o interesie publicznym w odniesieniu do głównej spółki.

Trybunał oddalił skargę spółki pod art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) w zakresie ataku na jej reputację z uwagi na jej bezzasadność. Trybunał zauważył, że komentarze uczynione przez prezesa dotyczące skarżącej spółki również dotyczyły kwestii o interesie publicznym a ograniczenia akceptowalnego krytycyzmu spółki były szersze biorąc pod uwagę, że stanowiło wielki koncern posiadający wiele przemysłowych miejsc w Europie i był jednocześnie akcjonariuszem w Oltchimie.

Cimperšek p. Słowenii

Odmowa nadania statusu biegłego sądowego skutkowała naruszeniem prawa do rzetelnego procesu sądowego oraz wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 30.6.2020 r. w sprawie Cimperšek p. Słowenii (skarga nr 58512/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji oraz

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odrzucenia przez Ministra Sprawiedliwości wniosku skarżącego o wpis na listę biegłych sądowych z uwagi na brak wymaganych kwalifikacji osobistych. Minister odniósł się do treści bloga skarżącego i jego maili, w których skarżył się na pracę Ministerstwa.

Trybunał stwierdził naruszenie prawa do rzetelnego procesu sądowego z uwagi na to, że sąd I instancji odrzucił wniosek skarżącego o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Uczynił tak pomimo faktu, że skarżący chciał zakwestionować decyzję Ministra poprzez przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków aby wykazać fakt, że nadawał się na biegłego sądowego i zakwestionować związek przyczynowy między jego kwalifikacjami do tej roli a blogiem i mailami. Dodatkowo, sąd I instancji, jedyny organ uprawniony do oceny faktów i prawa w sprawie, nie wyjaśnił w sposób przekonujący oparcia się na przepisach pozwalających na odrzucenie wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie.

Fakt, że komentarze na blogu i w mailach były cytowane jako bezpośrednia przyczyna odrzucenia wniosku skarżącego o uzyskanie statusu biegłego sądowego skutkował również nieuzasadnioną ingerencją w jego prawo do wolności wypowiedzi i naruszeniem art. 10 Konwencji.

Popović i Inni p. Serbii

Brak dyskryminacji w przepisie o zasiłku dla niepełnosprawnych dla osób sparaliżowanych w Serbii – wyrok ETPC z 30.6.2020 r. w sprawie Popović i Inni p. Serbii (skargi nr 26944/13, 14616/16, 14619/16 i 22233/16); 5 głosami do 2:

Brak naruszenia art. 14 (zakaz dyskryminacji) w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi, że prawo krajowe dotyczące zasiłków dla niepełnosprawnych dla osób sparaliżowanych było dyskryminujące. Skarżący zarzucali w szczególności, że osoby sparaliżowane (w tym oni) otrzymywali mniejsze zasiłki niż weterani wojenni za taką samą niepełnosprawność.

Trybunał uznał w szczególności, że wybór dokonany przez serbskiego legislatora aby rozróżnić przepisy o zasiłkach dla osób sparaliżowanych w zależności od tego czy byli cywilami czy weteranami wojennymi nie były pozbawione uzasadnionej podstawy. Ten wybór opierał się na odpowiednich i wystarczających podstawach, a mianowicie różne formy w jakie obie grupy osób doznały tego typu obrażeń. Niepełnosprawni weterani wojenni doznali ich wykonując swoje obowiązki łączące się z większym ryzykiem i większymi trudnościami w otrzymaniu odszkodowania, podczas gdy niepełnosprawni cywilne, tacy jak skarżący, zostali ranni w wypadkach i mieli dostęp do zasiłków niekoniecznie dostępnych dla weteranów wojennych.

Tempel p. Czechom

Wielokrotne uchylanie sprawy o morderstwo przed skazaniem w piątym postępowaniu naruszyło Konwencję – wyrok ETPC z 25.6.2020 r. w sprawie Tempel p. Czechom (skarga nr 44151/12); jednomyślnie:

Naruszenie art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego) Konwencji z uwagi na brak rzetelności skazania skarżącego za morderstwo oraz

Naruszenie art. 6 ust. 1 z uwagi na przewlekłość postępowania.

Sprawa dotyczyła powtarzających się postępowań karnych o zabójstwo przed sądem I i II instancji przez okres 10 lat.

Trybunał uznał w szczególności, że działania Wysokiego Sądu, który kilkakrotnie uchylał sprawę i przekazywał ją do sądu I instancji, było co do zasady niezgodne z regułami wynikającymi z procedury karnej i orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego. Ostatecznie przekonał do swojego poglądu sądy niższej instancji, by zmienić ocenę dowodów i uznać oskarżonego winnym morderstwa. Działania Wysokiego Sądu skutkowały przekonaniem sądu I instancji w piątym postępowaniu, że oskarżony jest jednak winny.

Moustahi p. Francji

Administracyjne pozbawienie wolności w następstwie pośpiesznego wydalenia dwóch dzieci, które bezprawnie wkroczyły do Majotty z Komorów: wiele naruszeń Konwencji – wyrok ETPC z 25.6.2020 r. w sprawie Moustahi p. Francji (skarga nr 9347/14);

Jednomyślnie: naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji w stosunku do 2go i 3go skarżącego z uwagi na warunki osadzenia;

Jednomyślnie: naruszenie art. 3 w stosunku do 2go i 3go skarżącego z uwagi na warunki ich wydalenia do Komorów;

Jednomyślnie: brak naruszenia art. 3 w stosunku do 1go skarżącego;

Jednomyślnie: naruszenie art. 5 ust. 1 (prawo do wolności i bezpieczeństwa osobistego) w stosunku do 2go i 3go skarżącego;

Większością: naruszenie art. 5 ust. 4 (prawo odwołania się do sądu w celu ustalenia bezzwłocznie przez sąd legalności pozbawienia wolności) w stosunku do 2go i 3go skarżącego;

Większością: naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) w stosunku do wszystkich trzech skarżących;

Jednomyślnie: naruszenie art. 4 Protokołu Nr 4 (zakaz zbiorowego wydalania cudzoziemców) w stosunku do 2go i 3go skarżącego;

Jednomyślnie: brak naruszenia art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w zw. z art. 3 w stosunku do skargi dotyczącej braku środka odwoławczego na warunki wydalenia 2go i 3go skarżącego;

Większością: naruszenie art. 13 w zw. z art. 8 i art. 13 w zw. z art. 4 Protokołu nr 4 w zakresie skargi na brak skutecznego środka odwoławczego przeciwko wydaleniu 2go i 3go skarżącego.

Sprawa dotyczyła warunków w jakich dwoje dzieci, zatrzymanych po nielegalnym wkroczeniu na francuskie terytorium Majotty, zostało umieszczonych w ramach administracyjnego pozbawienia wolności razem z dorosłymi, arbitralnie powiązanych z jednym z nich dla celów administracyjnych oraz wydalonych do Komorów bez starannej i indywidualnej oceny ich sytuacji.

Trybunał był przekonany, że administracyjne powiązanie dwójki dzieci z niespokrewnionym z nimi dorosłym nie leżało w najlepszym interesie dzieci, lecz raczej miało zapewnić ich szybkie wydalenie do Komorów. Umieszczenie ich w areszcie mogło spowodować u nich stres i niepokój, w szczególności traumatyczne skutki dla ich stanu psychicznego. Francuskie władze nie zapewniły skutecznej ochrony dzieciom i nie wzięły pod uwagę ryzyka jakie czyhało na nich w kraju pochodzenia w razie powrotu.

Ghoumid i Inni p. Francji

Skarżący pozbawieni obywatelstwa za terroryzm: brak naruszenia Konwencji – wyrok ETPC z 25.6.2020 r. w sprawie Ghoumid i Inni p. Francji (skargi nr 52273/16, 52285/16, 52290/16, 52294/16 and 52302/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła pięciu osób, wcześniej posiadających podwójne obywatelstwo, którzy zostali skazani za udział w spisku zbrojnym mającym na celu popełnienie czynów terrorystycznych. Po odbyciu swoich kar wyszli na wolność w 2009 i 2010 r., a następnie zostali pozbawieni francuskiego obywatelstwa w 2015 r.

Trybunał powtórzył, że przemoc terrorystyczna stanowi sama w sobie zagrożenie dla praw człowieka. Ponieważ skarżący mieli już inne obywatelstwo, decyzja o pozbawieniu ich francuskiego obywatelstwa nie doprowadziła do sytuacji bezpaństwowości. Dodatkowo, utrata francuskiego obywatelstwa nie oznaczała automatycznej deportacji z Francji, ale jeśli taki środek miałby zostać podjęty przeciwko nim, to posiadali odpowiednie środki, by powołać się na swoje prawa. W końcu, Trybunał zauważył, że pozbawienie obywatelstwa zgodnie z art. 25 kodeksu cywilnego nie stanowiło kary w rozumieniu art. 4 Protokół nr 7 (zakaz ponownego sądzenia lub karania) i dlatego przepis ten nie znalazł zastosowania w sprawie.

Milijević p. Chorwacji

Oświadczenia złożone w swojej obronie na sali rozpraw zasługują na wyższą ochronę Konwencji – wyrok ETPC z 25.6.2020 r. w sprawie Milijević p. Chorwacji (skarga nr 68317/13); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skazania skarżącego za zniesławienie z uwagi na oświadczenia złożone w swojej obronie w innym postępowaniu karnym przeciwko niemu o zbrodnie wojenne. W szczególności, w mowie końcowej, oskarżył emerytowanego pułkownika chorwackiej armii, osobę trzecią, która nie pełniła żadnej roli w postępowaniu karnym o wywieranie wpływu na świadków.

Trybunał uznał w szczególności, że sądy krajowe nie wyważyły odpowiednio między wolnością wypowiedzi skarżącego w kontekście jego prawa do obrony z jednej strony oraz prawem pułkownika do ochrony jego dobrego imienia z drugiej.

W szczególności oświadczenia skarżącego nie były złośliwe i zostały wystarczająco powiązane z jego sprawę, podczas gdy pułkownik powinien być bardziej tolerancyjny na krytykę, biorąc pod uwagę fakt, że wkroczył na publiczną arenę biorąc udział w rozprawach w sprawie skarżącego i przez swoją rolę w odkrywaniu zbrodni wojennych.

Trybunał podkreślił, że priorytet powinien zostać dany oskarżonemu, który chciał w sposób swobodny wypowiedzieć się w swojej obronie bez strachu o oskarżenie go o zniesławienie, jak tylko nie skutkowało to fałszywym oskarżeniem o karalne zachowanie przeciwko uczestnikowi postępowania czy osobie trzeciej. To nie miało miejsca w niniejszej sprawie, ponieważ oskarżenia skarżącego nie doprowadziły do postępowania karnego przeciwko pułkownikowi.

Stavropoulos i Inni p. Grecji

Świadectwo urodzenia wskazujące kiedy dziecko zostało nazwane w drodze aktu cywilnego naruszyło prawo rodziny do niemanifestowania swojej wiary – wyrok ETPC z 25.6.2020 r. w sprawie Stavropoulos i Inni p. Grecji (skarga nr 52484/18); jednomyślnie:

Naruszenie art. 9 (wolność myśli, sumienia i wyznania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła praktyki pewnych urzędów stanów cywilnego w Grecji wskazujących w świadectwach urodzenia, kiedy dziecko uzyskało imię w drodze aktu cywilnego. Stavroula-Dorothea Stavropoulou i jej rodzice, skarżący w sprawie, zarzucali w szczególności, że ręczna notka „nazwany” na jej świadectwie urodzenia obok pierwszego imienia zakładała, że nie została ochrzczona.

Trybunał zgodził się ze skarżącymi, że notka nie miała szczególnego powiązania i uznał, że w zawarcie takiej informacji na świadectwie urodzenia, publicznie i często używanym dokumencie, stanowiło ingerencję w ich prawo do manifestowania swojej religii.

Trybunał uwzględnił, że notka nie była konieczna i nie była przewidziana prawem, a raczej wynikiem szerokiego przekonania pewnych greckich urzędów stanu cywilnego, że istniały dwie alternatywne procedury nabycia imienia: przez chrzest i nazwanie i jedynie ci, którzy nie zostali ochrzczeni wymagali nazwania.

Omorefe p. Hiszpanii

Niezdolność matki utrzymania kontaktu z jej synem umieszczonym w rodzinie zastępczej a następnie adoptowanym naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 23.6.2020 r. w sprawie Omorefe p. Hiszpanii (skarga nr 69339/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła umieszczenia w rodzinie zastępczej oraz późniejszej adopcji dziecka oraz niemożliwości biologicznej matki utrzymania z nim kontaktu.

W 2009 r. skarżąca pani Omorefe wniosła o umieszczenie jej syna (urodzonego w 2008 r.) w rodzinie zastępczej z uwagi na osobiste i rodzinne trudności. Mimo to nalegała na to, by nie pozbawiać jej jednocześnie kontaktu z jej synem. Trzy miesiące później dziecko zostało umieszczone w rodzinie zastępczej zaś prawa skarżącej do wizyt dziecka zawieszono.

Trybunał nie był przekonany powodami podanymi przez władze krajowe uzasadniającymi przedadopcyjne umieszczenie dziecka w rodzinie zastępczej i adopcję wbrew skarżącej, która mogła wykonywać prawa do kontaktu jedynie przez trzy miesiące na początku postępowania, sugerujące, że od początku władze chciały umieścić dziecko w rodzinie zastępczej w celu adopcji. Trybunał zauważył również, że władze nie przewidziały żadnych mniej radykalnych środków w hiszpańskim prawie takich jak czasowe umieszczenie lub proste umieszczenie – środków poza procesem adopcyjnym, które szanowałyby rodziców zastępczych tak by nie mieli złudnych nadziei. W konsekwencji Trybunał uznał, że władze hiszpańskie nie podjęły odpowiednich i wystarczających kroków aby zapewnić poszanowanie prawa skarżącej do utrzymania kontaktu z jej dzieckiem, czym naruszono jej prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego.

Pod art. 46 (moc wiążąca i wykonanie wyroków) Konwencji, Trybunał przypomniał, że władze krajowe powinny ponownie ocenić sytuację pani Omorefe i jej małoletniego syna oraz przewidzieć możliwość ustalenia kontaktów między nimi, biorąc pod uwagę aktualną sytuację dziecka i jego najlepszy interes.