Vladimir Kharitonov p. Rosji

Strony internetowe zablokowane w Rosji z naruszeniem prawa do wolności wypowiedzi – wyroki ETPC z 23.6.2020 r. w sprawach Vladimir Kharitonov p. Rosji (skarga nr 10795/14), OOO Flavus i Inni p. Rosji (skargi nr 12468/15, 23489/15, and 19074/16), Bulgakov p. Rosji (skarga nr 20159/15) oraz Engels p. Rosji (skarga nr 61919/16); jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji oraz

Naruszenie art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) w zw. z art. 10 Konwencji.

Sprawy dotyczyły różnych rodzajów środków blokujących, łącznie z „równoległym” blokowaniem (tam gdzie zablokowany adres IP był dzielony przez kilka stron łącznie z tą, która była celem), „nadmiernym” blokowaniem” (tam gdzie cała strona została zablokowana z uwagi na jedną stronę albo plik) oraz „hurtowym” blokowaniem (trzy media online zostały zablokowane przez Prokuratora Generalnego za wyświetlenie pewnych wiadomości).

Trybunał podkreślił wagę Internetu jako żywotnego narzędzia w wykonywania prawa do wolności wypowiedzi. Uznał, że przepisy ustawy o informacji Rosji służyły blokowaniu stron internetowych powodowały nadmierne i arbitralne skutki i nie przewidywały odpowiednich gwarancji przeciwko nadużyciom.

Molla Sali p. Grecji

Wyrok dotyczący słusznego zadośćuczynienia w sprawie, w której zastosowano prawo szariatu w zakresie nieruchomości Greka z mniejszości muzułmańskiej – wyrok ETPC (Wielka Izba) z 18.6.2020 r. w sprawie Molla Sali p. Grecji (skarga nr 20452/14);

Sprawa dotyczyła zastosowania przez greckie sądy prawa szariatu w sporze o spadek między Grekami należącymi do mniejszości muzułmańskiej.

W wyroku z 19.12.2018 r. Wielka Izba ETPC stwierdziła naruszenie art. 14 (zakaz dyskryminacji) Konwencji w zw. z art. 1 Protokołu Nr 1 (ochrona własności), uznając, że skarżąca pani Molla Sali doznała różnicy w traktowaniu z uwagi na wyznanie swojego męża. Trybunał zastrzegł sobie rozstrzygnięcie kwestii ewentualnego słusznego zadośćuczynienia, co nastąpiło właśnie teraz; jednomyślnie:

- w zakresie własności zmarłego znajdującej się w Grecji, Grecja powinna podjąć kroki celem zapewnienia pani Molli Sali zachowania własności nieruchomości zapisanej jej przez męża w Grecji albo że jej prawa własności zostaną przywrócone; w wypadku niepodjęcia takich środków w ciągu roku Grecja zapłaci pani Molli Sali kwotę 41,103.36 euro tytułem odszkodowania. Dodatkowo, Grecja zapłaci jej 10,000 EUR tytułem zadośćuczynienia oraz 5,828.33 EUR tytułem zwrotu kosztów i wydatków.

- oddalił większością głosów skargę w pozostałej części o słuszne zadośćuczynienie. W zakresie nieruchomości znajdującej się w Turcji, Trybunał przypomniał, że skargę wniesiono jedynie przeciwko Grecji a kwestia nieruchomości w Turcji była przedmiotem toczącego się postępowania w Turcji. Z tych powodów przedmiotowa nieruchomość nie może stanowić podstaw żadnych roszczeń o słuszne zadośćuczynienie przeciwko Grecji w ramach tego postępowania.

Boljević p. Serbii

Odmowa wznowienia postępowania o ustalenie ojcostwa sprzed 40 lat naruszyła Konwencję – wyrok ETPC z 16.6.2020 r. w sprawie Boljević p. Serbii (skarga nr 47443/14); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła odmowy sądów krajowych wznowienia postępowania o ustalenie ojcostwa z lat 1970 r. z uwagi na przedawnienie. Skarżący zarzucał, że orzeczenie odebrało mu możliwość udowodnienia swojego pochodzenia w drodze nowoczesnych metod testowania DNA.

Trybunał uznał, że pomimo że terminy przedawnienia w sprawach związanych z ojcostwem miały na celu zagwarantowanie pewności prawa, nie było dostatecznie wystarczających podstaw do pozbawienia skarżącego prawa do odkrycia prawdy o sobie w ważnym aspekcie jego tożsamości, bez wyważenia konkurujących interesów w sprawie.

W rzeczywistości terminu do wznowienia postępowania określone w prawie krajowym nie pozwalały władzom na przeprowadzenie takiego testu wyważenia interesów, biorąc pod uwagę bardzo szczególne okoliczności w sprawie skarżącego, a mianowicie, że dowiedział się o postępowaniu o ustalenie ojcostwa na przełomie 2011 i 2012 r., gdy osoba, o której myślał, że jest jego biologicznym ojcem zmarła i wszczęto postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku.

Baldassi i Inni p. Francji

Skazanie aktywistów zaangażowanych w kampanię bojkotującą produkty importowane z Izraela nie miało odpowiednich i wystarczających podstaw i naruszyło ich prawo do wolności wypowiedzi – wyrok ETPC z 11.6.2020 r. w sprawie Baldassi i Inni p. Francji (skarga nr 15271/16); większością:

Brak naruszenia art. 7 (zakaz karania bez podstawy prawnej) Konwencji oraz jednomyślnie:

Naruszenie art. 10 (wolność wypowiedzi) Konwencji.

Sprawy dotyczyły skargi aktywistów w sprawie palestyńskiej o skazanie za nawoływanie do ekonomicznej dyskryminacji, z uwagi na ich udział w działaniach mających na celu bojkotowanie produktów importowanych z Izraela jako część kampanii BOS: Bojkot, Ogołocenie i Sankcje.

Trybunał zauważył, że z orzecznictwa obowiązującego w tamtym czasie wynikało, że skarżący powinni byli wiedzieć, że istnieje prawdopodobieństwo ich skazania za nawoływanie do bojkotu produktów pochodzących z Izraela na podstawie art. 24 ust. 8 ustawy z 29 lipca 1881 r.

Trybunał zauważył, że przedmiotowe działania i komentarze skarżących były częścią wyrazu politycznego i „walczącego” i dotyczyły zagadnienia znajdującego się w interesie publicznym.

Trybunał podkreślał wielokrotnie, że istnieje mały zakres pod art. 10 ust. 2 Konwencji na ograniczenia politycznej mowy czy debaty w sprawach z zakresu publicznego interesu. W charakterze politycznej mowy leży kontrowersyjność i zjadliwość. To nie obniża jej interesu publicznego pod warunkiem, że nie przekroczy granicy i nie będzie nawoływać do przemocy, nienawiści czy nietolerancji. Trybunał uznał więc, że skazanie skarżących nie miało wystarczających i odpowiednich podstaw. Nie był przekonany, że sąd krajowy zastosował reguły zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 10 Konwencji i przeprowadził odpowiednią ocenę faktów.

Vujnović p. Chorwacji

Brak naruszenia Konwencji w sprawie dotyczącej powództwa o odszkodowanie po zabójstwach w działaniach wojskowych chorwackiej armii w 1993 r. – wyrok ETPC z 11.6.2020 r. w sprawie Vujnović p. Chorwacji (skarga nr 32349/16); 4 głosami do 3:

Brak naruszenia art. 6 ust. 1 (prawo do rzetelnego procesu sądowego / dostęp do sądu) Konwencji.

Sprawa dotyczyła postępowania cywilnego o odszkodowanie po śmierci rodziców skarżącego w czasie operacji wojskowej chorwackiej armii w 1993 r. Powództwo zostało ostatecznie oddalone jako przedawnione.

Skarżący wskazywał, że Sąd Najwyższy był niespójny orzekając w sprawach dotyczących odszkodowania za śmierć członków rodziny, ponieważ zmieniał podejście za każdym razem obliczając termin przedawnienia i to sposób obliczania tego terminu naruszył jego prawo dostępu do sądu.

Trybunał uznał, że sprawy wskazane przykładowo przez skarżącego dotyczyły rozbieżności w orzecznictwie, które nigdy nie zostały wyjaśnione, podczas gdy dowiedział się o śmierci swoich rodziców w operacji z 1993 r. kilka lat przed wytoczeniem powództwa.

Orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazane przez skarżącego dotyczyło więc faktów różniących się od sprawy dotyczącej jego rodziców i dlatego nie doszło tutaj do rozbieżności. Dodatkowo, sposób w jaki termin przedawnienia został obliczony w sprawie skarżącego, a mianowicie od 2001 r. kiedy akt oskarżenia Międzynarodowego Trybunału Karnego ds. byłej Jugosławii (MTKJ) przeciwko Chorwacji wymienił jego rodziców pośród ofiar operacji, nie doprowadził do nieproporcjonalnego ograniczenia jego prawa dostępu do sądu. Akty oskarżenia przeciwko chorwackim generałom były szeroko opisywane przez media a skarżący nie zwrócił się do władz o informację o jego rodzicach aż do 2007 r. w kontekście powództwa o odszkodowanie. Nie wytoczył również powództwa o uznanie swoich rodziców za zmarłych aż do 2011 r., 18 lat po ich zaginięciu.

Erlich i Kastro p. Rumunii

Rumuńskie władze zapewniły wystarczające źródła koszernych posiłków aby sprostać potrzebom dwóch żydowskich osadzonych – wyrok ETPC z 9.6.2020 r. w sprawie Erlich i Kastro p. Rumunii (skargi nr 23735/16 oraz 23740/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 9 (prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła zapewnienia koszernych posiłków dwóm izraelskim osadzonym wyznania żydowskiego osadzonych w rumuńskim zakładzie karnym. Skarżący narzekali na niezapewnienie przez dyrekcję zakładu karnego w Rahovej posiłków spełniających wymogi ich religii.

W świetle okoliczności sprawy oraz marginesu oceny państwa w tym zakresie, Trybunał uznał, że władze krajowe rozsądnie wypełniły swój pozytywny obowiązek pod art. 9 Konwencji. Trybunał zauważył, ze Sąd I instancji w Bukareszcie orzekł na korzyść niestandardowych rozwiązań dostosowanych do potrzeb skarżących. Mogli więc otrzymać produkty wymagany dla dań na miejscu, w więziennych kuchniach, które były wyposażone w urządzenia zaaprobowane przez żydowskie fundacje wyznaniowe. Trybunał również zauważył, że skarżący nie wystąpili z powództwem cywilnym o zwrot kosztów na zapewnienie sobie odpowiedniego jedzenia.

Drašković p. Czarnogórze

Władze nie respektowały praw wdowy, która chciał ekshumować i przenieść szczątki swojego męża – wyrok ETPC z 9.6.2020 r. w sprawie Drašković p. Czarnogórze (skarga nr 40597/17); jednomyślnie:

Naruszenie art. 8 (prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła prośby skarżącej aby przenieść szczątki swojego męża z Czarnogóry do Bośni i Hercegowiny, czemu sprzeciwił się inny członek rodziny.

Trybunał uznał w szczególności, że taki spór powinien zostać rozpatrywany pod kątem prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w art. 8 Konwencji.

W okolicznościach niniejszej sprawy władze powinny były wyważyć między życzeniem skarżącej ekshumowania i przeniesienia wbrew interesowi państwa do poszanowania świętości grobów oraz prawom innych członków rodziny.

Mimo to, nie istniał żaden mechanizm prawny, który by pozwolił na rozwiązanie tego sporu, podczas gdy sądy krajowe odmówiły uznania, że skarżąca miała interes prawny. Nie doszło więc do rozpoznania sprawy, w którym można by było wyważyć sporne interesy.

Association Innocence en Danger i Association Enfance et Partage p. Francji

Środki podjęte przez francuskie władze do ochrony ośmioletniego dziecka przed znęcaniem się przez rodziców były nieodpowiednie – wyrok ETPC z 4.6.2020 r. w sprawie Association Innocence en Danger and Association Enfance et Partage p. Francji (skargi nr 15343/15 oraz 16806/15); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz tortur i nieludzkiego oraz poniżającego traktowania) Konwencji;

Brak naruszenia art. 13 (prawo do skutecznego środka odwoławczego) Konwencji.

Sprawa dotyczyła śmierci w 2009 r. ośmioletniej dziewczynki (M.) w wyniku znęcania przez jej rodziców.

Skargę wniosły dwa francuskie stowarzyszenia ochrony dzieci.

Trybunał uznał, że „raport o podejrzanym złym traktowaniu” wysłany przez dyrektorkę szkoły w 2008 r. uruchomił pozytywny obowiązek państwa przeprowadzenia dochodzenia. Stwierdził, że środki podjęte przez władzę pomiędzy czasem otrzymania raportu a śmiercią dziecka nie były wystarczające do ochrony M. przed ciężkimi nadużyciami ze strony jej rodziców.

Co do powództwa cywilnego wytoczonego przeciwko państwu za złe funkcjonowanie systemu sprawiedliwości, fakt że skarżące stowarzyszenie Innocence en Danger nie spełniło ustawowych warunków nie był wystarczający do stwierdzenia, że środek jako taki nie był „skuteczny”.

N.T. p. Rosji

Rosja musi zmienić swoje prawo, które automatycznie umieszcza osadzonych z dożywotnim pozbawieniem wolności pod zaostrzony reżim wykonywania kary – wyrok ETPC z 2.6.2020 r. w sprawie N.T. p. Rosji (skarga nr 14727/11); jednomyślnie:

Naruszenie art. 3 (zakaz nieludzkiego lub poniżającego traktowania) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na rutynowe zakładanie kajdanek oraz różne aspekty więziennego reżimu zastosowanego wobec skarżącego przez wiele lat jedynie na tej podstawie, że wymierzono mu karę dożywotniego pozbawienia wolności.

Trybunał uznał w szczególności, że rząd nie tylko nie uzasadnił wydłużanej izolacji skarżącego, łącznie z umieszczeniem w pojedynczej celi, ani rutynowego zakładanie kajdanek przez ponad 5 lat.

Sytuacja skarżącego została dodatkowo pogorszona przez fakt, że przebywał w swojej celi przez 22,5 h dziennie bez żadnych aktywności do wykonania, jak praca czy edukacja oraz przez fakt, że często musiał nosić ciężki worek z praniem do opróżnienia na zewnątrz będąc w kajdankach. Traktowanie skarżącego skutkowało wyrządzeniem mu znaczącej dolegliwości, które było nieludzkie i poniżające.

Trybunał uznał, że stwierdzone naruszenie w sprawie ujawniło problem systemowy, który miał wpływ na życie osadzonego w czasie pierwszych 10 lat pozbawienia wolności i zasugerował środki, które powinny zostać podjęte celem reformy.

A i B p. Rumunii

Trybunał oddala skarg przeciwko władzom rumuńskim w zakresie programu ochrony świadków – wyrok ETPC z 2.6.2020 r. w sprawie A i B p. Rumunii (skarga nr 48442/16); jednomyślnie:

Brak naruszenia art. 2 (prawo do życia) Konwencji.

Sprawa dotyczyła skargi na ochronę zapewnioną skarżącym jako świadkom w sprawie korupcyjnej.

Trybunał uznał, że władze rozpoznały fakt, że skarżącym groziło niebezpieczeństwo dla ich życia. Mimo to, zajęło trochę czasu (rok i 4 miesiące) aby formalnie włączyć ich w program ochrony świadków. Z drugiej strony, policja zapewniała im ochronę w tamtym czasie.

Trybunał zauważył spór między skarżącymi i władzami wokół zaproponowanej ochrony, w szczególności krytykowanie przez skarżących braku doświadczenia w ochronie ze strony policjantów oraz innych błędów.

Mimo wszystko, tego typu problemy nie uzasadniały prowokacyjnych zachowań skarżących i powtarzających się zaniedbań co do ochrony ze swojej strony. Skarżący nie współpracowali i często zachowywali się nieodpowiedni wobec funkcjonariuszy policji. Trybunał, zalecając władzom kontynuowanie wysiłków w zakresie ochrony skarżących pomimo braku współpracy z ich strony, uznał, że władze uczyniły wszystko co mogły w niniejszej sprawie. Nie doszło więc do naruszenia art. 2 Konwencji.